نشریه شماره   190   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نگاهی به معماری گرمابه تاریخی صفا

گروه معماری و دکوراسیون:گرمابه "حاج محمد رحیم معروف به صفا" از گرمابههای تاریخی و زیبای شهر قزوین در خیابان مولوی و روبه روی حسینیه امینیها در سال 1259 هجری ساخته شد.

این گرمابه دارای دو بخش کاملاً جدا، با دو ورودی جدا، یکی از خیابان و دیگری از کوچه مجاور آن است.

بخش مردانه

ورودی قسمت مردانه از خیابان مولوی است که دو سرباز حجاریشده در سنگ مرمر در ستونهای هر دو سو خودنمایی میکند و پس از گذشتن از سردر کوچکی که بر اثر احداث خیابان به بنا ملحق گردیده به فضای سربینه که تناسبات نگینی دارد، منتهی میشود.

اگرچه وسعت این فضا چندان بزرگ نیست، ولی تناسبات هماهنگ، ابعاد در سطح افق و قائم، فضایی باز، دلگشا و پرنور به وجود آورده است.

وجود هشت ستون سنگی در سربینه فضای مرکزی به همراه غلامگردشی دور آن، فضایی را تعریف نموده که مسیرهای حرکت و سکون بهخوبی از هم تبیین شدهاند.

پوششهای ریزودرشت این فضا با کاربندیهای گوناگون مزین گردیده که علاوه بر انسانی نمودن فضا در نورپردازی داخل نیز بیتأثیر نبوده است.

حدفاصل ستون ها با کاربندی تمامکار 16 و جوانب با کاربند چهار درزمینه مستطیل پوشش یافتهاند.

صرف نظر از ورودی اصلی، سربینه دو راه ارتباطی دیگر نیز دارد که یکی استخر و دیگری سرویسها را به گرمخانه پیوسته میسازد.

تمامکار 20 که پاکارشان با گذر از این راهروها به گرمخانه گرمابه میرسیم که آن نیز هشت نگینی است، به گونهای که فضای مرکزی گرمخانه توسط کاربندی تمامکار 20 که پاکارشان روی هشت ستون قرارگرفته، پوشش یافته و جوانب با ریتم کاربندیهای شش و هشت چرخیدهاند.

شاهنشینی در قسمت شرقی خزینه و حوضی با تناسبات هشت کامل نیز در مرکز گرمخانه قرارگرفته است. 

بخش زنانه

ورودی قسمت زنانه گرمابه صفا، از داخل کوچه مجاور بوده که با راه پلهای به قسمت مرکزی حمام متصل میشد.

در حدفاصل راهپله، پیرنشینی بهصورت هشتی طراحی گردیده است که فضای مرکزی و جوانب آن در کل صلیبی شکل است که جبهه شمالی آن از فضای بزرگتری برخوردار است.

قسمت مرکزی هشت نگینی و سایر ملحقات کشکولی هستند که تمامی پوششها کاربندی با اضلاع متفاوتاند که کل را یکپارچه متصور میسازند.

راهرویی فضای بیرونی را به گرمخانه متصل میکند که دو فضای مربع مستطیل دوقلو با کاربندی تمامکار 16 و با سکوهایی برای نگهداری بچهها طراحیشده است.

در کنار همین قسمت، فضایی یکدست برای تون حمام وجود دارد و آب انباری نیز برای تأمین آب گرمابه ساخته شده است.

نکته آخر

درگذشتههای دور شهر قزوین دارای 76 گرمابه در محلههای مختلف بوده که اکنون تنها تعداد انگشتشماری از آنها بجای مانده که گرمابههای بلور، حاج ملانقی، حاج میرحسن، خان، دو در، راه ری، رضوی، سردار، سعدیه و گرمابه نو جملگی از آثار دوره قاجاریه و گرمابه قجر متعلق دوره صفویه، از آن جمله میباشند.