هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   184   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

هشدارسونامي بي‌آبي

*صابر صادقي

 حال صنعت آب ايران خوب نيست. به رغم هشدارهاي مسئولان وزارت نيرو و سازمان آب و فاضلاب كشور در مورد الگوي مصرف آب و صرفه جويي مصرف آب در تهران  و بسياري از شهرهاي ديگر مصرف آب ركورد زد.  تنها در روز جمعه 19 ارديبهشت ماه  شهر تهران 2 ميليون و 992 هزار متر مكعب آب را بلعيد  تا ركورد جديدي در مصرف آب تهران ابتداي سال جاري تا كنون ثبت كند. روند مصرف همچنان رو به افزايش است و گويا هشدارهاي مسئولان و تبليغات هشدار دهنده رسانهها نتوانسته در عادات روزمره شهروندان تأثيري بگذارد، به گونهاي كه ميزان مصرف تهرانيها در قياس با روز مشابه سال پيش 8 درصد افزايش داشته و مصرف آب تهران از ابتداي سال جاري تا كنون جمعاً به 127 ميليون و 144 هزار متر مكعب رسيده است.

جيرهبندي آب جدي است

هرچقدر كه زمان ميگذرد و به روزهاي گرم و گرمتر سالنزديك ميشويم هراس از بيآبي بيشتر دامن مسئولان و مردم هشيار را ميگيرد. همچون ساعتي شني كه بينندگان تنها در انتظار خالي شدن نيمه بالاي آن هستند تا اتفاقي كه نبايد بيفتد روي دهد و آب در كلانشهرها و از همه هراسناكتر كلانشهر تهران جيره بندي شود.

سيد حسين هاشمي استاندار تهران يكي از اشخاصي كه از احتمال جيرهبندي آب در صورت عدم همراهي مردم با صرفهجويي 20 درصدي خبر داده: « اگر مردم صرفه جويي نكنند، قطعاً با قطعي آب و جيرهبندي مواجه خواهيم شد.» صرفه جويي 20 درصدي حاشيه امني است كه بسياري از مسئولان آب استان تهران آن را عنوان كردهاند.

کمبود یک میلیارد و 350 هزار متر مکعب

محمد پرورش مديرعامل شركت آب و فاضلاب استان تهران به كمبود يك ميليارد و 350 ميليون مترمكعبي آب در سال جاري اشاره كرده و گفته است «با صرفه جويي 20 درصدي ميتوان از تابستان امسال بدون مشكل عبور كرد.»

همه چيز در حد ايجاد توزان بين توليد و مصرف آب است. در سالي هستيم كه ميزان آب ورودي سدهاي تهران بحراني‌‌ترين شرايط 46 سال گذشته قرار دارد و تهران در مقايسه با 80 سال گذشته جزو سالهاي كم بارش بوده است و گمان نميرود در ماههاي پيشرو تا پشت سر گذاردن تابستان نشانهاي از بارشهاي بيشتر وجود داشته باشد. تراكم جمعيتي كه در 10 سال گذشته در تهران و شهرهاي اقماري متراكم شد وظيفه آبرساني براي اين منطقه پرتراكم را به اگر نگوييم مهمترين به يكي از اساسيترين دشواريهاي دولت در ماههاي پيشو بدل خواهد كرد. 

خسرو ارتقايي مديرعامل شركت آب و منطقهاي تهران در گفتگو با سايت اطلاع رساني وزارت نيرو (پاون) حجم ذخاير 5 سد تأمين كننده آب تهران در زمان كنوني را 534 ميليون متر مكعب عنوان كرد: حجم ذخایر سدهای تهران در زمان مشابه پارسال 760 میلیون مترمکعب بود که این امر نشان از کاهش 226 میلیون مترمکعبی در مقایسه با زمان مشابه پارسال دارد.

وي نيز در اين گفتگو بر صرفه جويي 20 درصدي در مصرف تأكيد كرد و گفت: صرفه جویی 20 درصدی در مصرف که در سرانه هر فرد رقم ناچیزی است، می تواند مسیر بحران را عوض کند.

37 ميليون ايراني در معرض بي آبي

گرچه تهران يكي از استانهايي است كه كمترين بارش كشور را دارد ولي اخبار بارش و اطلاعات حجم آب پشت سدها در ديگر استانها و سدهايي كه شهرهاي بزرگ كشور را تأمين ميكند وضعيت خوبي را نمايش نميدهد. به گفته رحيم ميداني معاون وزير نيرو در امور آب و آبفا در كنار تهران شهرهاي اراك، اصفهان، شيراز، قزوين، قم، کرج، کرمان، مشهد، همدان و يزد ديگر شهرهايي هستند که هم اکنون نه در شرايط بحران بلكه در تنش آبي به سر ميبرند.

به گفته وي، در شرايط کنوني 37 ميليون نفر از جمعيت کشور در معرض تنش آبي قرار دارند که اين ميزان 50 درصد جمعيت کشور را شامل ميشود. به همراه اين 10 كلانشهر 517 شهر نيز در شمار شهر هاي در معرض تنش آبي قرار دارند. به گفته رحيم ميداني«مصارف و منابع قابل تامين در اين شهرها در نقطه سر به سر قرار دارد در حالي که بايد 25 درصد ضريب اطمينان وجود داشته باشد.»

رتبه چهارم در بي آبي

زمستان سال 91 كميتهاي تحت نام "كميته بحران آب" با تمركز بر روي 9 شهر بزرگ كشور تشكيل شد. كميتهاي كه حضورش امروز گوياتر و ضروريتر از سال 91 است. شايد تشكيل كميته بحران در آن مقطع بي ربط با گزارش سازمان فضايي ناسا در مورد پديده گرم شدن كره زمين و كمبود آب نبوده باشد. بر طبق آن گزرش ايران در رتبه چهارم، 45 كشوري قرار دارد كه در 30 سال پيش رو در معرض خشكسالي قرار خواهند گرفت. وضعيت بغرنجي كه در گفتههاي عيسي كلانتري رئيس خانه كشاورز و وزير سابق جهاد كشاورزي از آينده خشكسالي و توليدات كشاورزي هويدا است.

 میزان بارش ها در سال آبی 87-86 در کلان شهر تهران حدود 337 میلیمتر بوده که در سال آبی 93-92 به 246 میلیمتر رسیده است. آمارهای موجود نشان میدهد در سال آبی 92-91 میزان بارندگی در شهر شیراز حدود 432 میلیمتر بوده که در سال آبی جدید به حدود 299 میلیمتر کاهش پیدا کرده است. در مشهد نیز میزان بارش ها از 212 میلیمتر به حدود 142 میلیمتر رسیده است. در یزد به عنوان یکی از کم بارش ترین شهرهای ایران اوضاع بدتر است و میزان بارش ها از 85 میلیمتر در سال آبی گذشته به نصف کاهش پیدا کرده است. در اصفهان که مردم آن سال هاست به خشک بودن زاینده رود عادت کرده اند نیز شرایط مشابهی حاکم بوده و حتی در شهری مانند تبریز هم که در آب و هوای مرطوب و نیمه بارانی قرار گرفته، میزان بارش ها از 233 میلیمتر به 155 میلیمتر کاهش پیدا کرده است.

ارزان همچون آب

شايد يكي از بزرگترين مشكلاتي كه مسئولان آب و وزارت نيرو به آن بارها اشاره كردهاند در اختيارگذاشتن آب ارزان قيمت در دست مصرف كنندگان باشد. ارزش مالي خود عامل مهمي در هدايت نحوه مصرف است و در ادبيات اقتصاد مصرف بر آن تأكيد ميشود. اما تاريخچه يارانهها و نزول ارزش پايه پولي كشور باعث شد كه به نادرستي قیمت آب شرب بهداشتی آنقدر پایین رود که در مواردی حتی برای شست و شوی خودرو از آن استفاده میشود. قيمت آب به همراه ديگر كالاهايي كه مشمول يارانه ميشوند تبدیل به كلاف سردرگمي شده است كه تنها برنامهاي اصولي در كنار كارشناسان و مسئولان با اراده و جسور ياراي باز كردن آن را خواهد داشت .

مصرف ايران 2 و نيم برابر دنيا

كارشناسان جامعهشناسي اقتصادي ميگويند تدوين الگويي با عنوان "الگوي مصرف" براي خانوارها اشتباه است چرا كه اين الگو متناسب با شرايط اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و مالي هر خانوار متفاوت خواهد بود. گرچه در اين گفته نكتهاي وجود دارد اما شرايط خشكسالي ايران تدوين الگوي مصرف را نه تنها براي خانوارهاي ايراني بلكه براي  بخش ديگر بهويژه بخش كشاورزي اجتناب ناپذير كرده است. بيتوجهي به بهره وري و صرفهجويي باعث شده سرانه مصرف در ايران بسيار بالا باشد. عليرغم قرارگيري كشور در مدار مناطق كم باران جهان  تا كنون عنايت شايستهاي به روشهاي صرفهجويي كه در كشورهايي مانند يونان و اسپانيا با ميزان بيشتر بارش معمول بوده نشده است. بيتوجهي به اين امر موجب شده سرانه مصرف آب در ايران  5/2 برابر كشورهاي پرآب دنيا باشد. اين سرانه مصرف آب در بخش آب شرب نيز قابلتوجه است از آنجايي كه در كشور ما و به خصوص در كلانشهرها آب مصرفي در بسياري از بخشها از آب شرب تأمين ميشود و اين امر هزينههاي زيادي را براي تصفيه و انتقال آب به شهرها به كشور تحميل ميكند. بنابراين اگر اصلاح الگوي مصرف و مديريت صحيح درست مصرف كردن آب در شهرها رعايت شود و براي بخش‌‌هاي فضاي سبز، مراكز تجاري و اقتصادي و حتي خدماتي از آب بهداشتي و تصفيه شده به ازاي آب شرب استفاده شود، ميتوان اميدوار بود ماه‌‌هاي گرم سال جاري را به سلامت و بدون دغدغه به پايان برسانيم.

سالي كه نكو است ....

در پي سالهاي بياعتنايي به مسأله ملي محيط زيست كه نتيجه اش از ميان رفتن سفرههاي آب زيرزميني و خشكسالي روزافزون بود اينك تنها راه هاي عاجلي كه به ديده كارشناسان ميرسد و شاه بيت مقابله نه با بحران بلكه تنش آبي ناميده ميشود مبحث مديريت مصرف آب است. شيوهاي كه نه تنها نيازمند هماهنگي بالايي در سطح مديريتي است بلكه  نيازمند برنامهاي تبليغي و بلند مدت براي نهادينه كردن گفتمان صرفه جويي در بين شهروندان است. برنامهاي پردامنه كه با نگاهي به عملكرد رسانههاي فراگير گويا در جايگاه چندم اهميت قرار دارد.

در سالي كه كم آبترين سال نيم قرن اخير ناميده ميشود دلواپسيها بايد در چگونه نهادينه كردن اين گفتمان در ميان مردم قرار گيرد. دل نگرانياي كه در جمع دولتيان عيان است و حضور رياست دولت يازدهم در وزرات نيرو نيز نشان از اهميت مبحث آب و برق در اين دولت دارد.  اسحاق جهانگيري معاون اول رييس جمهور در سيزدهمين جلسه شوراي عالي آب به صراحت بر اهميت و محدوديتهاي منتابع آب تأكيد كرد  گفت: « برخی استان های کشور با بحران و محدودیت های بیشتری در بخش آب روبرو هستند که باید ضمن در نظر گرفتن مسائل اجتماعی، برنامه ریزی لازم را برای رفع این مشکلات انجام داد.»