هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   189   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

زيست توده از گذشته تا حال

زیست توده ترجمه لغت انگلیسی بیوماس(Biomass)  است. برای زیستتوده تعاریف مختلف و متنوعی در جهان مطرح شده است در یک تعریف ساده میتوان گفت: زیستتوده شامل کلیه موادی در طبیعت میشود که در گذشته نزدیک جاندار بودهاند و يا از موجودات زنده بعمل آمده و یا زائدات و ضایعات آن موجودات هستند. منشاء منابع فسیلی نیز منابع زیستتوده محسوب ميشوند، تفاوت آنها در قدمت موجودات آلي وجود آورنده منابع فسيلي است كه در گذشتههاي بسيار دور شايد (دهها ميليون سال پيش) زنده بودهاند و پس از گذشت اين دوره بسيار طولاني تحت شرايط فشار و دماي خاص به منابع فسيلي تبديل شدهاند.

اتحاديه اروپا نيز تعريف ويژهاي از منابع زيست توده مطرح كرده است به اين شكل كه كليه اجزاي قابل تجزيه زيستي از محصولات، فاضلابها و زایدات کشاورزی (شامل مواد گیاهی و حیوانی)، صنایع جنگلی و سایر صنایع مرتبط، فاضلابها و زبالههای تجزیهپذیر زیستی شهری و صنعتی جزو منابع زيست توده محسوب مي شوند. در اروپا بيشترين استفاده از منابع زيستتوده براي توليد برق صورت ميگيرد.

تاریخچه بهره برداری از زیست توده

استفاده از انرژي زيستتوده به ابتداييترين دورههاي تاريخ باز ميگردد؛ زماني كه آتش شناخته شد و انسان از چوب و برگ خشك درختان براي سوخت استفاده ميكرد تا قرن حاضر كه اين منابع زيستي به شكل صنعتي بهره برداري ميشود. در خصوص بیوگاز، قدیمیترین مورد خروج گاز و اشتعال ناقص آن به وسیلة دفن زباله در طبقات زیرین زمین توسط پیلینیروس گزارش شده است. وی خروج گاه به گاه گاز طبیعی و اشتعال ناقص آن را از طبقات زیرین زمین مشاهده کرد و وان هلمونت درسال 1630 شناسائی و اشتعال این گاز را رسماً اعلام کرد. در ایران استفاده از بیوگاز سابقهای ديرين دارد، نخستین کسی است که بر اساس منابع تاریخی این منبع انرژی را به كار برد محمدبن حسین عاملی معروف به شیخ بهائی (1031-935 ه.ق) است؛ وي از فاضلاب حمام شهر اصفهان براي توليد گرما استفاده كرد. همچنين  اولین هاضم تولید گاز متان در ایران در روستای نیاز آباد لرستان در سال 1354 ساخته شده است؛ این دستگاه به گنجایش 5 متر مکعب فضولات گاوی روستا را مورد استفاده قرار داده و بیوگاز مصرفی حمام مجاور را تأمین ميكرده است.

بهرهبرداری از زیست توده در جهان

امروزه منابع مفید و کاربردی زیستتوده تنها به چوب و برگ خشک محدود نمیشود و طیف وسیعی از مواد از جمله پسماندهای جامد و مایع شهری و پسماندهای صنعتی و غیره را نیز در بر میگیرد.

منابع انرژی تجدیدپذیر پس از زغال سنگ، نفت و گاز طبیعی، چهارمین منبع بزرگ انرژی در دنیا است. این منبع حدود 14 درصد از انرژی اولیه جهان را تامین ميكند و در حال حاضر بیش از 5/11 درصد از انرژی اولیه جهان توسط منابع زیست توده تامین میگردد، این در حالی است که در ایالات متحده آمریکا 3 تا4 درصد از انرژی اولیه مورد نیاز فقط از منابع زیستتوده تامین میشود.

قابلیتهای زیست توده تنها در تولید حرارت نیست، بلکه در تولید سرما، سوختهای مورد نیاز برای حمل و نقل و تولید انرژی الکتریکی نیز كاربرد دارد. در سال 2005 حدود 44 هزار مگاوات نیروگاه تولید برق ( با انواع فنآوریها ) و 225 هزار مگاوات حرارتی نیروگاه مدرن تولید حرارت با منبع زیست توده احداث شده که حدود 10 هزار مگاوات آن فقط در ایالات متحده قرار  دارد. اين كشور به تنهايي حدود 58 درصد از بازار تولید انرژی از منابع تجدید پذیر  را در اختيار دارد و سرمايهگذاريهاي زيادي نيز بر روي زيست توده صورت گرفته است. همچنین سالانه بیش از 50 میلیارد لیتر سوخت تجدیدپذیر از منابع زیستتوده تولید و مصرف میگردد.

برمبنای مطالعات انجام شده، منابع زیست توده حدود 64 درصد از منابع اولیه انرژیهای نو در اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داده است با در نظر گرفتن منابع برق آبی حدود 9 درصد از انرژی الکتریکی تولیدی و 98 درصد از انرژی حرارتی تولیدی از طریق منابع انرژیهای نو به منابع انرژی زیست توده تعلق دارد.

انرژی زیست توده تنها منبع انرژی تجدیدپذیر است که انرژی را بهشكلهاي برق، حرارت، سرما و سوخت خودرو و به اشکال جامد، مایع و گاز تحویل ميدهد، به علاوه مواد زیستی جایگزین خوراک پتروشیمی و ... نیز از محصولات دیگر آن است.