هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   183   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مرکز فرهنگی حیدر علی اُف

به عنوان عضو سابق اتحاد جماهیر شوروی، طراحی شهری و معماری باکو پایتخت کشور آذربایجان واقع در ساحل غربی دریای خزر، به شدت تحت تأثیر طرحریزی آن دوران بوده است. از زمان استقلال این کشور در سال ۱۹۹۱ آذربایجان سرمایهگذاریهای سنگینی در مدرن سازی و توسعه زیرساختها و معماری باکو انجام داده است و از میراث معماری شوروی به تدریج دور گردیده است.پس از برگزاری مسابقهای در سال ۲۰۰۷ ، شرکت معماری زاها حدید برای طراحی مرکز فرهنگی حیدر علیاف برگزیده شد.

این ساختمان برای تبدیل شدن به محل اصلی برنامههای فرهنگی کشور طراحی شده است، فرم و هندسه شگفت این بنا در مقابل معماری خشک دوران شوروی که در باکو بسیار رواج داشته، قرار گرفته است و به جرأت آن را در هم میشکند، از سوی دیگر این بنا درک و احساسات لطیف فرهنگ آذری را به نمایش میگذارد و چهره خوشبین یک ملت را نشان میدهد که نگاهشان رو به سوی آینده است.طرح مرکز فرهنگی حیدر علیاف، ارتباطی سیال و پیوسته بین درون ساختمان و میدان اطرافش برقرار کرده است.

این میدان به عنوان سطح زمین که به تمام قسمتهای بافت شهر باکو دسترسی دارد خیز برمی دارد تا فضای عمومی داخل ساختمان را در برگیرد و سلسلهمراتب فضاهای به هم پیوسته برای مراسمات و اتفاقات فرهنگی معاصر و سنتی آذربایجان را تعریف نماید.

فرمبندی حجم به نحوی استادانه، با امواج و انشعاب، تا شدگیها و انعطافش سطح میدان را به چشمانداز معمارانه ای مبدل نموده که عملکردهای بسیاری ایفا مینماید از جمله خوشامدگویی، دعوت، پذیرایی و هدایت بازدیدکنندگان به سطوح مختلف درون بنا.

ساختمان با حالت خاص خود مرز اختلاف مرسوم میان بنای معمارانه و چشمانداز شهری را محو نموده است.

ساختمان چه به لحاظ طراحی داخلی و چه طراحی بیرونی این میدان را در لفاف خود گرفته است، به آن شکل داده و به زمین مینشاند. سیالیت و جریان در معماری این منطقه چیز جدیدی نیست. در معماری اسلامی ردیفها، شبکهها، یا دنباله ستونهایی که رو به بینهایت می روند همانند درختان در جنگل، فضایی عاری از وقفه ایجاد مینمایند و الگوهای تزئینی و خطاطیهای به هم پیوسته که از کف فرشها تا دیوار، از دیوارها تا سقف و از سقفها تا گنبد امتداد یافتهاند ارتباط یکپارچهای را نشان میدهد که مرزهای عناصر معماری و سطح زمین اقامتی را در خود محو نموده است.  درزهای موجود در نما ناشی از پروسه منطقی سازی هندسه پیچیده، به صورت کاربردی و زیباییشناختی در این پروژه است.

فیبر شیشهای بتن مسلح یا GFRC و فیبر شیشهای پلیاستر مسلح یا GFRP به عنوان متریال ایده آل برای پوشش این ساختمان انتخاب گردیدند زیرا این متریال ها خاصیت قدرتمند پلاستیکی یا انعطافپذیری بالایی دارند و درعینحال پاسخگوی نیازهای بسیار متنوع کاربردی مرتبط با موقعیتهای گوناگون در میدان، فضاهای سنتی و درون ساختمان هستند.

در این ترکیببندی معمارانه اگر سطوح را موسیقی فرض کنیم، آنگاه درزهای مابین، همانند ریتم موسیقی است. مطالعات فراوانی بر روی هندسه سطوح صورت گرفته تا پنلها به صورت منطقی و ریاضی ارتباط خود را در امتداد ساختمان و محوطه به صورت پیوسته حفظ نمایند.  این قطعات بر دگرگونی یکپارچه و جنبش ضمنی هندسه سیال خود تاکید مینمایند و راه حل کاربردی برای مشکلات ساختوساز مثل تولید، جابهجایی و سرهمبندی ارائه نمودند و به مسائل تکنیکی از جمله حرکات موضعی ناشی از پیچش و انکسار، بارهای خارجی، تغییرات دمایی، زمینلرزه و نیروی باد پاسخگویی مناسب داشتند.

برای تاکید بر یکپارچگی ارتباط میان درون و بیرون ساختمان، نورپردازی این مجموعه با ظرافت قابلملاحظهای مورد توجه قرار گرفته است.