نشریه شماره   183   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اردبیل 40 هزار ساله

اردبيل يکي از شهرهاي ايران و مرکز استان اردبيل در شمال غربي کشور است. اين شهر همچنين مرکز شهرستان اردبيل است. اردبيل از شهرهاي باستاني و تاريخي ايران است. اين شهر در نزديکي مرز جمهوري آذربايجان قرار گرفتهاست و داراي ارتفاع زيادي است و از سردترين شهرهاي ايران محسوب ميگردد که جاذبههاي طبيعي زيادي دارد. اين شهر در ۲۱۹ کيلومتري تبريز و ۵۹۱ کيلومتري تهران واقع شدهاست.

پيشينه

اغلب صاحب نظران نام قديمي شهر را «آرتاويل» و از ريشه اوستايي ميدانند. اين نام از ترکيب دو کلمه «آرتا» (بهمعني مقدس که در فارسي ميانه تبديل به «ارد» شده است و در کلماتي نظير اردشير آمدهاست) و «ويل» تشکيل شدهاست.

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود ۵ هزارسال قدمت دارد.در لوحههاي گلي سومريان به صورت آرتا يا آراتتا ثبت گرديدهاست که خود قدمت شهر را تا ۵ هزارسال ميرساند. در سال ۶۱۸ هجري  اردبیل مورد حمله مغولان قرار گرفت و در دوران باستان نيز که ايران به چهار ولايت تقسيم شده بود اردبيل مرکز ولايت باختر شامل آذربايجان، ارمنستان و آران بودهاست. اما در زمان تيموريان و صفويان، نهضت تشيع و جنبشهاي سياسي ايران از اين شهر برخاست. اردبيل در زمان صفويان آباد گرديد و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسيد، اما پس از انقراض اين سلسله در پيشامدها و تحولات تاريخي دوره نادرشاه و اوايل قاجار و بهخصوص با ورود قشون روسيه به ايران و حوادث دوران مشروطيت، از رونق و اهميت افتاد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، در ۲۴ فروردين ۱۳۷۲ به مرکز استان تبديل شد.

مسجد جمعه اردبيل (مسجد جامع اردبيل) يادگار دوره پيش از اسلام ودوره سلجوقيان است. از آثار تاريخي اردبيل که برخي به دوره پيش از اسلام ميرسد، ميتوان از دهکده آتشگاه، شهر هير، شهريور، و مسجد جامع اردبيل که در قديم آتشکده بودهاست، نام برد. با توجه به اينکه اين مسجد، بزرگترين و قديمترين مسجد اردبيل است، احتمال ميرود يکي از واحدهاي آن، کتابخانه بوده، ولي در تاريخ اردبيل اشارهاي به آن نشده است.

بسياري از مؤلفان دوره اسلامي، بناي شهر اردبيل را به فيروز، پادشاه ساساني نسبت ميدهند و مينويسند که اردبيل به دستور اين پادشاه، که در سده پنجم ميلادي ميزيست، ساخته شدهاست. فردوسي در شاهنامه بناي اردبيل را به پيروز ساساني نسبت ميدهد.

اما تاريخ اردبيل خيلي قديميتر از زمان فيروز ساساني است. زيرا که فيروز درسال ۴۵۹ ميلادي به سلطنت رسيدهاست و ۳۴ سال قبل از اين تاريخ، بهرام پنجم ملقب به بهرام گور در مقابل حمله هياتله از راه اردبيل به آمل وگرگان و سپس به خراسان رفته و در آنجا، خاقان هياتله را کشتهاست.

اردبیل در زمان فيروز به دليل حمله طوايف شمال (هونها) ويران گرديد و به دستور فيروز، آباد گرديد و برج و بارو درآن ساخته گرديد و از اينرو بناي آنرا به فيروز نسبت ميدهند.

در داستان سياوش در شاهنامه فردوسي نيز نام اردبيل آمده بود.

شهر اردبيل به علت نزديکي به قفقاز و گرجستان و ارمنستان، جايگاه ويژهاي داشت بهطوري که در زمان جنگهاي ايران و روس در عهد قاجار، اردبيل مرکز استقرار نيرو و ستاد عمليات سپاه ايران در برابر طوايف شمال بودهاست.

کشف تاريخ ۴۰ هزار ساله اردبيل

کشفيات اخير در خصوص تاريخ اردبيل در منطقه مرادلو اردبيل تاريخ ۴۰ هزار ساله در اردبيل را به اثبات مي‏رساند.محوطه شامل بيش از يکصد تخته سنگ مزين به نقوش صخرهاي بوده که با بررسي و مطالعه هر يک از آنها زواياي پنهاني از نحوه زندگي و استقرار بشر در اين منطقه از کشور نمايان خواهد شد.

يکي از کارشناسان باستان شناسي اردبيل گفت: نقوش خمرهاي يا همان سنگ نگارهها کهنترين آثار هنري بر جاي مانده از بشر هستند که قدمت برخي از آنها به ۴۰هزار سال قبل برمي گردد.

جاذبههاي توريستي

آرامگاه شيخ صفيالدين اردبيلي و مسجد جامع اردبيل از بناهاي تاريخي اين شهر بهشمار ميروند. از جاذبههاي طبيعي اين شهر درياچه شورابيل و بقعه شيخ جبراييل در داخل شهر و درياچه نئور، جنگل فندقلو، و پيکره سنگي بابا داوود عنبران و شهر توريستي سرعين در نزديکي اين شهر ميباشد.

آبهاي معدني که اغلب مزين به زيباييهاي بينظير طبيعي ميباشند عبارتاند از: سردابه، قطورسويي، دودو، ايلاندو (که بر اثر زلزله ويران شدهاست)، مشه سويي، شابيل، قينرجه، ويلادره، خلخال سويي و... همچنين آبشارها و عوارض طبيعي ديدني مانند آبشار شورشورنه عنبران، آبشار نرهگر در روستاي اسبوي خلخال، آبشار سردابه، درياچه واقع در قله سلطان سبلان، روستاي زيباي نمهيل و سواحل رود قزل اوزن، جاده فوقالعاده زيباي خلخال به اسالم، مراتع وسيع دامنه سبلان و...

اردبيل به واسطه داشتن مناظربي نظير طبيعي، شايد به جرات بتوان گفت رتبه نخست گردشگري درايران را دارا ميباشد.اردبيل وسرعين به واسطه پذيرش گردشگر، ميزبان مسافران تابستاني وزمستاني ميباشد.درتابستان استفاده از مناطق خوش آب وهواي اردبيل ودر پاييز و زمستان به واسطه دارا بودن پيست اسکي آلوارس وآبگرم هاي معدني سرعين ميزبان مسافران ميباشد.وجود کوهستانهاي سبلان، طالش و بزغوش، تأثير بخارهاي درياي خزر و بادهاي سردشمالي و وجود جنگلهاي شمال و شرق آن در ميزان بارندگي و نوسان دماي شهرستان اردبيل بسيار مؤثر است.