نشریه شماره   184   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

امکان وقوع حادثه افغانستان در ایران

گروه ساختوساز: زلزله مهمترین حادثه غیرمترقبه در کشور به شمار میرود که متأسفانه با وجود آگاهی مردم و مسئولان از این موضوع همواره خسارتهای جانی و مالی فراوانی به همراه داشت. ساختمانسازی بدون توجه به گسلها، فقدان کیفیت مصالح مورد استفاده و مجریان فاقد صلاحیت از جمله عواملی هستند که زلزله را تبدیل به یک بلای بزرگ در کشور کردهاند و با وجود آییننامه 2800 ساخت و سازهایمان از ایمنی لازم برخوردار نیستند. پیام ساختمان برای یافتن پاسخ سؤالات در رابطه با زلزله از جمله اینکه ساختوساز بیش از اندازه چه تأثیری بر گسلها میگذارد و چقدر احتمال بروز حوادثی نظیر زمین لغزش افغانستان در ایران ما وجود دارد به سراغ مهدی زارع، رئیس مرکز پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله رفته است:

پیام ساختمان: تراکمهای بیش از حد مجازی که در شهر تهران داده میشود، چقدر میتواند حادثهساز باشد؟

در برخی محلات تراکمهای غیرمعقولی به مالکان داده میشود که بعضاً میتواند جمعیت کوچهای را به دو برابر برساند. روی منطقه گسل شمال تهران بلندمرتبه سازی با سرعت زیادی صورت میگیرد و تمام فضاهای آینده در حال نابودی است و فضای خطرناک در حال اضافه شدن است. این ساختمانسازی تأثیری روی گسلها نمیگذارد اما چنانچه گسلها تکان بخورند ساکنان این ساختمان وضعیت بسیار بدی پیدا میکنند. در پایین تله کابین توچال دامنه لغزنده تقریباً در نزدیک طبقات سه و چهار یک برج قرار دارد و حتی ممکن است در اثر بارندگی مواد لغزنده تا طبقه چهارم برج را پر کند؛ ضمن اینکه پی کنیهایی که برای احداث ساختمانهای بلندمرتبه صورت میگیرد، باعث تحریک دامنههای لغزندهای میشوند که در حال حاضر پایدار هستند. البته این مسئله تنها مختص تهران نیست و تقریباً در تمام کلانشهرها اتفاق میافتد.

پیام ساختمان: آیا ممکن است مشابه پدیده زمین لغزشی که در افغانستان به وقوع پیوست، در ایران هم به وقوع بپیوندد؟

این پدیده در خیلی مناطق میتواند اتفاق بیفتد اما امیدواریم اینگونه نشود. این پدیده در مقیاس کوچکتر در زلزله 31 خرداد 1369 منجیل اتفاق افتاد. در شمال رودبار، روستای فتلک در لحظه رخداد زمینلرزه روی روستای ففیشم لغزش کرد و قبرستان عمومی با حدود 250 کشته شکل گرفت؛ بنابراین در بسیاری از نقاط ایران هم امکان وقوع دارد. البته ماجرای رودبار در اثر زلزله بود اما ماجرای افغانستان در اثر بارندگی و سست شدن خاک اتفاق افتاد.

پیام ساختمان: در خصوص اینکه گفته میشود زمین تهران در حال فرونشست است، دیدگاه شما چیست؟

فرونشست به دلیل سرعت برداشت از آبهای زیرزمینی اتفاق میافتد. در جنوب و جنوب غربی تهران به دلیل برداشت وسیعی که از آبهای زیرزمینی صورت گرفته است، فرونشست اتفاق افتاده است. این فرونشست موجب تحریک مستقیم گسلها برای زلزلههای بزرگ نمیشود اما به زیرساختها آسیب جدی می زند و کشور متحمل هزینههای زیادی میشود.

پیام ساختمان: ظاهراً دولت جدید بودجه خوبی را به مراکز پژوهشی اختصاص داده است؟

خبرهای خوبی شنیده میشود و امیدواریم که این اتفاق بیفتد اما تاکنون هزینهای پرداخت نشده است.

پیام ساختمان: موضوع آموزشهای همگانی در برابر زلزله چقدر میتواند موثر باشد؟

آموزش همگانی با توجه به اینکه تأثیر زیادی دارد در برخی مدارس جدی گرفته نمیشود اما در شهرهای کوچک تر و روستاها این مانور جدی تر گرفته میشود. اگر قرار باشد زلزلهای مانند زمین لغزش روستای آبباریک افغانستان که به آن اشاره کردیم، اتفاق بیفتد که کاری نمیتوان کرد اما چنانچه فرصت فکر کردن بدهد، بیشک آموزش موثر است.

پیام ساختمان: نظر شما در مورد دستگاههای هشدار زلزله  که توسط شرکتهای خصوصی ساخته میشود چیست؟

دستگاه هشدار زلزله بسیار مفید است اما باید دید آن چیزی که تبلیغ میشود، چیست و چه کیفیتی دارد. خیلی از سنجش گرها به محض دریافت اولین پالس چراغشان روشن میشود و بوق میزنند. حتی ممکن است این دستگاهها در اثر عوامل دیگری نظیر رد شدن کامیون هم به صدا در بیایند.

پیام ساختمان: پس از وقوع زلزلهها پژوهشگاه زلزلهشناسی و مهندسی زلزله و موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران شدت زلزله را اعلام میکنند اما معمولاً دادهها منطبق بر هم نیستند. علت این دوگانگی چیست؟

موسسه ژئوفیزیک  به طور رسمی وظیفه اعلام شدت زلزله را دارد. اگر در حد یک یا دو درجه با هم تفاوت داشته باشند، قطعاً یکی از این دو اشتباه کرده است اما چنانچه در دو،سه دهم تفاوت داشته باشند، مشکلی ندارد. دو موسسه  زلزلهنگاری در دنیا هیچگاه همانند هم نیستند.

پیام ساختمان: در موضوع ایستگاههای باند پهن زلزله چقدر پیشرفت داشتهایم؟

باند پهن نسل جدید دستگاههای زلزلهنگاری است و از زلزلههای نزدیک تا دور را ثبت میکند. چشمانداز ما در مرحله اول این بود که 100 ایستگاه در کشور داشته باشیم که در حال حاضر 25 درصد پیشرفت داشتهایم. اما چنانچه بخواهیم با استانداردها مطابقت داشته باشیم حدود 250 دستگاه نیاز داریم چون ما کشوری بزرگ و زلزلهخیز هستیم.