نشریه شماره   188   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

دو مشکل اساسی ساخت و ساز بی کیفیت

گروه ساختوساز: نعمت حسنی، دارای مدرک تحصیلی دکترای عمران با گرایش سازه از دانشگاه کوبه ژاپن و استادیار دانشگاه شهید بهشتی تهران است. وی علاوه بر مقالات متعدد، حدود 11 عنوان کتاب به چاپ رسانده که ازجمله آنها میتوان به «ژاپن چگونه ژاپن شد»، «اصول و مبانی طراحی مراکز مدیریت بحران»، «وجوه انسانی بلایای طبیعی» و «زلزله در آلبوم تجربه» اشاره کرد.  پیام ساختمان بهمنظور بررسی  وضعیت عوامل دخیل در ساختوسازهای شهری به سراغ دکتر حسنی رفته است.

پیام ساختمان: نقش طراحان را در افت کیفیت ساختوساز چگونه ارزیابی میکنید؟

مهندسان طراح ممکن است در اثر عدم آشنایی با توانمندیهای نیروی کار و مواد و مصالح موجود در بازار طرحهایی ارائه دهند که اگرچه ازنظر علمی درست و استاندارد است ولی در عمل به خاطر نبودن نیروی انسانی ماهر و مواد و مصالح با کیفیت در نظر گرفتهشده در طراحی، باعث افت کیفیت ساختوساز شوند. یا ممکن است در انتخاب نوع سیستم باربر یا محاسبات مربوط به المانهای مختلف دچار اشتباه شوند که بهطور غیرمستقیم باعث افت کیفیت سازه میگردد.

پیام ساختمان: نقش مجریان بهویژه مجریان سنتی چگونه است؟

مجری بهعنوان عامل اصلی در کیفیت ساختوساز باید باور و انگیزه داشته باشد تا بخواهد که خوب بسازد (فرهنگ خواستن)، باید علم داشته باشد تا بداند چگونه خوب بسازد (دانستن)، باید تجهیزات و فناوریها و مواد مصالح مناسب داشته باشد تا بتواند خوب بسازد (توانستن) و بالاخره اینکه باید به ضوابط و مقررات مسلط بوده و بر کار مدیریت داشته باشد. مجریان سنتی ازآنجهت که وجدان کاری (فرهنگ مبتنی بر ارزشهای والای سنتی) دارند از امتیاز خوبی برخوردارند و درعینحال تجربه زیاد از دیگر امتیازات آنهاست. آشنایی مجریان سنتی با مصالح بازار نیز به آنها قابلیت اعتماد بیشتری میدهد.  در مقابل مجریان تازهکار از جنبههای فوق کمتر قابلاعتماد هستند ولی گرایش آنها به کاربرد مواد و مصالح و فناوریهای نوین از ویژگیهای خوب آنهاست. لذا ترکیبی از مجریان سنتی و نو میتوانند کیفیت بهتری از ساختوساز را ارائه دهند. دانش و فناوریهای نوین در کنار ارزشهای سنتی میتواند ترکیبی پستمدرن از سنت و مدرنیته را در ساختوساز به نمایش بگذارد.

پیام ساختمان: نقش مهندسان ناظر را چگونه میبینید؟

بعد از مجری باید مهندس ناظر را عامل کلیدی در کیفیت ساخت دانست. قصد و هدف ناظر و همچنین رعایت اخلاق حرفهای در انجام درستکار نظارت بسیار مؤثر است. اینکه ناظر خود را مسئول بداند و درک کند که سهلانگاری او همه را به عقوبات جبرانناپذیر دنیا و آخرت مبتلا خواهد نمود و کوچکترین سهلانگاری او باعث افت کیفیت ساخت میگردد. درعینحال دانش روزآمد، آشنایی با روشها و فناوریهای مختلف و مناسب، منطق و ابزار او در عیبیابی ساخت، و برنامهریزی و مدیریت او در امر نظارت تأثیر بسزایی بر کیفیت نهایی ساختوساز دارد.

پیام ساختمان: شهرداری چقدر به وظیفه خودش عمل کرده است؟

شهرداری با تنظیم فرایندهای کنترلی مختلف خدمات زیادی ارائه مینماید ولی این خدمات دارای عمق زیادی نیست. درعینحال عوامل شهرداری بعضاً دچار لغزش و ضعف اخلاق حرفهای شده و همین ضوابط موجود را نیز نادیده گرفته و زیر پا میگذارند. ایراد بزرگ شهرداری فروش تراکم و مشکلآفرینی جدی در همه ابعاد برای شهرها، بهویژه شهرهای بزرگ است.

پیام ساختمان:عملکرد نظاممهندسی را چگونه ارزیابی میکنید؟

نظاممهندسی روزبهروز برخورد با مسئله ساختوساز را بهبود میبخشد. در کنار نظاممهندسی باید بهنظام کاردانی اشاره کرد که در ساختوساز بیشتر از نظاممهندسی تأثیر دارد زیرا کاردانها عمدتاً در بخش اجرایی انجام وظیفه میکنند درحالیکه مهندسان بهطور عمده در حوزههای طراحی و نظارت مشغولند. به نظر میرسد هستههای اصلی نظامهای مهندسی هنوز هم نیاز به افراد متخصصتری دارد. این ضعفها در اجلاس اخیر نظاممهندسی در سالن اجلاس سران مشخص بود.

پیام ساختمان: وزارت راه و شهرسازی در رابطه با ساختمانهای بیکیفیت تا چه اندازه  مقصر است؟

حوزه استانداردها و آئیننامههای طراحی و ساخت بیشتر تابع نظرات این وزارتخانه میباشد. در این حوزه درمجموع عملکرد قابل قبولی ارائهشده و درعینحال در هستههای تدوین مقررات ملی ساختمان نیازمند متخصصین و خبرگان بیشتری هستیم.

پیام ساختمان: مقررات ما چقدر در به وجود آمدن ساختمانهای بیکیفیت مؤثر بودهاند؟

نبود قوانین مربوط به اعطای مجوز به مجریان صلاحیتدار از اهم این کاستیهاست. نبود مجازات متناسب برای متخلفین امر ساختوساز از دیگر موارد نقص قوانین کشور است. از نظر فنی، نبود راهنماهای اجرایی بسیار دقیق و ریز که به کوچکترین جزئیات عملیات اجرایی ساخت همراه با دیتایلهای دقیق میپردازد یکی از دیگر نقاط ضعف مقررات فنی- اجرایی کشور است. از مشکلات قانونی بسیار مهم دیگر نقش پائین ترین قیمت برای انتخاب مجری و پیمانکار است که باعث میشود شرکتهای سطح پائین با قیمتهای کم و بعضاً با ارتباطات خلاف قانون در مناقصات انبوهسازی برندهشده و در نهایت برای جبران قیمت کم دادهشده، با روشهای مختلف از کمترین کیفیت با کمترین هزینه برای مواد و مصالح استفاده نماید. اعطای آسان مجوز برای تأسیس شرکتهای ساختمانی بدون پیشزمینههای سختگیرانه و عدم مجازات متخلفین ساختوسازهای بیکیفیت با مصالح غیراستاندارد از دیگر عوامل نزول کیفیت ساختوساز در کشور میباشند.

پیام ساختمان: چقدر از بیکیفیتی ساختمانها سهم تشکلهای صنعت ساختمان است؟

اتحادیهها، دارای قدرت آنچنانی در کشور نیستند. درعینحال اتحادیههایی که به نحوی به صنعت ساختمان مربوط میشوند آنطور که شایسته است بهطور علمی مدیریت نمیشوند. اعضای این اتحادیهها بعضاً با پرداخت حق عضویت، مورد تائید و حمایت این تشکلها قرار میگیرند و همین امر باعث میشود که علاوه بر دخالت شرکتها و افراد حقیقی و حقوقی بیصلاحیت در امر ساختوساز، بهنوعی مورد حمایت تشکل و اتحادیهای که عضو آن هستند نیز قرار گیرند. با تمام این اوصاف تشکلهای صنعت ساختمان در مقایسه با سازندگان بینامونشان وبی صلاحیت متفرقه، ساختوسازهای بسیار باکیفیتتری ارائه نمودهاند.

پیام ساختمان: مردم و مالکان چقدر مقصرند؟

عدم آشنایی مردم با قوانین مشارکت در ساختوساز، اعتماد نادانسته بهواسطه ها و بنگاههای معاملات باعث میشود تا آنها فریب مجریان بیصلاحیت که معمولاً هم با بعضی بنگاههای املاک در ارتباط تنگاتنگ هستند را بخورند. اکثر مالکان بر اساس ناآگاهی و اعتماد به بنگاههای معاملات ملکی قراردادهایی را در ساختوساز امضاء مینمایند که بهطور یکطرفه به نفع مجریان و پیمانکاران تنظیمشده و علاوه بر کاهش کیفیت ساختوساز، مشکلات و معضلات قانونی بسیار زیادی برای آنها به وجود میآورد. درعینحال مالکان بعضاً برای سودجویی رو به تخلفات آورده و مهندس ناظر را تهدید و یا تطمیع مینمایند تا تغییرات غیر مهندسی را در ساختوساز به وجود آورند که در نهایت منجر به کاهش بسیار زیاد کیفیت ساختوساز میگردد. این از عوارض پدیده شوم بسازوبفروشی در کشور است

پیام ساختمان: اگر صحبت خاصی دارید، بیان بفرمایید.

اساس مشکل ساختوسازهای بیکیفیت دخالت عوامل بیصلاحیت بهویژه تعداد قابل ملاحظهای از بنگاههای ملکی و سازندگان بیصلاحیت که بهطور عمده با هم دوستی و ارتباطات خلاف قانون دارند، درعینحال دامن زدن به قیمت مسکن توسط همین عوامل باعث سودآوری زیاد ساختوساز میشود که همین امر هرکسی را وسوسه میکند تا پا در عرصه ساختوساز نهاده و بهراحتی و با تکیه بر پول خود و زد و بندهای خلاف قانون به ساخت پیاپی ساختمانهایی بیکیفیت و ضعیف بپردازد، درحالیکه ساختوساز، حرفهای بسیار تخصصی است که عواقب عدم انجام درست آن بسیار خطرناکتر از سایر مشاغل نظیر پزشکی و مکانیکی و نظایر آنهاست. لذا در اعطای مجوز به شرکتهای ساختمانی باید بسیار سختگیر بود.

در مورد فارغالتحصیلان دانشگاه نیز ، آنها که دارای معدلهای پائین میباشند نبایستی اجازه دخالت مستقیم در امور مربوط به طراحی و ساختوساز داده شود. باید بهموازات و حتی خیلی بیشتر بهجای روی آوردن به تربیت کارشناس ارشد و دکتری که بهطور عمده به حوزههای تحقیقاتی و نوآوری مربوط میشوند، به تقویت و گسترش آموزشهای دقیق و کاربردی پرداخت. همچنین به هر فردی اجازه کارگری در ساختمان داده نشود مگر آنکه آموزشهای عملی مناسبی در این زمینه دیده و موفق به اخذ مدرک مهارتی شده باشد. در نهایت بایستی همه و همه اخلاق حرفهای را در کار خود رعایت کرده و خدا را ناظر و حاضر بر آنچه میکنند، بدانند. بیش از هر چیز حق مردم در خطر پایمال شدن در این صنعت است که نیازمند قوانین بسیار متقن و اجرای بسیار جدی قوانین می باشد.