نشریه شماره   188   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آرامگاه بابا رکن‌الدین

گروه معماری و دکوراسیون: مسعود بن عبدالله بیضاوی معروف به بابا رکنالدین، یکی از مشایخ و علماء قرن هشتم هجری است که در زمان سلطنت ابوسعید، پادشاه مغول در اصفهان میزیسته است! این مرد بزرگ در سال 769 ‏هجری قمری وفات یافت و در ساحل جنوبی زایندهرود مدفون گردید. ‏مقام علمی و زهد و ورع او باعث شد تا در طول زندگی با نهایت احترام زندگی کند؛ این احترام و عزت پس از درگذشت وی نیز برقرار بود، بهطوریکه بسیاری از مشاهیر، علماء و فقها و شعرا و خوشنویسانی که در اصفهان و سایر شهرهای ایران درگذشتند در مجاورت او به خاک سپردهشدهاند. ‏از آن زمان این محل به تدریج به گورستانی بزرگ تبدیل شد و به نام قبرستان بابارکن الدین معروف شده، بهطوریکه بسیاری از سیاحان و محققین اولین سنگ قبر موجود در مزارستان تخت فولاد را متعلق به او میدانند.

آرامگاه باباركن الدين با گنبدي تركين و فیروزهای در حاشيه خيابان سعادتآباد، با چشماندازی زيبا، از عناصر شاخص معماري تخت فولاد به شمار میآید كه بر ساير ابنيه موجود در تخت فولاد اشراف دارد.

این بقعه از لحاظ نقشه، تناسب کامل معماری، جزئیات بنا، و گنبد، از سایر بناهای موجود در تخت فولاد متمایز و از اهمیت خاصی برخورداراست. یکی از خصوصیات استثنایی این بنا، به کار بردن سمبلهای عددی چون پنجدر پلان بنا و دوازده در گنبد بناست که به نظر میرسد نشانگر پایبندی و ارادت وی به پنج تن آل عبا و دوازده امام باشد. نقشه خارجی بنا به صورت پنجضلعی به ابعاد ۱۱/۷۰ متر است که به ضلع شمال شرقی آن سردری بلند با غرفههای دو طبقه در طرفین اضافه کردهاند، و محور اصلی بنا دقیقاً با قبله تطبیق میکند. ازآنجاکه این بقعه در فضای بازی قرار دارد و از هر سو نمایان است، همین امر سبب شده که معمار آن، از سادگی دیوارهای بلند خارجی با ایجاد طاقنماهای متعدد بکاهد و با افزودن تزیینات کاشیکاری در لچکیهای طاقنماهای مزبور، در نما ایجاد تنوع و جلب توجه نماید. به نظر شاردن این ساختمان از ازاینروی هندسه بنا و مشرف بودن بر سایر گنبدهای تخت فولاد از امتیاز خاصی برخورداراست.

چنانکه از سرگذشت این بنا گفتهاند، روزگاری در داخل و خارج بنا کاشیکاریهای مینایی عالی وجود داشته که اکنون قسمت عمده آن از بین رفته است؛ سردر بنا در ضلع شمال شرقی بقعه واقعشده و شامل ایوان بلندی به ارتفاع ۷/۹۰ متر است و دارای کتیبهای به خط ثلث سفید بر متن کاشی لاجوردی به قلم محمد صالح اصفهانی خطاط مشهور دوره شاه عباس اول صفوی است.

شکل بقعه شبیه کلاه ‏ درویشان بوده، نمای خارجی بقعه و سر در آن کاشیکاری شده است. قاعده این گنبد پنجضلعی متساوی الاضلاع  است که پنج ایوان مشابه به بر گرداگرد محوطه زیر گنبد ساخته شده است. ‏به یکی از اضلاع این پنجضلعی پیشخوانی اضافه کردهاند. بر این پنجضلعی گردنی نهادهاند که آن نیز چند وجهی است. ‏بر این گردن سقفی برپاشده که گنبد داخلی را میپوشاند؛ این سقف مخروطی شکل، با کاشی های زیبا ‏که نقوشی به رنگهای آ بی دریایی، سیاه و سفید بر زمینه آبی فیروزهای داشت مزین بوده است. در داخل یکی از این ایوان ها آرامگاه بابارکن الدین واقع شده وبر روی آن سنگ مرمری به طول بیش از2 ‏متر و عرض 16/1 ‏متر قرار دارد. قطعهسنگ مرمر نفیسی نیز به طور عمودی بر آن نصبشده است. ‏در مجاورت مقبره بابا رکنالدین چند اتاق کوچک مربوط به یکدیگر وجود داشته که یکی از آنها به "چله خانه" معروف بوده و سابقأ دراویش در این قسمت چلهنشینی میکردهاند . ‏ ‏بهطور کلی بقعه بابارکن الدین با گنبد بسیار زیبای آن افزون بر آن که آرامگاه ابدی یکی از عرفا و زهاد دانشمندان قرن هشتم هجری است، روشنگر هنر هنرمندان و استادکاران و معماران و کاشیکاران برجسته عصر صفوی است که علاوه بر نمایش هنر معماری نمایانگر هنر خوشنویسی خوشنویسان بزرگ ایران در زمان صفویان و قاجار است.