هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   189   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

شهرها، واقعی ترین نمایشگاه معماری

*آرزوافشارزاده

آیا معماری و محیط شهر بر روی رفتار اجتماعی شهروندان تاثیر خواهد داشت؟آیا معماری مطلوب و مناسب باعث بروز رفتارهاي مناسب در محيط شهري مي شود؟ خستگي و ركود ذهن، فعال نشدن حواس در درك محيط شهري و بیتوجهی به محيط اطراف از جمله عواید بینظمی در معماری محیط شهر است. در گفتگو با کارشناسان و صاحبنظران معماری به این موضوع پرداختهایم که در ادامه میخوانید.

خیابان محل زندگی اجتماعی

مهندس سهراب مشهودی در رابطه با تأثیر فضاهای معماری بر روی رفتارهای اجتماعی میگوید: هیچ شکی نیست که معماری و فضاهای شهری بر روی رفتارهای اجتماعی و فرهنگ معاشرت آنها اثر  مستقیم دارد.

بهطور مثال کافی است انتهای کوچهای بنبست باشد و ماشین از آن عبور نکند کاملاً بر روی روابط کسانی که در همسایگی هم در آن منطقه قرارگرفتهاند تأثیر میگذارد.

وی اضافه میکند: فرض کنید دو ساختمان در مقابل هم بهگونهای ساخته شود که همه مجبور باشند در تمام ساعات پرده را بکشند تا از  معرض دید قرار گرفتن در امان باشند. روابط خاصی را برای تمام افراد ساکن آنجا ایجاد میکند.

وی اضافه میکند: به دلیل عدم وجود پارکینگ کافی، برخی از ماشینها در پیادهروهایی که مخصوص عابران پیاده است ماشین خود را پارک میکنند و این مسئله باعث میشود عابر پیاده نتواند تمام مسیر را در پیادهرو حرکت کند و برای اتمام مسیر خود به خیابان بیاید و این موضوع کاملاً بر روی حس افراد به یکدیگر و تعامل آنها اثر خواهد گذاشت.

این مهندس معمار به تجربیات دیگر کشورها اشاره میکند و میگوید: بعضی خانههای انگلیس چند بلوک  یا چند مجتمع یک فضای سبز مشترک دارند که این طراحی شهری باعث تقویت روابط اجتماعی ساکنان آن و تعامل آنها با یکدیگر خواهد شد. اما متاسفانه در حال حاضر در ایران برجهایی ساخته می شود که چند صد خانوار هم در آن زندگی میکنند اما این برجها بهگونهای ساختهشده که افراد ساکن حتی با همدیگر سلام و علیک هم ندارند.

وی درباره راهکار حل چنین معضلاتی گفت: متقاضیان واحدهای آپارتمانی باید بدانند  خانههایی که می خرند چه تاثیری بر روحیه و رفتار آنها خواهد داشت. به نظر من نگاهی تخصصی لازم است وباید این فرهنگسازی انجام شود تا به متقاضی گفته شود  هنگامیکه برای خرید خانه میروند، اگر فاصله ساختمان ها با همسایگان برای رسیدن به سود بیشتر رعایت نشده باشد، از خرید آن خانه خود داری کنند.

وی تأکید میکند: نشریات ورسانه ها باید به این موضوع بپردازند که وقتی فردی میخواهد به خرید خانه بپردازد چه موارد دیگری غیر از ظاهر خانه را باید در نظر بگیرد.

 مشهودی تأکید میکند: در حال حاضر خیابانهای ما فقط محل عبور شدهاند اگر که  خیابان باید محل زندگی اجتماعی شهروندان باشد. باید این مسائل در طراحی شهری ما تقویت شود و این تنها با فرهنگ سازی ممکن است.

مشهودی در رابطه با نقش معماران گفت: به نظر من معماران به شدت تحت فشار کارفرماها قرار میگیرند. آنها کوششهایی را انجام میدهند اما زیر فشار کارفرما،  اقدامات متفاوتی هم انجام میشود .

فضای شهر متعلق به مردم است

دکتر سپیده شفایی معمار وشهر ساز،  در این رابطه به ما میگوید: شهروند امروز با حواس پنجگانهاش با محیط اطراف ارتباط برقرار میکند . اما متاسفانه در حال حاضر نه تصویر خوبی را با چشمانش میبیند و باوجود چنین ترافیکی، نه صدای خوبی را میشنود،  نه  باوجود دود گازوییل و بنزین زبالهها بوی خوبی را می شنود، و تمام حواس پنجگانهاش دریافت خوبی از شهر ندارد.

شفایی اضافه می کند: ما تجربیاتی را درگذشته داشتهایم. شهروند ما درگذشته آسمان،کوه و درخت را میدید. حتی صدای جوی آب را میشنید. چشم شهروند فضای مطلوبتری میدید. در خیابانهای شهر که عبور میکرد ، در چهارراه استانبول بوی خوش قهوهفروشیها نشانهای از شهر تهران بود. شهرها بوی خوشی داشت  و آدمها وارد این فضا که میشدند  احساس تعلق خاطر خوبی میکردند.

وی ادامه میدهد:زمانی بود که روی چنارهای ولیعصر، صدای گنجشکها را میشنیدی .آدمها پیشترها اگر سر گذر یا معبری میآمدند یا روی سکوی خانه شان مینشستند طعم خوش حقوق شهروندی را میچشیدند .

اگر شهروند با تمام حواس پنجگانهاش دریافت مطبوعی از شهر داشته باشد، بازتاب یا واکنش مطبوعی نیز نشان خواهد داد.

این معمار ادامه میدهد: در حال حاضر با دستان خود اینهمه اغتشاش عجیب وغریب بصری را در نماهای ساختمانی به وجود آوردهایم.

وی به تخریب محیط طبیعی  در شهر اشاره میکند ومی گوید: هرجایی که تپهای وجود داشته آن را صافکردهایم تا  اتوبان  راحتتر از آن عبور کند. مثلا ما تپه قیطریه و تمام ساختار محیطی قیطریه را از بین بردیم تا اتوبان صدر را از آن عبور بدهیم. در یوسفآباد تپه اکبریه را برداشتیم تا بزرگراه حکیم را از آن عبور بدهیم.

 وی در رابطه با اینکه چگونه میتوان هم به پیشرفت و تکنولوژِی دست پیدا کرد و هم محیط طبیعی را خراب نکرد میگوید: میتوان بزرگراه را از پایین تپه عبور داد. در خیلی از جاهای دنیا که چند میلیون نفر جمعیت دارند، آلودگی و ازدحام ما را ندارند. در شهر نیویورک با 17 میلیون نفر جمعیت، یک اتوبان بیشتر وجود ندارد .

راهکار حل این معضل  وظیفه مدیریت شهری

وی با اشاره به اینکه راهکار حل این معضل  وظیفه مدیریت شهری است، اضافه میکند: تفکر به شهر باید عوض شود. تا زمانی که خیال میکنیم حل مشکل شهر از طریق اتوبان است، معضلات و مشکلات، حل نخواهد شد.

شفایی تأکید می کند: روی شهر و فضاهای روی شهر متعلق به مردم است. ماشینها و ازدحام ماشینها را باید به زیرزمین انتقال داد.کاری که در فرانسه انجام میشود. راهکارها در دنیا زیاد است ما باید چشمان خود را بازکنیم و ببینیم در دنیا چه اتفاقاتی میافتد تا از آنها الگو بگیریم. در همه دنیا  به این مسئله رسیدهاند که اتوبان فضای شهری نیست، یا باید آن را زیرخاک دفن کرد یا وسایل حملونقل عمومی دیگر را جایگزین آن کرد. در همه دنیا شهر دارد به شهریت مدنیت و روابط اجتماعی آن برمیگردد.

این معمار در پایان تأکید میکند: سیاستهای نادرست باید اصلاح شود .همه باید دستبهدست هم بدهند تا در یک محیط شهری مطلوب زندگی کنیم. معلوم است در شهری که صدای ماشینها و بوی دود آلودگی و بوی گند آن و اغتشاشات بصری آن آدم را دیوانه میکند و آفتاب گرم داغ  آنهم روی سرمان میخورد، فرد احساس شادابی و خرمی نخواهد کرد. در این شرایط فرد کارهایی را که نباید، انجام میدهد چون محیط باعث این مسائل شده است.

 

نتیجه گ یری

شهری که در آن زن، کودک و سالمند نباشد یک محیط خشن مردانه است. محیط تلطیف شدهای نیست که میتواند باعث واکنش منفی شهرندان شود.باید به شهر نگاهی اجتماعی داشته باشیم.شهر ظرفی برای زندگی مظروفی به نام انسان است.ما به این مظروف ارجی نمیدهیم  و کاملاً آن را فراموش کرده ایم.

دکتر مهدی مقیمی، کارشناس ارشد معماری از دانشگاه تهران،  دکترای معماری در گرایش سازههای فضاکار از مرکز تحقیقات سازههای فضا کار دانشگاه Surrey انگلستان، عضو هیئت علمی گروه معماری و مدیر طرحهای عمرانی دانشگاه زنجان، عضو هیئت مدیره انجمن علمی سازههای فضاکار ایران  است. به مناسبت برگزاری  چهاردهمین نمایشگاه بینالمللی صنعت ساختمان به سراغ او رفتیم تا نظراتش را در خصوص این رویداد مهم صنعت ساختمان جویا شویم.

پیام ساختمان: نظر شما درباره ضرورت برگزاري نمايشگاه صنعت ساختمان در كشور چيست؟

البته که ضروری است، چیزی که بهاندازه برگزاری نمایشگاه مهم است، بررسی میزان دستیابی آن به اهدافش پس از برگزاری است! آیا هدف نمایشگاه صنعت ساختمان صرفا توسعه تجارت مصالح ساختمانی است؟یا اهداف آموزشی، انتقال فناوری، ایجاد زیرساختهای بنیادین برای همکاریهای بلندمدت، اهداف فنی و اجرایی و ... نیز مدنظر هستند؟ نمایشگاه صنعت ساختمان فقط یک ویترین بزرگ مصالح نیست، باید در حین برگزاری و پس از اتمام آن، به روش علمی میزان نیل به اهداف کلان نمایشگاه مورد ارزیابی تخصصی و نقد بیطرفانه قرار گیرد، نتایج این ارزیابی، مستند شده و منتشر شود و در برگزاری دورههای بعدی مد نظر قرار گیرند.

پیام ساختمان: نمایشگاه چه نقشی در محکمتر نمودن پیوند دانشگاه و صنعت  میتواند بازی کند؟

عرضه روشهای نوین طراحی، ساخت و نگهداری در نمایشگاه و حضور اساتید و دانشجویان رشتههای مرتبط، این امکان بالقوه را ایجاد میکند که تعاملات جدیدی بین صنعت ساختمان و دانشگاهها برای بومی نمودن فناوریهای نوین ایجاد گردند. البته به عمل درآوردن این امکان بستگی تام دارد به باورهای مدیران ارشد در صنعت که متاسفانه هنوز عموماً دولتی و دورهای هستند و لذا امکان و انگیزه برنامهریزی بلندمدت، بهویژه برای پروژههای پژوهشی را ندارند. در بخش خصوصی نیز بسیاری از (و نه اکثر) سرمایهگذاران صنعت ساختمان غیرمتخصص و سنتی نگر و سرمایه محور از نوع کوتاه مدت هستند و دلیلی برای انعقاد قراردادهای پژوهشی برای دستیابی به فناوریهای جدیدتر نمیبینند. لیکن در نهایت برگزاری نمایشگاههایی با غرفههای روزآمد، بر سیر تکامل این رابطه بی تاثیر نیست.

پیام ساختمان: برگزاری نمایشگاه چه تاثیری بر معماری معاصر ما میتواند داشته باشد؟

شهرهای ما بهترین، بزرگترین و واقعیترین نمایشگاههای آثار معماری معاصر ما هستند که واقعیتهای اجتماعی دورانمان را بیکموکاست، و بدون تعارف و رودربایستی و مصلحتاندیشی، به نمایش جهانی می گذارند. شکلگیری شهرهای یک کشور یا منطقه جغرافیایی، روندی بلندمدت و متاثر از بسیاری عوامل ریشهای توسعه مانند عوامل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و ... است. بنابراین، برگزاری یک یا چند نمایشگاه از نظر من تاثیر عمیق و معناداری بر سیمای معماری شهرهای ما نخواهد داشت.

اگر سؤال از بهبودی مطرح می شود، حتما حسی دال بر  نوعی بیماری یا آشفتگی و عدم توازن وجود دارد که موجب طرح این سؤال میگردد. در این صورت باید بهصورت علمی و بنیادین به آسیبشناسی این بیماری و عدم تعادل پرداخت که خوشبختانه در بسیاری از بحثها و تحقیقات دانشگاهی بدان پرداخته میشود.

پیام ساختمان: باوجوداین تعداد دانشگاه، استادان بنام و مجرب و دانشجویان کثیر و اکثراً باانگیزه، چرا تحولات مثبت وسیعی در معماری معاصر ایران قابل مشاهده نیست؟

معماری و شهرسازی، نمود مجسم فرهنگ هر قوم و ملت هستند. دقیقاً به همین دلیل، تصمیم سازان و تصمیم گیران کلان در این حوزهها باید بر اساس سوابق و شایستگیها، از میان فرهنگیترین افراد و توسط فرهیختگان مرتبط با این تخصصها "انتخاب" گردند و نیز حاصل تصمیماتشان مستمر توسط گروههای تخصصی بیسویه رصد شده و بازخورد عملی این تصمیمات نقادی شوند؛ روشن است که باید برای اجرای این تصمیمات، افراد مناسبی با سوابق اجرایی مثبت منصوب شوند. 

پیام ساختمان: با توجه به بازديدهايي كه از نمايشگاه صنعت ساختمان در داخل و خارج از کشور داشتهاید، ارزيابيتان از برگزاري اینگونه نمايشگاهها چيست؟

همیشه مفیدند و مفیدتر خواهند بود اگر خودمان را به استانداردهای نمایشگاههای معتبر بینالمللی نزدیکتر کنیم. نمایشگاههای معتبر کانونهای بزرگی هستند از مراسم و برنامههای مختلف و بسیار متنوع آموزشی، سمینارهای تخصصی که در کنار تبلیغ محصولات، شرکتکنندگان فرصت پیدا میکنند بهصورت چهره به چهره و متقابل با تولیدکنندگان، مواد و ابزارهای نوین و آفرینندگان روشها و سیستمهای جدید به بحث و تعامل بپردازند. در نهایت تجربه شرکت در چنین نمایشگاهی بسیار زنده و انگیزهبخش و حتی گه گاه از نظر زندگی تخصصی افراد سرنوشتساز است.

پیام ساختمان: به نظر شما برگزاری نمایشگاه میتواند به صنعتی سازی ساختمانهای ما کمک کند؟

بله، اما بهشرط احساس نیاز به صنعتی سازی ساختمان در میان ارباب این صنعت؛ چه دولتی و چه خصوصی، که پیشنیاز آن داشتن تعریف روشن و متوازنی از توسعه پایدار در میان جامعه و مدیران بخشهای مختلف است! دقت کنید که صنعتی سازی بهخودیخود امری مقدس نیست، بلکه پاسخی است به یک نیاز که در شرایط خاص اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی به وجود میآید. اگر جامعهای به هر دلیل این نیاز را عمیقاً احساس نکند، تجویز نسخه صنعتی سازی کاملاً نا بهجا و تحمیلی خواهد بود و مانند جامعه معاصر ما مقاومتهای عمدی و گاه لجوجانه ای در مقابل آن صورت میگیرد که منجر به هدر رفت بیشتر منابع خواهد شد.

پیام ساختمان: آیا اين نمايشگاه ميتواند نشاندهنده پيشرفت در صنعت ساختمان كشورمان باشد؟

آنچه میتواند نشاندهنده پیشرفت در صنعت ساختمان باشد، استفاده عملی از دانستههاست، از مدیریت کلان تا طراحی، اجرا و نگهداری از ساختمان بهعنوان سرمایه ملی.