هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   189   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چالش‌هاي استاندارد تاسيسات در ايران

گروه تاسيسات: استاندارد مفهوم گستردهاي است كه بر حسب دامنه تحت پوشش در سطوح مختلفي مورد تعريف ميشود. استانداردهاي كارخانهاي، شركتي، ملي، منطقهاي و بينالمللي پنج سطح تعريف شده استاندارد هستند. به همين ترتيب گاه كارخانهها و شركتها براي تنظيم امور خود به تدوين استانداردهايي ميپردازند كه ويژه آن كارخانه و يا شركت است و در بيرون از آن به رسميت شناخته نميشود. در اين ميان استانداردهاي ملي از اهميت ويژهاي برخوردارند چرا كه توسعه و پيشرفت صنعت كشور وابستگي به دقت و به روزبودگي اين استانداردها دارد. بر اين روال تنها تنظيم استانداردهاي بهروز و هماهنگ با فنآوريهاي روز دنيا كافي نيست و ميبايد بر اعمال درست و دقيق آن استانداردها نيز صحه گذاشت.

بياعتنايي به تاسيسات استاندارد

تدوين استاندارد حوزهاي بسيار تخصصي است كه نياز به دانش گستردهاي در مورد هر كدام از كالاها و بخشهاي صنعتي دارد. بنا بر حساسيتهايي كه در مورد هر كدام از حوزههاي توليدي وجود دارد بعضي از آن استانداردهاي بايد بسيار سختگيرانه باشند، بيشك ميان استاندارد تجهيزات حوزههاي نفتي با استاندارد لولهاي كه در آبرساني ساختمان استفاده ميشود تفاوهايي خواهد بود. حساسيتها كيفي و ايمني و مقاومتي كه در تجهيزات نفتي وجود دارد نظارت و دقتي را طلب ميكند كه تنها با اعمال دقيق، منظم و جدي آن استانداردها ميتوان مقصود را برآورد. به اين ترتيب همراهي سازمان استاندارد با حوزه دانشگاه و صنعت از اهميت شاياني برخوردار است. به دليل حساسيت فني كه نياز است بسياري از استانداردهاي كشور از روي نمونههاي بينالمللي مانند BS يا British Standard و سايز استانداردهاي معتبر آمريكايي و اروپايي نمونه برداري شدهاند. 

مبحث استاندارد را از دو منظر ميتوان مورد بررسي قرار دارد نخست به كارگيري قوانين و نظامنامههاي استاندارد در مورد صنايع و توليدات داخلي است كه وظيفه آشناي استاندارد به شمار ميآيد و عموم مردم با اين وظيفه بيشتر آشنا هستند و ديگري اعمال نظارت بر روي كيفيت كالاهاي وارداتي خارجي كه با همكاري سازمانهاي ديگري از جمله گمرك بايد به نتيجه برسد.

اما آنچه آشكار است كارنامه استاندارد كالاهاي تاسيساتي نه در زمينه توليدات داخل و نه در مورد واردات چندان روش نيست. شواهد آن آشكار است، تعداد زياد شركتهاي بيكيفيت، شركتهاي زيرپلهاي كه به راحتي به فعاليت ميپردازند، واردات بيرويه محصولات بيكيفيت مخصوصاً از كشور چين مشخص ميكند كه اگر هم استانداردهاي خوبي تدوين شده ولي به دليل خلاء مديريتي و يا ضعف در اجرا، سازمان استاندارد ايران نتوانسته نظارت قدرتمندي بر كالاهاي تأسيساتي داشته باشد. تا آنجا كه از زبان يك مقام مسؤل در وزارت راه و شهرسازي ميخوانيم كه در سالهاي گذشته ساختوسازها بدون توجه به تاسيسات استاندارد صورت ميگرفته است. شهرام دلفاني مدير بخش تاسيسات مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی ميگويد: درصد قابل ملاحظهای از ساختمانهای تحویل داده شده به مردم چیزی به نام تاسیسات ندارد و درصد زیادی نیز مقررات تاسیساتی ساختمانها رعایت نشده است.

اجراي نادرست در كنار خلاء قوانين

در مورد بسياري از محصولات و كالاهاي داخلي استاندارد مناسبي هنوز تدوين نشده است و اگر هم تدوين شده باشد به خوبي اجرا نميشود. دكتر محمود لازميزاده مديرعامل يك شركت معتبر كه در زمينه ساخت چيلر فعاليت ميكند به فقدان استانداردي براي چيلر اشاره كرد و گفت: بنده خود برنامهای برای استاندارد نوشتهام و به سازمان استاندارد ارائه دادهام اما انجام آن کار پیچیده و مشکلی است. در این مورد در حال حاضر تنها باید به علامتهای تجاری باسابقه توجه کرد.

آرتوش قروچيان مديرعامل يك شركت معتبر تهويه نيز ميگويد: استاندارد ايران تست به روزي ندارد كه مسائل و جزئيات را كاملاً مشخص كند.

وي در مورد اعمال نظارت بر روي واردات خارجي گفت: ما تا كنون هيچ نظارتي بر واردات در مورد هيچ محصولي نديدهايم. در استراليا اگر جنسي از چين يا كشور ديگري توسط كشتي وارد شود اگر گواهينامه داشته باشد و تمام استانداردها و مقررات را رعايت كرده باشد آنگاه وارد خاك كشور ميشود، مگرنه در همان كشتي آن را بازميگردانند. اما در اينجا حتي اجناس درجه 10 وارد ميشود و كسي نظارت ندارد و اين عامل باعث شده است كه ركود كامل در بازار تهويه ايجاد شود.

جلاللدين ابيانه، استاد دانشگاه به اهميت دانشگاه در تدوين استاندارد اشاره كرد  و گفت: اگر ميخواهيم استانداردي را تدوين كنيم بايد جستجو كنيم، كار علمي و دقيق انجام دهيم و بهترين را براي ايران انجام دهيم.

حميد بشكوه نيز كه در صنعت آسانسور فعاليت ميكند يعني وسيلهاي كه با جان و سلامت انسان در ارتباط است ولي روايت او از استاندار اين وسيله چندان گوياي حساسيت دستگاه استاندارد نيست: در اوايل دهه 80 بود كه زمينههاي ظهور اداره استاندارد در زمينه آسانسور ايجاد شد. دليل آن نيز ميزان تلفاتي بود كه در آن دوره در كشور به وجود ميآمد چرا كه هيچ نظارتي وجود نداشت و آسانسورها تنها بتنهايي بود كه با موتور پايين ميآمدند و در پشت بام نظارتها و استحكامات خوب انجام نميشد چنانكه ميتوانيم بگوييم اصلاً وجود نداشت و تا آنجا كه صداي اعتراض وزارت صنايع هم درآمد، كمي بيشتر توجه شد اما نه آنچنان كه بايد ولي بعد با توجه به تلفاتي كه دوباره پيش آمد صداي اعتراض وزارت كشور درآمد و در نهايت مجبور شدند نسخهاي از استاندارد EN81 اروپا را ترجمه كنند. از سال 85  خواستند مقررات ملي آسانسور را خواستند لحاظ بكنند.

اين همه را با مشكل تبليغات نادرست كه امروز به عنواين ايزو در شركتها همهگير شده است بايد همراه كرد. در حالي كه  سازمان بين المللي استانداردسازي (The International Organization for Standardization) با نام اختصاري ISO موسسه بينالمللي تعيين استاندارد مديريتي موسسات تجاري و صنعتي است اما در فضاي تبليغاتي كشور تبليغاتي شاهد سوءاستفادههايي از طرحواره ISO بودهايم در حالي كه اين استاندارد تنها حاكي از نظام مديريتي و نه كيفيت آن وسيله است.

نتيجه اينكه در اين بازار مكارهاي كه هر دم از آن صدايي و ادعايي برميخيزد فقدان حضور قدرتمند نهادي نظارتي و سنجشگر بسيار به چشم ميآيد.