نشریه شماره   188   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

کار مشکل شركت‌هاي دانش بينـان

گروه تأسیسات: بسياري از مسئولان كشور رشد عددي، مقالات علمي و پژوهشي در نشريات معتبر را نشانهاي از بالا رفتن جايگاه علمي كشور ميدانند؛گرچه اين گفته بسيار جاي مناقشه دارد، اما همان مسئولان، خود اذعان ميكنند كه براي بالا رفتن جايگاه و نمود علم در كشور ميبايد تدابيري جز توانايي بهترِ دانشجويان دكتري در نوشتن مقالات ISI يافت، و از آن جمله است ايجاد مراكز تحقيقاتي، دانشگاههاي پژوهش محور، پاركهاي علم و فناوري و البته شركتهاي دانشبنيان كه حلقه آخر اين زنجيره است و به مثابه نمود عيني حضور علم در اجتماع به شمار ميروند. حضور شركتهاي دانشبنيان  حاصل برنامهريزي طولاني است كه جوانههاي آن به ثمر رسيده است، گرچه راهي طولاني در پيش است. شايد شاخصي معتبرتر براي درك جايگاه علم در كشورمان باشد.

توسعه در سايه اعتماد

ظفرعلي مقيمي مدیر داخلی يكي از شركتهاي دانشبنيان  وابسته به دانشگاه شريف ميگويد: همراهي مسئولان فینفسه موجب پيشرفت اين شركتها نميشود بلكه محصول اين شركتها نيز همانند ديگر شركتهاي حاضر در بازار بايد خريداري شود كه تنها در سايه اعتماد مردم امكان پذير است. اگر محصولي خوب توليد شود شركت پيشرفت ميكند ولي اگر محصول خوب درست نشود نهايتاً از گردونه رقابت حذف ميشود.

اين فعال صنعت نانو پيشنهاد كرد فرهنگسازی براي خريد كالاهاي ايراني، كار مؤثرتري است كه دولت ميتواند انجام بدهد: اصل كار اين است كه سرانجام اين فعالیتها منجر به يك محصول ايدهآل بشود، اگر تسهيلات دولت و كمكهاي مسئولان نتواند به توليد آن محصول ايدهآل بينجامد، ديگر تقصيرِ این کار به مسئولان بازنمیگردد! متأسفانه مردم به محصولي كه داخل كشور تولیدشده باشد  اطمينان كمتري دارند. اين فرهنگ بايد اصلاح شود و شايد بهتر باشد مسئولان روي اين بعد بازار یعنی بهجای كمك مالي به شرکتها،  فرهنگسازی کنند.

كار شركتهاي دانشبنيان  مشكل است

دكتر سيد مصطفي حسينعليپور، استاد مكانيك دانشگاه "علم و صنعت"، مسئول يكي از شركتهاي دانشبنیاد كه درزمینه انرژي، آب و محیطزیست مشاوره میدهد، درباره وظيفه انجام مطالعات اوليه كلان بازار میگوید: زمینهای که شرکت ما فعاليت ميكند، موضوعات كلان و ملي هستند اما شركتهاي كوچكِ دانشبنیاد، نه مأموريت دارند، و نه توان انجام مطالعات گسترده را؛ البته در پروژه كاري خودشان اگر بخواهند تجارت موفقي داشته باشند، طبعاً بايد  تمام اين جوانب صورت گرفته باشد.

وي جهتگيريهاي سياستي را موضوعي ملي و فراملي دانست كه به نظامهاي حكومتي بازميگردد: "موضوع تغيير اقليم كاملاً به سياستهاي سازمان محيطزيست بازميگردد تا آن سياستها را بررسي و بازبيني كنند".

حسينعليپور  در ادامه،کار شرکتهای دانشبنیاد را مشكل دانست و گفت: ورود اين شركتها به بازار سخت است، چراكه آنها بر اساس يك سري مطالعات دانشي به بحث فناوري ورود پيدا ميكنند تا "فناوري" را تبديل به "فن" كنند. ايجاد بازار طبعاً نياز به سرمايهگذاري جدي دارد كه به دلايل متعدد ورود دولت به اين عرصه منطقي نيست! معمولاً مؤسسات و نهادهايي هستند كه وظيفه ترجمان بين فناوري، شركتهاي دانشبنيان  و بازار را انجام ميدهند؛ اما در كشور ما اين مكانيسم هنوز جا نيفتاده است. شرکتهای دانشبنیان مقداري در اين زمينه دچار مشكل هستند چون با سرمايهگذاري اندك روي مسائل خاص، خودشان را به قابليتي ميرسانند ولي اين قابليت براي تبدیلشده به توليد انبوه با مشكل ساختاري نبود مكانيسم همان نهادها و مؤسسات ترجماني مواجه است.

وي افزود: تصديگري دولت طبعاً پذيرفته نيست؛ دولتها تنها ميتوانند تسهيلگر، بسترساز و تضمينكننده چنين مكانيسمي باشند. پاركهاي علم و فناوري در همه جاي دنيا چنين وظيفهاي بر عهدهدارند.

مركزي براي هماهنگي

خسرو شوقي مديرعامل يكي دیگر از شركتهاي دانش بنيان  وابسته به دانشگاه تهران نيز به ما گفت: صنعت قديمي و فرسوده كشور مشكلات زيادي براي ما ايجاد كرده است. طبعاً براي حل اين مشكلات چارهاي نيست جز اينكه به دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي و شركتهاي دانشبنیاد رجوع كنيم تا در گام اول، اين مشكلات شناسايي شوند؛ در گام دوم، اين مراكز ايدههايي براي  نوكردن فرآيندها بدهند كه مفيد باشد و در گام سوم، پيشنهاد تكنولوژيهای نوين و نصب اين تكنولوژيها به صورت پايلوت و استاندارد است تا عملاً از آنها استفاده شود.

وي افزود: صنعت كشور بهگونهای نيست كه ما وارد فاز دوم شويم، زیرا اين مراكز از جمله شركتهاي دانشبنیاد در گام اول يعني رفع نواقص و مشكلات هستيم. 

شوقي مشكل اين شركتهاي دانشبنیاد را كمتر مالي دانست، و گفت: البته مشكل مالي هميشه هست و در سالهاي اخير هم تشديد شده است اما با نگاهي به گزارشها و گردش مالي صنايع ميبینيم كه گردش مالي در صنعت ايران، بسيار چشمگیر است! تنها بايد مديريت شود و به سمت شركتهاي دانشبنيان  و دانشگاهها بيايد.

وي افزود: در بُعد كلان، بايد مركزي براي پژوهش در صنايع به وجود آيد تا اولويتها مشخص شود. الان هر صنعت بیتوجه به ديگر صنايع و بر اساس نياز خود، اولويتهاي پژوهشي تعريف ميكند. دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي و شركتهاي دانشبنيان  انجامپذیر است خبردار بشوند، فعاليتخود را بر اساس آن اولويتها سامان بدهند و يا خبردار نشوند. از طرف دیگر، ممكن است به جواب برسند و يا نرسند. به نظر من بهتر است مركزي براي تشخيص و ساماندهي اولويتهاي صنعت كشور و هدايت اين مراكز انديشيده شود.