هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   158   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

خطرناک‌ترین نقاط در زلزله تهران

گروه ساخت‌وساز: واقعیت این است که چنانچه زلزله‌ای در تهران رخ دهد، شاید یکی از بزرگ‌ترین فجایای تاریخ به وقوع بپیوندد زیرا با وجود سه گسل اصلی شمال، شرق و گسل ری در جنوب، کمتر قسمتی را می‌توان یافت که در فاصله‌ای مناسب از سه گسل فوق واقع شده باشد.

گسل شمال تهران که از لشکرک و سوهانک شروع‌شده وتا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سوی غرب امتداد می‌یابد، در مسیر خود، نیاوران، تجریش، زعفرانیه، الهیه و فرمانیه را در بر می‌گیرد. گسل ری در جنوب تهران نیز که در صورت فعالیت پرتلفات‌ترین گسل کشور و شاید جهان است، از جاده خاوران شروع شده و با گذر از دولت‌آباد و حرکت روی جاده کمربندی تهران در حد نصاب کوره‌های آجرپزی چهاردانگه پایان می‌یابد.گسل شرق نیز که پتانسیل قوی‌ترین زلزله را داراست از شرق به تهران واردشده و با گذر از اراضی سرخه‌حصار و حرکت روی بزرگراه شهید بابایی تا مجیدیه و سیدخندان امتداد می‌یابد. جالب اینجاست که اکثر حریم‌های انتقال نیروی شهر تهران نیز روی همین گسل‌های زلزله واقع شده است. در این میان تک گسل ملاصدرا نیز که از خیابان شریعتی تا شهرک غرب امتداد یافته، محلات ونک، میرداماد، سعادت‌آباد و شهرک غرب را ناایمن ساخته است.

از محلات نسبتا امن شهر تهران می‌توان به راه‌آهن، نواب، خیابان انقلاب و آزادی، هفت‌چنار و ارگ قدیم تهران اشاره کرد. ارگ قدیم تهران حد فاصل خیابان شوش، هفده شهریور، انقلاب و کارگر جنوبی است که بازار تهران، خیابان مولوی، میدان بهارستان، میدان امام خمینی، محله امیریه و خیابان جمهوری اسلامی را شامل می‌شود.

محله‌های مجاور یا روی گسل

مناطق زر بند، سوهانک، ازگل، استخر، حکیمیه، هنگام، نارمک و بزرگراه بابایی در شرق و شمال شرقی تهران روی گسل‌هایی به نام‌های تلو پایین، کوثر و گسل نارمک که از ده نارمک آغاز و انتهای آن در خیابان استاد حسن بنا می‌باشد، قرار دارند. در منطقه شمال تهران نیز دارآباد، اقدسیه، پاسداران، کاشانک، قیطریه، کلاهدوز، بزرگراه صدر، دزاشیب، میدان تجریش، سعدآباد، زعفرانیه، ولنجک، نمایشگاه بین‌المللی، مقدس اردبیلی، دره پونک، بزرگراه نیایش تا سولقان روی گسل‌های شمال تهران، نیاوران و محمودیه قرار دارند و مناطق میدان ونک، حقانی، ملاصدرا، چمران، ایران‌زمین در شهرک غرب نیز بر روی گسل داوودیه واقع شده اند.

در جنوب تهران نیز مناطق؛ ابن بابویه، میدان بروجردی، بزرگراه آزادگان، میدان معراج، صالح‌آباد، جنوب بزرگراه آیت‌الله سعیدی، مناطق جنوبی یافت‌آباد و باغ چهاربری بر روی گسل شهر ری قرار دارند که شاید فعال‌ترین گسل‌های جهان می‌باشد. متأسفانه این گسل در صورت بروز زلزله به منطقه‌ای باتلاقی تبدیل‌شده و نشست خواهد داشت.

گسل‌های تهران

در میان گسل های تهران گسل‌های زیر از خطر بالاتری برخوردارند:

1- گسل مشا- فشم به طول 400 کیلومتر:

گسل فشاری مشا، گسل بزرگی است که شامل زیرشاخه‌های فراوانی نیز می‌شود و زلزله 1830 م به منطقه شرقی فعالیت این گسل نسبت داده می‌شود. علاوه براین، زلزله بزرگی هم که در سال 958 م با بزرگای گشتاوری 7/7 در 50 کیلومتری تهران بوده است، در قسمت غربی این گسل رخ داده است. مسئله مهم در مورد این گسل تلاقی آن با گسل شمال تهران در بالادست سد لتیان است و فعالیت این گسل می‌تواند موجب فعال شدن گسل تهران شود. گسل فشاری مشا، گسلی طویل و لرزه زا است که گستره بلند البرز از شمال روی دامنه‌های جنوبی آن رانده شده و دارای راستای شرق، جنوب شرقی - غرب، شمال غربی است.

گسل مذکور در روی نقشه‌های زمین ساختی شکل سینوسی داشته و در دو قسمت شرقی و غربی راستای تقریباً شرقی - غربی دارد. شیب گسل فشاری مشا همیشه به سمت شمال و بین 35 تا 70 درجه تغییر می‌کند. این گسل با طول حدود 400 کیلومتر از جنوب غربی شاهرود در شرق تا آبیک در غرب ادامه دارد. دریاچه آب شیرین تار در 15 کیلومتری شرق شهرستان دماوند در راستای این گسل تشکیل شده است. پهنه گسلی مشا در دره مشا بیش از 10 متر عرض داشته و به شدت بریده، خرده و پودر شده است.

2 - گسل شمال تهران به طول 75 کیلومتر:

اگر گسل شمال تهران فعال شود میزان خسارت به مراتب خیلی حادتر از زلزله‌ای است که در سال 1968 م رخ داده و از این لحاظ می‌تواند یک چشمه لرزه زا، باشد.این گسل در فاصله بین کوه‌های شمال تهران و بر روی پهنه‌های جنوبی کوه‌های شمال تهران به طول 75 کیلومتر قرار گرفته است.

راندگی شمال تهران با درازای بیش از 75 کیلومتر در کوهپایه شمال تهران از شرق دره لشکرک و ده سبو در شمال شرقی تهران تا روستای کاظم‌آباد در 2 کیلومتری شرقی کلار و شمال بزرگراه تهران - کرج و شهر کرج در غرب ادامه یافته و نزدیک‌ترین گسل زلزله زا به شهر تهران است. به نظر می‌رسد که این گسل شاخه‌ای از گسل فشاری مشا در شمال تهران و در کوهپایه‌ها است. در اکثر مناطق، این گسل سبب راندگی سازند دوران سوم کرج بر روی آبرفت‌های هزار دره و آبرفت‌های ناهمگن شمال تهران و بخش کوهپایه ایران مرکزی در شمال تهران شده است . در برخی نقاط مانند باغ اناری در غرب کن و شمال چیتگر راندگی شمال تهران، در داخل سازند کرج دیده می‌شود.

3- گسل جنوب ری به طول 20 کیلومتر:

گسل جنوب ری - ایوانکی در جنوب تهران به طول 20 کیلومتر قرار گرفته و می‌تواند به عنوان یک چشمه لرزه زا برای تهران باشد. گسل جنوب ری در قسمت جنوبی خود دچار انشعابی است که در شمال آن قرار دارد و گسل شمال ری نامیده می‌شود و فاصله بین این دو گسل فقط 3 تا 5 کیلومتر است. به نظر می‌رسد ریشه این دو گسل یکی بوده و این دو گسل نشانه‌های سطحی یک گسل باشند.

4 - گسل شمال ری:

در حوالی عظیم‌آباد در کناره جنوبی بزرگراه ری ـ بهشت‌زهرا قرار دارد و دیواره‌ای به ارتفاع 2 متر را به وجود آورده است. امتداد این گسل شرقی ـ غربی بوده و طولی حدود 16/5 کیلومتر دارد.

5- گسل معکوس آهار:

این گسل قسمتی از گسل معروف مشا-فشم را تشکیل داده که با طولی در حدود 400 کیلومتر از جنوب غربی شاهرود در شرق تا آبیک در غرب ادامه دارد و شیبی در حدود 35 تا 70 درجه به سمت شمال دارد. قسمتی از این گسل در ناحیه آهار که یکی از سه شاخه فرعی آن است، گسل آهار نامیده می‌شود.

6- گسل معکوس امامزاده داوود:

این گسل راستای شمال غرب ـ جنوب غرب دارد و از حوالی امامزاده داوود عبور می‌کند و دارای شیبی معادل 80 درجه به سمت شمال شرق است و در حوالی ولنجک این گسل به گسل شمال تهران می‌پیوندد.

7- راندگی پورکان ـ وردیج:

از حوالی پورکان در مسیر جاده کرج چالوس تا وردیج و سپس شمال کن و فرحزاد ادامه می‌یابد و دارای راستای شمال غرب- جنوب شرق است.

8- گسل کهریزک:

از شمال سلطان‌آباد در غرب تا کهریزک و سپس شمال شمس‌آباد در شرق امتدادیافته و راستای آن شرقی غربی و طول آن بیش از 40 کیلومتر است. این گسل دیواره‌ای به ارتفاع 1 تا 10 متر در آبرفت‌های جنوب تهران ایجاد کرده است.

9- راندگی نیاوران:

با راستای شمال شرقی ـ جنوب غربی و با طولی حدود 13 کیلومتر از سعادت‌آباد تا نیاوران و شمال اقدسیه امتداد می‌یابد.