جزیره گرمایی چیست؟

شمار نشریه : 186

در طول فصل تابستان، در کنار فرآیند جذب پرتو فرابنفش و گسیل فروسرخ، در هر نقطه از مناطق شهری که جزو شهرهای پیشرفته و کلانشهرها به حساب میآیند، ساختمانها،خیابانها و کل سطوحی که رنگ تیره دارند،گرما را جذب نموده و با طول موج بالا هوا را گسیل میکنند.

با توجه به تیرگی اکثر معابر و سطوح کلانشهرها، این سطوح تیره رنگ باعث رشد این پدیده میشوند. این سطوح ،گرمای گسیلشده از سوی خورشید را جذب و در خود نگاه میدارند و این پدیده باعث افزایش دمای مناطق مسکونی از2 تا 15 درجه سانتیگراد شده و به نام پدیده جزیره گرمایی شناخته میشود.

گرمای حاصل از این پدیده نه تنها باعث افزایش مصرف انرژی برای خنک کردن ساختمانها و مناطق مسکونی میشود، بلکه باعث ایجاد آلودگی در جو شده و به دلیل مصرف سوختهای فسیلی، موادی از جمله گاز ازن O3 و ترکیبات زیانبار گوگردی در سطح زمین تولید میشود.

ساختمانهای نامنظم و بیقاعده  ابر شهرهایی همچون تهران،نمایانگر  جزیره گرمایی مسکونی است.بررسیهای  دمایی تفاوت دما بین 10 تا 15 درجه سانتیگراد را بین مرکز و حومه شهر نشان میدهد، که باعث تغییر اقلیم ابر شهر و ساخت اقلیم خاص میشود که به ضرر ساکنین و اکو سیستم ابر شهر میشود. رخ داد فرایندهای شیمیایی این شهرها، دو چندان میشود و گونههای جانوری و گیاهی این منطقه را به شدت تهدید میکند. درحالیکه میتوان با سود جستن از اطلاعات ماهوارهای و نگرش به معماری بومی این روند را تحت تأثیر قرارداد.ه عنوان مثال؛اگر کاشت درخت و سبز کردن بیشتر فضای شهر را مدنظر قرار دهیم خاک مرطوب تر میشود و گرمای جذبشده با تبخیر آب و فرا تراوش (تبخیر و تعریق) گیاهان به سرعت جایگزین میگردد.

چنانکه میدانیم در کلانشهرها ساخت آپارتمان های مدرن و استفاده از کوچکترین فضاها برای اسکان شهروندان است لذا فضایی برای ساخت فضای سبز و کاشت درخت باقی نمیماند. اما یکی از راههای ایجاد فضای سبز در کلانشهرها ساخت باغهای معلق معروف بابل است؛ یکی از عجایب هفتگانه جهان که به ایرانیان تعلق دارد و در این شرایط میتوان شبیه باغهای معلق را در مجتمعهای مسکونی، تجاری یا حتی اداری احداث کرد تا درصدی از خسارات پدیده جزیره گرمایی را جبران کرد.

راه دیگر مقابله با این پدیده انتخاب بهتر مصالح ساخت میباشد. در ساختمانهای آجری گرمای ویژه بسیار نزدیک به خاک میباشد و در ساختمانهای بتنی گرمایی ویژه نزدیک به فلز. در برابر تغییر و دگرگونی دما، اولی پایدار تر و دومی ناپایدار است.

بهتر است انسان در ساختمانهای آجری که زائیده سه هزار سال بررسی، مطالعه و پژوهش معماران و اندیشمندان ایرانی است، زندگی کند تا سیمان و بتن نوظهوری که گرما را به شدت بالا برده و به محیطزیست آسیبهای جدی وارد میکند.