نشریه شماره   187   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ساختمان های مقاوم هنوز امتحان پس نداده اند

مقاومسازی و بهسازی خانههای روستایی با توجه به فرسودگی اغلب بافتهای آن و به دنبال آن وجود مسائلی چون زلزلهخیز بودن و عدم استفاده بهینه از مصالح جدید ساختوساز اهمیت مقاومسازی ساختوسازها را در این حوزه دوچندان پیدا میکند.

اخیراً غلامحسن بنازاده، مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان سمنان از ساخت خانه 100 مترمربعی در روستای لاسجرد شهرستان سرخه بهعنوان اولین نمونه مسکن خشتی ساز مقاوم در برابر زلزله در کشور خبر داده است. برای ساخت این خانه در مواد سازنده خشت تغییری به وجود نیاوردهاند و فقط سازه آن را مقاوم میکنند. سازه آن با الیاف ژئو گرید و پروفیلهای FRP و بر اساس آنالیزهای ابداعی پژوهشگران مهندسی عمران و معماری کشور مقاوم شده است.

اگرچه تحقیق و پژوهش در این زمینه موضوع بسیار پسندیدهای است، اما به گفته کارشناسان آسیبپذیری واحدهای مسکونی روستایی در برابر زمینلرزه، نتیجه ادامه ارائه و تولید مصالح بیکیفیت و غیراستاندارد مانند شن، ماسه، بلوک و آجر است، این در حالی است که این خانه خشتی که بهعنوان نمونه یکخانه مقاوم در برابر زلزله عنوانشده تنها سازه آن مقاوم است و بس!

ساختمانی که امتحان پس نداده قابلاطمینان نیست

رئیس مرکز لرزهنگاری مؤسسه ژئوفیزیک و نایبرئیس کمیته زلزلهشناسی کشورهای آسیایی دراینباره معتقد است: در تمام دنیا بهویژه کشوری مثل ژاپن که بودجه عظیمی را صرف کارهای تحقیقاتی کرده، ساختمانهایی که در برابر زلزله مقاومسازی میشود را مورد آزمایش قرار میدهند و با اعمال حرکت و شتاب یک زلزله به ساختمان، شتابهای احتمالی وارد شده به ساختمان را آزمایش و بررسی میکنند که این سازه چقدر در مقابل یک زمینلرزه 6 ، 7  یا 8 ریشتری، مقاوم است.

محمدرضا قیطانچی افزود: اگر این نوع آزمایشها بر روی این ساختمانها انجام شود میتوان مطمئن بود که ساختمانی با همان کیفیت و همان شرایط اجرا شده قابلاعتماد است  و در غیر این صورت ساختمانی که امتحان پس نداده قابلاطمینان نیست .

این استاد دانشگاه تهران اظهار داشت: در خیلی از ساختمانهای فعلی تهران که ادعا میشود برای 7ریشتر و یا بیشتر مقاومسازی شده است تا وقتیکه فشار زلزله را تجربه نکنند با قطع و یقین - نه شعاری نمیتوان مطمئن بود در مقابله با زلزله چه عکسالعملی نشان خواهند داد. وی تأکید کرد: تعریف ساختمان مقاوم در برابر زلزله این است که اگر آزمایش شود، شالوده اصلی خود را از دست ندهد، سقف آن فرو نریزد و کشته نداشته باشد و ساختمان دارای این ویژگیها، استاندارد مقاوم بودن را دارد.

قیطانچی گفت: این ادعای علمی و تئوری پذیرفتنی نیست مگر آنکه خیلی شفاف و در صورت تست قطعی و پس دادن امتحانهای لازم بتوان مهر تأیید مقاوم بودن را بر آن زد.

ضعف مهارتی در اجرا

یک سازنده حرفهای مسکن نیز دراینباره گفت: معمولاً در مقاومسازی از مصالح خاصی استفاده میشود و مهندسان سازه مصالحی را به کار میبرند که انعطافپذیری و یکپارچگی لازم را هنگام بروز زلزله دارند اما در سقف از مصالح متنوعی استفاده میشود که بستگی به نوع مصالح آن دارد.

رئيس هیئتمدیره انجمن صنفي انبوهسازان گلستان معتقد است: مدنظر ما از مقاوم بودن ساختمانی است که سکنه آن از آسیبهای جسمی محافظت شوند. در حال حاضر سقف سازههایی که در سیستمهای جدید اجرا میشود مشکلات کمتری دارد و بهنوعی با خود سازه بهصورت یکپارچه عمل میکند.

سید محمد مرتضوی، افزود: اما اینکه در یک بنای خشتی، فقط اسکلت حفظ شود اما دیوارها یا سقف فرو بریزد ساختمان موردنظر در مقابل آسیبهای لرزهای ایمن نیست. وی ادامه داد: اگرچه مصالحی که مورداستفاده قرار میگیرد مثل بتن و میلگرد تحت آزمایشهای گوناگون قرار گرفته و مقاومت لازم را دارا هستند اما مسئله اصلی مهارت در اجراست که در این زمینه ما ضعفهای اساسی داریم حتی ما مصالح نوین یا نیمه جدید را به کار میبریم اما به دلیل اینکه مهارتهای لازم را در اجرا نداریم در عمل به آن مقاومت لازم نمیرسیم.

مرتضوی اظهار داشت: ما در شیوهها و کیفیت اجرا ضعفهای اساسی و ساختاری داریم که علیرغم استفاده از مصالح مناسب ، مانع رسیدن به نتیجه مطلوب میشود. در هیچیک از کشورهای صنعتی و نیمهصنعتی ما چنین شرایطی نداریم که هر فردی با هر گرایش و تجربه اندکی وارد این حیطه شده و بهراحتی پروانه اخذ نموده و بدون تجربه کافی به این موضوع بپردازد.درحالیکه در همه کشورهای توسعهیافته این یک اصل پذیرفتهشده است که برای احداث یک ساختمان بهعنوان یکی از تولیدات مهم و  حساس باید تضمین قابلتوجهی از سوی سازنده آن برای عرضه در بازار ارائه شود.

تکیه بر صنعتی سازی به جای بازگشت به سنتی سازی

عضو هیئت مؤسس پژوهشكده توسعه كالبدی شهری و منطقهای به پیام ساختمان گفت: اگرچه ادله خانه خشتی مقاوم ارائهشده اما مسئله مهم سایر پارامترهای مقاومسازی ساختمان مثل؛ هزینه و زمان اجرای آن است و اینکه کدام نیروی فنی متخصصی قادر است در روستاهای کشور آن را اجرا کند.

نادر ناصرالمعمار افزود: موضوع این است که ما در نحوه استفاده صحیح از مصالح فولاد و بتن به دلیل نداشتن نیروی ماهر مشکل داریم و بتن و فولاد مطابق با مشخصات صحیح و قابلقبول دفترچه محاسبات تهیه نمیشود. وی اظهار داشت: ساختمانی در برابر زلزله مقاوم است که اولاً سازه ساختمان یکپارچه باشد و معمولاً با سقف یکجا عمل کند یعنی سقف و دیوار و کف با هم کار کند و حداقل شبکه اصلی یکپارچه باشد و دوم اینکه جداشوندههای ساختمان سبک باشد و سقفها هم حتیالمقدور سبک اجرا شود.

عضو هیئتامنای انجمن مفاخر معماری ایران ادامه داد: ساختمان مقاوم باید از هر نظر سبک باشد که خشتی بودن مغایر آن است و دوم اینکه قیمت تمامشده و سرعت اجرا مهم است، یعنی ما چقدر باید زمان بگذاریم که یک بنای خشتی مقاوم اجرا کنیم. وی گفت: با فرض اجرا شدن آن فارغ از زمانبندی و هزینه ممکن است بتوانیم یک ساختمان خشتی مقاوم هم بسازیم اما با کدام نیروی مجرب و متخصص

ناصرالمعمار با اشاره به تلاشهای چندین ساله بنیاد مسکن در بهسازی روستایی یادآور شد: بهتر است این نهاد در جهت استفاده از فناوریهای نوین صنعتی هم حرکت کند و اگر قرار است بومیسازی شود با تکیه بر صنعتی سازی باشد نه بازگشت به ساختمان خشتی مقاوم.