هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   157   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اولویتهای معماری منظر

گروه معماری و دکوراسیون:رشته معماری منظر دانشي نو است كه حدود 150 سال از عمر آن میگذرد. این دانش به محیط اطراف ساختمان و محیط بیرونی آن میپردازد و میتواند نقش زیادی در به وجود آوردن زیبایی هنری و بصری محیط و به تبع آن، آرامش روانی انسان داشته باشد.

حدود 12 سال پیش رشته معماری منظر در مقطع کارشناسی ارشد اولین بار در دانشگاه شهید بهشتی تهران تاسیس شد و پس از آن نیز در سایر دانشگاه ها ی تهران تربیت مدرس و بین المللی امام خمینی قزوین شکل گرفت.

در رابطه با تعریف معماری منظر و جایگاه آن در ایران با دکتر سید حسن تقوایی، مدير گروه معماری منظر دانشگاه شهید بهشتی گفتگویی انجام دادهایم که میخوانید:

لازم به ذکر است دکتر تقوایی تا به حال جوایز متعددی را به خاطر مقالات و سخنرانیهایش از انجمنهای بینالمللی و داخلی معماری از جمله انجمن معماران منظر آمریکا دریافت کرده است.

تعریف شما از معماری چیست؟

با توجه به تعاریف و شرح فعالیتهای شناخته شده این رشته در جهان اهداف و زمینه فعالیتهای کنونی معماری منظر بیشتر در قالب سه حوزه طراحی منظر، برنامهریزی منظر با تاکید بر ارزیابی محیطی و بوم شناسی و همچنين مدیریت منظر و آمایش زمین با تمرکز بر منابع طبیعی و مناظر بکر تعریف و تبیین شدهاند.

این حوزهها به ویژه با تکیه بر رویکردهای آموزشی و پژوهشی معماری منظر در دانشکدههای معتبر جهان از جمله ایران و چارچوبهای علمی اجرای پروژههای موجود، نقش مهمی در معرفی ویژگیهای منظر نظام معماری منظر و توسعه مبانی نظری این رشته داشتهاند.

بر این اساس و به نظر من، دانش و هنر معماری منظر زمینهساز تحقق بخشی به کیفیتهای مورد نیاز انسان، محیط طبیعی و فعالیتهای فردی و جمعی در فضاهای بیرونی و سبز مصنوعی است. این رشته در مقیاسهای گوناگون با هنرمندی همایش طبیعی از جذابیتهای طبیعی، فرایندهای محیطی، واقعیتهای حیاتی و زیباییهای مربوط به همنشینی عناصر طبیعی و مصنوع را برای مردم و در بستر زندگی و معیشت ممکن میسازد.

ضرورت ایجاد این رشته چیست؟

در دنیا فعالیتهایی که در زمینه توسعه فضای باز و بسته وجود دارد و به اوقات فراغت مرتبط باشد وجود داشت. در ایران در این زمینه به عنوان تخصصی در حوزه باغبانی، طراحی محیطی و طراحی شهری کمبودهایی وجود داشت. البته در برنامهریزی شهری و فضای شهری به این رشته توجه میشد ولی چون به فاکتورهای مربوط به محیط و اکولوژی نمیپرداخت، طبیعی است که نمیتوانست جوابگو باشد. این رشته به دليل اينكه به مسائل محیطی و طبیعی بسیار وابسته است و بسیاری از تخصصها از جمله بومشناسی و سیویل، زمینشناسی، خاکشناسی و روانشناسی محیط در آن دخالت دارند، در نتیجه لازم بود که دانش تخصصی در این زمینه شکل بگیرد.

جایگاه معماری منظر را در ایران چطور ارزیابی میکنید؟

به نظر من کم کم دارد جایگاه خودش را نشان میدهد وتلاش هم این است که به محیط و پرداخت فضاهای باز و بسته، در درون شهرها با مقیاس های متفاوت توجه کند. ما یک دوره گذار را در این زمینه طی کردهایم. یعنی دورهای که نیاز بود این دانش معرفی و متخصص تربیت شود. خوشبختانه دانشگاه شهید بهشتی برای اولین بار این رشته را در ایران مطرح کرد و به تصویب رساند و در حال حاضر 12 سال است که این رشته ادامه پیدا کرده و فارغالتحصیلان زیادی به جامعه حرفهای کار معرفی شدهاند. تلاشهای زیادی صورت گرفته که انجمن صنفی معماران منظر در همین زمینه شکل بگیرد.

آیا فارغالتحصیلان این رشته تا به حال توانستهاند بر منظر شهر تأثیرگذار باشند؟

من فکر میکنم تأثیر داشتهاند چرا كه با توجه به توسعه طراحی شهری بیش از گذشته به منظر شهر و توسعه شهر توجه میشود. نگاهی که به توسعه شهری میشود اگرچه در بعضی مواقع با کیفیت نیست اما متفاوت از گذشته و بر اساس اصول و تخصص شکل میگیرد که این حاصل کارهای پژوهشی و دانشگاهی است و ما اثرش را میبینیم چه در زمینه مبلمان شهری، توسعه فضاهای سبز و چه در زمینه المانهای شهر که به منظر شهر شکل میدهد تفاوتهایی را میتوانیم حس کنیم.

چند دانشکده معماری در کشور به تدریس رشته معماری منظر میپردازند؟

دانشگاه شهید بهشتی اولین بار معماری منظر را تأسيس و شکل داد و بعد از آن دانشگاه تهران، این رشته را تاسیس کرد. دانشگاه تربیت مدرس و بینالمللی امام خمینی قزوین نیز این رشته را تاسیس کرده است.

در حال حاضر امکان تحصیل تا چه مقطعی از معماری منظر وجود دارد؟

در حال حاضر ادامه تحصيل در این رشته تا مقطع کارشناسی ارشد وجود دارد، اما در سطح لیسانس و دکترا نیز نیاز است که این رشته وجود داشته باشد و به تربیت نیروی متخصص و پژوهشگر بپردازیم.

با توجه به اینکه مدیر گروه معماری منظر دانشگاه شهید بهشتی هستید چه اولویتها و برنامههایی را برای دانشجویان در نظر گرفتهاید؟

طبیعتاً رویکرد ما کیفی است و در عین حال در دانشکده، به صورت موضوعی کار میکنیم. به دلیل علاقهای که به مسائل بومی و اکولوژیکی به خصوص اقلیم گرم و خشک دارم، یکی از مهمترین رویکردهایی که در دانشگاه شهید بهشتی وجود دارد، توسعه به سمتی است که دانشجویان بیش از پیش قابلیتهای طبیعی و بومی کشور خود را بشناسند . اولویت دیگر این است که به سمت موضوعات تخصصی میرویم و سومین اولویت تکمیل مقاطع تحصیلی از جمله برنامه ریزی منظر و محیطی است که بتوانیم آن را در قالب دروس دانشگاهی شکل بدهیم.

بومی شناسی به صورت میدانی صورت میگیرد؟

به طور طبیعی در آموزش رشته های معماری لازم است که فعالیتهای میداني داشته باشیم.سه آتلیه در هر دوره دو ساله وجود دارد. در قالب کارگاهها بازدید میدانی نیز برای دانشجویان گذاشته شده است.

آینده معماری منظر در ایران را چگونه میبینید؟

رویکردها و فعالیتهای حال حاضر منظر بیش از گذشته نیاز به فاصله گیری از کمیت گرایی با هدف های خرد، برنامه ریزیها غیر مرتبط وجزئي نگرو بیش از همه توجه کافی به کیفیتهای محیطی و میانی پایدار دارد.من آینده آن را روشن میبینم زيرا این رشته در کشور رشته اي نوین میشود و میتواند بسیاری از قابلیتها و تخصصها را مستند سازی کند و به عنوان یک تخصص در کنار بقیه تخصصها نقش فعالی داشته و در حوزه گردشگری  نيز میتواند نقش با اهمیتی داشته باشد، چون به پرداخت فضاهای تفرجگاهی و تفریحی میپردازد. بنابراين معتقدم؛ این رشته میتواند توسعه پيدا كند.

قبل از طراحی یک ساختمان توسط معمار آیا باید نظر مهندس معمار منظر نیز پرسیده شود؟

در خیلی از جوامع پیشرفته وقتی فعالیت ساخت شروع میشوديكي از کسانی که جزو سیستم طراحی قرار میگیرد، معمار منظر است چون در آنجا موقعیت سایت، آنالیز سایت و تأثیرات بیرونی سایت به درون و برعکس ،جلوه های بصری و چشماندازها و دیدهای مطلوب را مي تواند تجزیه و تحلیل کند.در مقیاسهای بزرگ استفاده  از معماران منظر حتمي است.