نشریه شماره   190   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

راهکارهای حذف مواد مخرب لایه ازن

اگرچه"هیدروکلروفلوروکربنها (HCFC)ها"نسبت به دیگر مواد،کمتر به لایه ازن صدمه  می زنند، اما همین مقدار نیز باعث تخریب محیط زیست می شود؛ به همین دلیل کشورهای دوست دار محیط زیست در مونترال کانادا نشست های تحقیقاتی تشکیل دادند تا راهکارهای اجرای این طرح را بررسی کنند!

تا پیش از نوزدهمین نشست اعضاي پروتکل مونترال در سال 2007 میلادی، در چهارچوب مقررات و برنامه زمانبندی پروتکل مونترال،کشورهای مشمول ماده پنج این پروتکل (کشورهای در حال توسعه) میتوانستند تا سال 2040 میلادی به تولید و مصرف HCFCها ادامه دهند. بهمنظور تسریع در حذف تدریجی و توقف تولید و مصرف این مواد، در نشست نوزدهم اعضاي پروتکل مونترال که در شهر مونترال کانادا در سپتامبر سال 2007 برگزار شد، کشورها توافق كردند تا با بازنگری در برنامه زمانبندی پروتکل برایHCFC ها، فعالیتهای مربوط به حذفHCFC ها در بخش تولید و مصرف این مواد در کشورهای مشمول ماده پنج پروتکل مونترال را تسریع بخشند.

مدیریت حذفHCFC ها در ايران:

حذفHCFC ها در قالب یک برنامه ملی و متناسب با نیازها و الزامات خاص کشور انجام میگیرد. اجرای این برنامه نیازمند ایجاد و التزام به تعهدی قوی در دولت و کشور است که میبايد در همه سیاستها، قوانین و مقررات، توانمندسازی و ارتقاي ظرفیتهای داخلی، فعالیتهای آموزشی تخصصی و اطلاعرسانی عمومی و همچنین تدوین و اجرای پروژههای حذف فیزیکی HCFCها ایجاد شود تا بهطور دقیق و در انطباق با تعهدات کشور، حذف کامل HCFC ها محقق شود.

در گام نخست، سازمان حفاظت محیطزیست و دفتر حفاظت لایه ازن، به نمایندگی از سوی دولت ایران با همکاری آژانسهای اجرایی، اقدام به تهیه برنامه مدیریتی حذفHCFC ها می کند. این طرح استراتژی کلی برای حذفHCFC ها را شامل میشود که در راستای اجرای تصمیم نوزدهمين نشست اعضاي پروتكل مونترال و خصوصا به منظور نیل به اهداف سالهای 2013 و 2015 است.

در تدوین این برنامه مدیریتی میبایست تأثیر مشکلاتی از قبیل رکود اقتصاد جهانی و بحران انرژی بر مصرفکنندگان HCFC مد نظر قرار گیرد. بنابراین ضرورت دارد تا مصرفکنندگان در سالهای 2009 و 2010 با دقت بیشتری مورد ارزیابی قرار گیرند تا این ارزیابی پایه و اساس چگونگی دخالت دولت در این پروژه برای رسیدن به اهداف سالهای 2013 و 2015 باشد.

جایگزینهای HCFC ها

بر طبق تصمیم نوزدهمین نشست اعضای پروتکل مونترال، دستیابی به حذف HCFCها باید با انتخاب و بهرهگیری از تکنولوژیهای سازگار با محیط زیست صورت پذیرد. همچنین سایر جوانب و نگرانیهای محیط زیستی از جمله مواردی که در توافقات و پیماننامههای چند جانبه زیستمحیطی به آنها اشارهشدهاند، نیز میبایست در جریان طرحریزی و اجرای برنامههای حذف HCFCها مد نظر قرار گیرند. لازمه انتخاب تکنولوژیهای مبتنی بر مواد غیر مخرب لایه ازن، ارزیابی و تشخیص مقدار پتانسیل گرمایش جهانی (GWP) مواد جایگزین و همچنین توجه به اثرات جایگزینهای جدید بر مصرف انرژی است.

 صنایع مصرف کننده HCFC ها

در جریان برنامهریزی و اجرای فعالیتهای حذف HCFC ها باید، خصوصا در صنعت تولید اسفنج، به پروژههایی توجه کرد که در قالب برنامههای پروتکل مونترال به تکنولوژیهای جایگزین مبتنی بر مواد دارای پتانسیل تخریبکنندگی لایه ازن کمتری (بویژه HCFC ها و ترکیبات حاوی آنها) میباشند. در ایران تعدادی از تولیدکنندگان اسفنج سخت با تبدیل و جایگزینی خط تولید خود ازHCFC ها که میزان تخریبکنندگی لایه ازن کمتری دارند بهجای  CFC11 استفاده می کنند.

برخی موارد نیز وجود دارد که واحدهای تولیدکننده اسفنج یا از آغاز فعالیت از تکنولوژی غیر فریونی استفاده میکنند و یا به دلایلی از قبیل در دسترس نبودن یا قیمت زیادCFC ها در طول زمان به مصرف  HCFC روی آورده اند.

در کنار موضوعات بالا، بدون شک یکی از بزرگترین مصرفکنندگان HCFC ها تولیدکنندگان دستگاههای تهویه و تبرید و همچنین سرویسکاران و قسمت خدمات پس از فروش این دستگاهها هستند. این مسئله باید بهصورت نظاممند و همه جانبه در تطابق با تعهدات کشور در قبال پروتکل مونترال مورد توجه قرار گیرد.

موارد  زیر نشاندهنده مصارف احتمالی انواع HCFC ها در صنایع مختلف است.

تهویه مطبوع اتاق و اسپیلیتها؛

دستگاههای تهویه مطبوع مرکزی؛

چیلرها؛

کولر وسایل نقلیه (اتوبوسها و قطارها)؛

صنایع فوم.

در کنار صنایع و مبردهای یادشده، مصرف کنندگان دیگری نیز وجود دارند که ممکن است ازHCFC ها در آتشنشانی و یا همچون حلال نیز استفاده نمایند. برخی ترکیبات HCFC نیز ممکن است در بخش مصرفکنندگان نهائی مورد استفاده قرار گیرند.

HCFCها در آینده تحت قوانین کنترل واردات، صادرات و سایرمقررات خریدوفروش شامل مجوزهای اجباری و سیستم سهمیهبندی قرار خواهند گرفت. ازاینرو برای واردکنندگان و توزیعکنندگان بسیار مهم است که در فرآیند تدوین برنامه مدیریت حذفHCFC ها همکاری و مشارکت نموده و اطلاعات و تجربیات خود در زمینه واردات و فروشHCFC ها را عرضه نمایند تا بهاینترتیب دستیابی کشور به تعهدات خود در قبال پروتکل مونترال را تسهیل نمایند. این مسئله بسیار مهم است که به یک تخمین دقیق و حسابشده از مقدار پایه مصرف در کشور برسیم. همچنین ضروری است که گردانندگان صنعت با دفتر لایه ازن همکاری نزدیکی داشته باشند تا به هدف حذفHCFC ها در راستای برنامه راهبردی تعریفشده دستیابیم.

وظايف دولت

کار بررسی و انجام برآوردهای دقیق از مصارفHCFC ها و تهیه طرح مدیریتی حذف HCFCها با کمک مالی صندوق کمکهای چند جانبه پروتکل مونترال در حال انجام است. برنامه عمران سازمان ملل متحد به عنوان آژانس راهبر و برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، آژانس همکاریهای فنی آلمان و سازمان توسعه صنعتی ملل متحد با دفتر لایه ازن همکاری می کنند، در جریان بررسی های اولیه، دفتر حفاظت لایه ازن با همکاری برنامه عمران سازمان ملل متحد و با کمک کارشناسان داخلی و بینالمللی برآورد اولیه ای از مصارفHCFC ها در بخشهای گوناگون انجام داده است. مراحل دیگری نیز برای توسعه و تفصیل طرح مدیریتی حذف HCFC ها در حال بررسی است که شامل:

ایجاد تیمی متخصص از کارشناسان داخلی و بین المللی؛

بازبینی و بررسی روش های کنترلی موجود برای مدیریت واردات، صادرات و سیستم گزارش دهی مواد مخرب لایه ازن به خصوصHCFC ها؛

آشناسازی دستاندرکاران ملی پروژه حذفHCFC ها با چگونگی انجام این انگاره بهوسیله بروشور آماده، فرمهای بررسی برنامه مدیریتی حذف HCFC ها و مدارک دیگر؛

شناسایی و بررسی مسئولیت های دستاندرکاران و همکاران در ارتباط با این پروژه و اطلاعرسانی به آنها؛

بررسی و تهیه جزئیات برنامه کاری که شامل جداول زمانبندی و مراحل کاری است.