هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   182   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بازنگری در استراتژی مدیریت بحران

گروه ساخت‌وساز: سال 1392 را در شرایطی پشت سر گذاشتیم که شاهد زلزله‌های بسیار شدیدی در نقاط مختلف کشور بودیم که بیشتر آنها در مناطق جنوب کشور به وقوع پیوست. مسئولان می‌گویند نباید یک زلزله 5.6 ریشتری در ایران منجر به تلفات جانی شود، این در حالی است که به دلیل نبود برنامه مدون برای مدیریت بحران هنوز مرگ‌ومیر افراد پس از این حادثه ویرانگر ادامه دارد.
تکرار این شرایط نشان داده که بسیاری از شهرهای کشور به ویژه در مناطق روستایی از دید زلزله‌شناسی، مهندسی و کیفیت ساخت‌وساز وضعیت مطلوبی نداشته و آسیب‌پذیرند و شاید تأملی بر وضعیت مدیریت بحران کشور را که از آن بسیار گفته‌شده هم، نباید فراموش شود.
آیا به راستی راه‌حل‌های اساسی برای مدیریت بحران در مقابله با حوادث طبیعی چون زلزله امکان ندارد، یا چون کشور ما از نظر جغرافیایی و طبیعی از کشورهای زلزله‌خیز جهان است به معنای قبول بی‌چون و چرای عدم توانایی در مدیریت و کنترل بحران هنگام وقوع حادثه است.
می‌توان از زوایای مختلف به سیستم مدیریت بحران هنگام وقوع زلزله نگریست، بازسازی مناطق تخریب‌شده اقدامی است که هرچه زمان آن کوتاه‌تر باشد در مدیریت کردن آن موفق تر عمل کرده‌ایم. مرحله‌ای که معمولاً نمره پایینی به آن اختصاص دارد اما شدنی است. آن هم با استفاده از الگوها و تجربیات کشورهای موفق در این زمینه.اهمیت آن نیز از آنجا ناشی می‌شود که این مرحله عواقب فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی در کوتاه مدت و درازمدت به دنبال دارد.
با این وجود، سال‌هاست که علیرغم تاکید صاحب‌نظران در توجه به آن، همچنان مدیران سعی دارند مدیریت بازسازی به شیوه آزمون و خطا که صد البته فرصت سوزی منابع را رقم می‌زند انجام دهند.
نیاز به تجدیدنظر در استراتژی ها برای مدیریت بهتر بحران نکته ظریفی است که در شرایط بروز خطر همیشه احساس می‌شود. با نگاهی به استراتژی‌ های موجود در سایر کشورها، سه رویکرد اساسی فنی، مالی و حقوقی می‌تواند در پوشاندن ضعف ساختارهای مدیریت شهری، عدم برنامه‌ریزی مالی و بودجه‌ای و نهایتاً نبود قوانین مدون برای مدیریت بحران در مهار و کنترل این فاجعه ویرانگر، نقشی اساسی بازی کند.
رویکرد فنی
 نهادهای مدیریتی می‌توانند با تشکیل دایره‌ای از مدیریت بحران در سطح ملی از شیوه‌هایی چون ایجاد برنامه‌های ریسك در شهرداری‌ها و تقویت توانایی این نهادها برای مقاوم‌سازی، بررسی مجدد قوانین مهندسی و معماری در راستای كنترل ساخت‌وساز و بازنگری در نحوه نظارت توسط افراد متعهد و متخصص، همچنین زمان‌بندی در آواربرداری و بازسازی خانه‌های ویران‌شده و برگرداندن خدمات عمومی از حالت اضطراری به وضعیت عادی، فرصت سوزی در زمان و منابع را به حداقل برسانند. 
رویکرد مالی
 نبود برنامه‌ریزی مالی و بودجه‌ای از جمله مواردی است که همواره هنگام امدادرسانی و یا در طول فرایند بازسازی مشکلات بسیاری برای آسیب دیدگان ایجاد کرده است. در این زمینه اقدامات از پیش تعیین‌شده‌ای شامل برنامه‌ریزی‌های تأمین بودجه، ایجاد رقابت در کمک‌های مالی میان مدیران، نظارت بر نحوه توزیع منابع بین مردم، توجه به نقش گروه‌های NGO و هدایت آنان با مدیریت صحیح قابل پیش‌بینی است.
رویکرد حقوقی
 تدوین ضوابط و مقررات معماری در مدیریت بازسازی، تشكیل نهادهای حقوقی در زمینه کمک‌رسانی به این مناطق، تدوین قوانین اضطراری به منظور اجرای برنامه كاهش خطرات مکمل مهم این مثلث استراتژی است.
اگرچه با مروری بر تجربیات قبلی در مدیریت بحران، علاوه بر استفاده از موارد فوق برگرفته از الگوهای جهانی، در راستای رفع مسایل و مشكلات نکاتی زیر ضروری به نظر می‌رسد:
- با توجه به نبود زمان کافی به ویژه در شرایط بد آب و هوایی، به‌کارگیری قطعات پیش‌ساخته در تهیه مسكن این مناطق از سوی سازندگان آن، یک اولویت است.
- با توجه به اینكه باید خانه‌های زیادی در مدت زمان كوتاه ساخته شود، مواردی چون ترتیب اولویت واگذاری به افراد آسیب‌دیده و محاسبه تعداد واحدهای مورد نیاز باید در دستور کار قرار گیرد.
- نظارت بر ترمیم، استحكام و ساخت خانه‌ها بسیار مهم است. بعضاً مشاهده‌شده به دلیل سرعت در تحویل و نبود نظارت کافی ساختمان ساخته‌شده در مدت زمان اندکی فرو ریخته است.
- توجه به نیازهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم و پیاده‌سازی آن در مدیریت بازسازی، موضوعی که در برخی مناطق زلزله‌زده کمتر مورد توجه سازندگان آن قرار گرفته است.
در مجموع عملیات مدیریت کردن بحران زلزله شامل مراحل مختلفی است که باید در جهت منافع مردم مصیبت‌دیده، برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌های دقیق تری تعیین کرد. در این خصوص وجود ایجاد یک برنامه سیستمی در سال پیش رو قبل از وقوع زلزله‌ای مهیب می‌تواند ضعف سال‌های گذشته را جبران کند.