هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   158   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

با صدقه دادن ایمن نمی‌شویم

گروه تاسیسات: اعلام و اطفای حریق و به طور کلی ایمنی سیستم‌های تاسیساتی در ساختمان‌های کشور موضوع بسیار مهمی است که در گذشته کمتر مورد توجه واقع شده و اغلب زیر سایه مسائل مربوط به ساخت و ساز و مقاوم‌سازی مصالح قرار داشته است.غافل از اینکه ایمنی فقط مقاوم‌سازی نیست بلکه جنبه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد که وقتی یکجا جمع می‌شوند،مقوله امنیت در ساختمان معنای واقعی خود را پیدا می‌کند. بارها در خصوص وقوع آتش‌سوزی در ساختمان‌های کشور صحبت کردیم ولی جای یک کارشناسی دقیق از حوادث و ارائه راهکار علمی همواره خالی به نظر می‌رسید.برای همین منظور با دکتر قلی‌زاده، استاد دانشگاه شهید بهشتی به گفتگو نشستیم تا زوایای پنهان ایمنی در ساختمان‌های کشور را بررسی کنیم.قلی زاده مدرک دکترای خود را از دانشگاه بلفورد امریکا در رشته طراحی و ایمنی صنعتی اخذ کرده و تخصص وی آموزش سیستم‌های اعلام و اطفای حریق است.البته در کنار آن کارهای پژوهشی و اجرایی را در دستور کار دارد.به همین منظور دفتری تاسیس کرد که طراحی سیستم‌های اعلام و اطفای حریق و تلویزیون‌های مداربسته در ساختمان‌ها به طور تخصصی در آنجا انجام می‌شود.

پیام ساختمان:همواره از طریق مراکز آتش‌نشانی شاهد اعلام آمارهای بالای آتش‌سوزی در ساختمان‌های کشور هستیم، شما منشأ این حوادث را از کجا می‌دانید؟

در بحث حریق سه عامل؛ انسان،فرسودگی تجهیزات و ساختمان نقش دارند که اصطلاحاً به عنوان«مثلت ایمنی»مطرح هستند.اگر به علل بروز حوادث حریق در کشور نگاه کنیم عامل انسانی بیشترین نقش را داشته و بعد از آن فرسودگی ساختمان قرار دارد.در کنار اینها باید از تجهیزات قدیمی و استفاده غیرمجاز از سیستم‌های تاسیساتی اشاره کنیم.بسیاری از سیستم‌های تاسیساتی از ابتدا برای ساختمان‌های مسکونی طراحی شده‌اند ولی بعدها با تغییر کاربری برای امور اداری و تجاری مورد استفاده قرار می‌گیرند.در حالی که چارچوب فضای فیزیکی و توانمندی‌های بالقوه این ساختمان برای تأمین سیستم روشنایی و گرمایشی مسکن کفایت نمی‌کند و به مرور زمان با افزایش اتاق‌ها و تجهیزات جانبی حالت کارگاهی پیدا کرده است.

پیام ساختمان:دو نوع حامل انرژی در ساختمان بیشترین کاربرد را دارند؛ برق و گاز. کدام یکی از آنها در ایجاد حریق دخالت بیشتری دارند؟ آیا بین این دو تفکیک قائل هستید؟

طبیعتاً جریان برق به خاطر قدمت و گستردگی بیشترین خطر را ایجاد می‌کند،ضمن اینکه امکان دسترسی غیر مجاز به برق همواره وجود دارد ولی در خصوص گاز اینگونه نیست.گازکشی یک سیستم جدیدی است که استانداردهای خاصی در این خصوص اعمال می‌شود.لوله‌کشی گاز عموماً روکار است و در صورت بروز مشکل سریعاً شناسایی می‌شود ولی برق توکار است.همین موضوع شناسایی خطر را با مشکل مواجه می‌کند و حتی می‌تواند باعث تحریک گاز شود؛ بنابراین جریان برق در بروز آتش‌سوزی متهم اول است.

پیام ساختمان:به نقش انسان در بروز حریق اشاره کردید؛ فکر می‌کنید اطلاع‌رسانی سازمان‌های مختلف در این خصوص کافی باشد؟

بدون تردید وارد شدن از یک جامعه سنتی به شهری،نیازمند فرهنگ‌سازی به منظور استفاده از امکانات شهری می‌باشد.متأسفانه این بستر فرهنگی کمتر مورد توجه قرار گرفته است در حالی که اولین نهاد فرهنگ‌ساز در این بخش آموزش و پرورش است که باید از دبستان تا دانشگاه در این خصوص اطلاع‌رسانی آموزشی داشته باشد و تهدیدات زندگی اجتماعی و خانوادگی مردم را متذکر شده و برای آنها راهکار ارائه دهد تا مردم با اطلاع قبلی وارد جامعه شوند.این کار حتی می‌تواند از مقطع پیش دبستانی شروع شود.اگرچه آموزش و پرورش کتاب‌هایی در خصوص سلامت و رفتارهای مناسب اجتماعی دارد ولی در خصوص مسائل ایمنی و جلوگیری از حریق کار زیادی انجام نشده است.این معضل در سایر بخش‌های اجتماعی هم کمابیش وجود دارد.

پیام ساختمان:آیا قوانین موجود برای چاره‌جویی و اصلاح مشکلات فعلی مناسب می‌باشند؟

مشکل قانونی کمتر مورد توجه است اگر قانون مشکل داشته باشد می‌توان آن را به سهولت اصلاح کرد.ما قانون ایمنی داریم که وزارت کار به همراه وزارت راه و شهرسازی آن را تدوین کرده‌اند.در بخش برق و گاز به اندازه کافی قوانین و استاندارد تعریف شده است ولی بسیاری از آنها در کتابخانه‌ها خاک می‌خورندو تنها در مواقعی به آنها مراجعه می‌شود که جنبه حقوقی داشته باشد. هرچند استانداردهای کافی در خصوص ایمنی تجهیزات تاسیساتی تعریف شده است با این حال مشکل اصلی به چگونگی رویکرد و نگاه ما به ادبیات ایمنی برمی‌گردد.واقعیت اینکه ما هنوز نتوانسته‌ایم موضوع ایمنی را در خانواده‌ها نهادینه کنیم.متولیان فرهنگی کشور باید در خصوص این مسئله پاسخگو باشند.بنابراین تا زمانی که فکر می‌کنیم با دادن صدقه مشکل ایمنی برطرف می‌شود مشکلات همچنان ادامه خواهد داشت.در حالی که ایمنی راهکار و ساز و کار تعریف شده‌ای دارد و نیازمند نگاه درست و علمی است ولی ما هنوز نتوانسته‌ایم ایمن فکر کنیم. اگر بخواهیم ایمنی را در جامعه رواج دهیم شرط اصلی مسئولیت‌پذیر بودن مردم است.برای اینکه انسان‌ها مسئولیت‌پذیر باشند باید قبول کنیم که دیگران هم حق دارند.در حال حاضر حس مسئولیت‌پذیری در بخش‌های مختلف جامعه به اندازه کافی وجود ندارد این موضوع در بخش ایمنی و جلوگیری از حریق هم مشهود است.

پیام ساختمان:تجهیزات فرسوده و غیر استاندارد تاسیساتی چه تأثیری در افزایش میزان حریق دارند؟

تجهیزاتی که در ساختمان‌های ایران به‌کار می‌روند،تابع استاندارد هستند.تجهیزات خارجی استانداردهای خاص خودش را دارند ولی باید با استانداردهای ایران هم‌خوانی داشته باشد.ملاک ما برچسب استاندارد روی کالا است که نحوه استفاده از آن مشخص شده است اگر مصرف‌کننده طبق آن عمل کند قاعدتاً نباید مشکلی داشته باشد ولی زمانی که این تجهیزات خارج از موارد توصیه شده مورد استفاده قرار می‌گیرند نمی‌توان پای سازنده تجهیزات را به میان کشید.مشکل دیگری که در کشور وجود دارد نامشخص بودن عمر دستگاه‌های تاسیساتی است زیرا مردم به دلیل برخی اعتقادات و مسائل اقتصادی حاضر به تعویض دستگاه پس از پایان عمر آن نیستند و آنقدر از دستگاه استفاده می‌کنند تا حادثه‌ای ایجاد شود و سپس آن را تعویض کنند. همه اینها به فرهنگ ایمنی برمی‌گردد که متأسفانه در کشور ما بسیار ضعیف است.

پیام ساختمان:چرا شرکت‌های اعلام و اطفای حریق کمتر در بافت‌های فرسوده سرمایه‌گذاری می‌کنند؟

در بخش اعلام و اطفای حریق بیشترین توجه ما به ساختمان‌هایی است که در حال ساخت هستند و یا به تازگی ساخته شده‌اند.به این علت که با توجه به رشد ساخت و ساز در کشور فرصت پرداختن به بافت‌های فرسوده و تجهیز آنها به سیستم‌های ایمنی و اطفای حریق کمتر ایجاد می‌شود و برای فعالان بخش ایمنی امکان جذابیت و ریسک در این زمینه وجود ندارد.

پیام ساختمان:برای تجهیز ساختمان‌های فرسوده به سیستم‌های اعلام و اطفای حریق، چه راهکاری پیشنهاد می‌کنید؟

بیشترین حوادث در بافت‌های فرسوده است و باید برای آنها فکر اساسی شود.سازمان‌های زیادی در این خصوص دخیل هستند از وزارت راه و شهرسازی،شهرداری گرفته تا صاحبان خانه‌های مسکونی و تجاری و صنعتی. به نظر من اصلاح ساختمان‌های باید در سه برنامه کوتاه‌مدت،میان مدت و بلندمدت انجام شود. خوشبختانه برنامه‌های بلندمدت خوب طراحی شده‌اند ولی در کوتاه مدت و میان‌مدت زیاد موفق نیستیم به این دلیل که؛ سرمایه‌گذاری عمده در این بخش صورت نمی‌گیرد و متقاعد کردن ساکنان،مالکان،مستاجرین، سازمان‌ها و نهادهای بهره‌بردار به سادگی میسر نمی‌شود.البته شهرداری برای ساختمان‌های در حال ساخت نصب سیستم‌های اعلام و اطفای حریق را الزامی کرده است.با این حال مسئله مهمی که در بخش ایمنی خانه مطرح می‌باشد؛ ناشناخته بودن خطر و عدم نظارت سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط است.تعهدات به درستی اجرا نمی‌شود و در اغلب اوقات به دلیل جابه‌جا شدن متولیان اولیه در عمل نتیجه مطلوب را نخواهیم داشت.پیمانکارها بعد از انعقاد قرارداد معمولاً ادامه کار را به پیمانکارهای جزء واگذار می‌کند و آنها هم ممکن است کار را به اشخاص دیگری واگذار کنند و این دست به دست گشتن هزینه‌ها را افزایش داده و ناچار می‌شوند از کیفیت کار بکاهند.متأسفانه این مسئله به عنوان فرهنگ غالب ساخت و ساز مملکت درآمده است.

پیام ساختمان:سخن پایانی...

واقعیت اینکه؛ ساخت و ساز در کشور ما جنبه فرهنگی پیدا نکرده است و اغلب فعالان این بخش بساز و بفروش هستند.تا زمانی که به این موضوع توجه نشود نظارت بر ساخت و سازهای غیر مجاز به سادگی میسر نمی‌شود.ما باید گروه‌هایی تشکیل دهیم که بر کار مجریان ساخت و ساز نظارت کنند،منظور من رواج سازمان‌های مردم نهاد یا«ان.جی.او»است این گروه‌ها می‌توانند کارهای بر زمین مانده مسئولان را انجام دهند.باید فضا را برای آنها فراهم کنیم تا فرهنگ‌سازی کنند و خود ما هم باید ایمن رفتار نماییم و از آنها حمایت کنیم.