نشریه شماره   189   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماران تحت فشار کارفرماها

*آرزوافشارزاده

آیا معماری و محیط شهر بر روی رفتار اجتماعی شهروندان تاثیر خواهد داشت؟آیا معماری مطلوب و مناسب باعث بروز رفتارهاي مناسب در محيط شهري مي شود؟ خستگي و ركود ذهن، فعال نشدن حواس در درك محيط شهري و بیتوجهی به محيط اطراف از جمله عواید بینظمی در معماری محیط شهر است. در گفتگو با کارشناسان و صاحبنظران معماری به این موضوع پرداختهایم که در ادامه میخوانید.

خیابان محل زندگی اجتماعی

مهندس سهراب مشهودی در رابطه با تأثیر فضاهای معماری بر روی رفتارهای اجتماعی میگوید: هیچ شکی نیست که معماری و فضاهای شهری بر روی رفتارهای اجتماعی و فرهنگ معاشرت آنها اثر  مستقیم دارد.

بهطور مثال کافی است انتهای کوچهای بنبست باشد و ماشین از آن عبور نکند کاملاً بر روی روابط کسانی که در همسایگی هم در آن منطقه قرارگرفتهاند تأثیر میگذارد.

وی اضافه میکند: فرض کنید دو ساختمان در مقابل هم بهگونهای ساخته شود که همه مجبور باشند در تمام ساعات پرده را بکشند تا از  معرض دید قرار گرفتن در امان باشند. روابط خاصی را برای تمام افراد ساکن آنجا ایجاد میکند.

وی اضافه میکند: به دلیل عدم وجود پارکینگ کافی، برخی از ماشینها در پیادهروهایی که مخصوص عابران پیاده است ماشین خود را پارک میکنند و این مسئله باعث میشود عابر پیاده نتواند تمام مسیر را در پیادهرو حرکت کند و برای اتمام مسیر خود به خیابان بیاید و این موضوع کاملاً بر روی حس افراد به یکدیگر و تعامل آنها اثر خواهد گذاشت.

این مهندس معمار به تجربیات دیگر کشورها اشاره میکند و میگوید: بعضی خانههای انگلیس چند بلوک  یا چند مجتمع یک فضای سبز مشترک دارند که این طراحی شهری باعث تقویت روابط اجتماعی ساکنان آن و تعامل آنها با یکدیگر خواهد شد. اما متاسفانه در حال حاضر در ایران برجهایی ساخته می شود که چند صد خانوار هم در آن زندگی میکنند اما این برجها بهگونهای ساختهشده که افراد ساکن حتی با همدیگر سلام و علیک هم ندارند.

وی درباره راهکار حل چنین معضلاتی گفت: متقاضیان واحدهای آپارتمانی باید بدانند  خانههایی که می خرند چه تاثیری بر روحیه و رفتار آنها خواهد داشت. به نظر من نگاهی تخصصی لازم است وباید این فرهنگسازی انجام شود تا به متقاضی گفته شود  هنگامیکه برای خرید خانه میروند، اگر فاصله ساختمان ها با همسایگان برای رسیدن به سود بیشتر رعایت نشده باشد، از خرید آن خانه خود داری کنند.

وی تأکید میکند: نشریات ورسانه ها باید به این موضوع بپردازند که وقتی فردی میخواهد به خرید خانه بپردازد چه موارد دیگری غیر از ظاهر خانه را باید در نظر بگیرد.

 مشهودی تأکید میکند: در حال حاضر خیابانهای ما فقط محل عبور شدهاند اگر که  خیابان باید محل زندگی اجتماعی شهروندان باشد. باید این مسائل در طراحی شهری ما تقویت شود و این تنها با فرهنگ سازی ممکن است.

مشهودی در رابطه با نقش معماران گفت: به نظر من معماران به شدت تحت فشار کارفرماها قرار میگیرند. آنها کوششهایی را انجام میدهند اما زیر فشار کارفرما،  اقدامات متفاوتی هم انجام میشود .

فضای شهر متعلق به مردم است

دکتر سپیده شفایی معمار وشهر ساز،  در این رابطه به ما میگوید: شهروند امروز با حواس پنجگانهاش با محیط اطراف ارتباط برقرار میکند . اما متاسفانه در حال حاضر نه تصویر خوبی را با چشمانش میبیند و باوجود چنین ترافیکی، نه صدای خوبی را میشنود،  نه  باوجود دود گازوییل و بنزین زبالهها بوی خوبی را می شنود، و تمام حواس پنجگانهاش دریافت خوبی از شهر ندارد.

شفایی اضافه می کند: ما تجربیاتی را درگذشته داشتهایم. شهروند ما درگذشته آسمان،کوه و درخت را میدید. حتی صدای جوی آب را میشنید. چشم شهروند فضای مطلوبتری میدید. در خیابانهای شهر که عبور میکرد ، در چهارراه استانبول بوی خوش قهوهفروشیها نشانهای از شهر تهران بود. شهرها بوی خوشی داشت  و آدمها وارد این فضا که میشدند  احساس تعلق خاطر خوبی میکردند.

وی ادامه میدهد:زمانی بود که روی چنارهای ولیعصر، صدای گنجشکها را میشنیدی .آدمها پیشترها اگر سر گذر یا معبری میآمدند یا روی سکوی خانه شان مینشستند طعم خوش حقوق شهروندی را میچشیدند .

اگر شهروند با تمام حواس پنجگانهاش دریافت مطبوعی از شهر داشته باشد، بازتاب یا واکنش مطبوعی نیز نشان خواهد داد.

این معمار ادامه میدهد: در حال حاضر با دستان خود اینهمه اغتشاش عجیب وغریب بصری را در نماهای ساختمانی به وجود آوردهایم.

وی به تخریب محیط طبیعی  در شهر اشاره میکند ومی گوید: هرجایی که تپهای وجود داشته آن را صافکردهایم تا  اتوبان  راحتتر از آن عبور کند. مثلا ما تپه قیطریه و تمام ساختار محیطی قیطریه را از بین بردیم تا اتوبان صدر را از آن عبور بدهیم. در یوسفآباد تپه اکبریه را برداشتیم تا بزرگراه حکیم را از آن عبور بدهیم.

 وی در رابطه با اینکه چگونه میتوان هم به پیشرفت و تکنولوژِی دست پیدا کرد و هم محیط طبیعی را خراب نکرد میگوید: میتوان بزرگراه را از پایین تپه عبور داد. در خیلی از جاهای دنیا که چند میلیون نفر جمعیت دارند، آلودگی و ازدحام ما را ندارند. در شهر نیویورک با 17 میلیون نفر جمعیت، یک اتوبان بیشتر وجود ندارد .

راهکار حل این معضل  وظیفه مدیریت شهری

وی با اشاره به اینکه راهکار حل این معضل  وظیفه مدیریت شهری است، اضافه میکند: تفکر به شهر باید عوض شود. تا زمانی که خیال میکنیم حل مشکل شهر از طریق اتوبان است، معضلات و مشکلات، حل نخواهد شد.

شفایی تأکید می کند: روی شهر و فضاهای روی شهر متعلق به مردم است. ماشینها و ازدحام ماشینها را باید به زیرزمین انتقال داد.کاری که در فرانسه انجام میشود. راهکارها در دنیا زیاد است ما باید چشمان خود را بازکنیم و ببینیم در دنیا چه اتفاقاتی میافتد تا از آنها الگو بگیریم. در همه دنیا  به این مسئله رسیدهاند که اتوبان فضای شهری نیست، یا باید آن را زیرخاک دفن کرد یا وسایل حملونقل عمومی دیگر را جایگزین آن کرد. در همه دنیا شهر دارد به شهریت مدنیت و روابط اجتماعی آن برمیگردد.

این معمار در پایان تأکید میکند: سیاستهای نادرست باید اصلاح شود .همه باید دستبهدست هم بدهند تا در یک محیط شهری مطلوب زندگی کنیم. معلوم است در شهری که صدای ماشینها و بوی دود آلودگی و بوی گند آن و اغتشاشات بصری آن آدم را دیوانه میکند و آفتاب گرم داغ  آنهم روی سرمان میخورد، فرد احساس شادابی و خرمی نخواهد کرد. در این شرایط فرد کارهایی را که نباید، انجام میدهد چون محیط باعث این مسائل شده است.

 

نتیجه گ یری

شهری که در آن زن، کودک و سالمند نباشد یک محیط خشن مردانه است. محیط تلطیف شدهای نیست که میتواند باعث واکنش منفی شهرندان شود.باید به شهر نگاهی اجتماعی داشته باشیم.شهر ظرفی برای زندگی مظروفی به نام انسان است.ما به این مظروف ارجی نمیدهیم  و کاملاً آن را فراموش کرده ایم.