نشریه شماره   181   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نابودی بقایای معماری دوره ساسانی

آخرین بقایای خشت‌های شهر خراب توس در حالی تخریب می‌شود که این اثر برجسته معماری دوره ساسانی و اشکانی هنوز در فهرست آثار ملی کشور به ثبت نرسیده است. درحال‌حاضر آخرین جستجوی کارشناسان میراث فرهنگی استان خراسان جهت یافتن شهر تاریخی و پیش از تاریخ توس به مکانی رسیده که امروزه به شهر خراب معروف است.
شهر خراب در 33 کیلومتری توس واقع شده است. باستان‌شناسان و کارشناسان میراث فرهنگی احتمال می‌دهند شهر هخامنشی که در متون تاریخی شهر تحت عنوان سوزا یا سوسا خوانده می‌شود شهری است که امروزه از آن به عنوان شهر خراب نام برده می‌شود.
 این شهر که آخرین خشت‌های دوره ساسانی و اشکانی را در خود جای داده است هم‌اکنون به دلیل قرار نگرفتن در فهرست آثار ملی و نبود حفاظت‌های ابتدایی به شدت در معرض تخریب قرار گرفته است. این در حالی است که برخی از کارشناسان قدمت آخرین بقایای خشتی شهر خراب را تا دوره هخامنشی هم تخمین زده‌اند.
نتایج بررسی‌های «علی حسن‌آبادی» یکی از کارشناسان میراث فرهنگی استان خراسان احتمال این فرضیه را که شهر خراب همان توس تاریخی و پیش از تاریخی باشد را دوچندان کرده است.
 به گفته حسن‌آبادی، پس از بررسی‌های ماهواره‌ای که به دنبال یافت شهر کهن توس انجام گرفت بقایای یک شهر 50 هکتاری با پلان مربع و اضلاع 700 متر که پیش تر حصارهای عظیمی داشته اما امروزه بقایای اندکی از آن به‌جامانده و به شهر خراب معروف است همان توس قبل از اسلام باشد.
 او می‌گوید: شواهد معماری که در حصارهای باقی‌مانده مشاهده می‌شود حکایت از آن دارد که این شهر دو دوره مشخص و متمایز را پشت سر گذرانده است. در دوره اولیه شهر از حصارها و معماری چینه‌ای برخوردار بوده، اما دوره دوم که مربوط به ساسانی‌ و اشکانی می‌شود این حصارها با خشت‌های حصار اولیه تقویت می‌شود.
 حسن‌آبادی معتقد است، حتی این احتمال می‌رود که قدمت این سازه بسیار کهن‌تر از دوره ساسانی باشد چرا که هنوز هیچ گمانه‌زنی و کاوشی صورت نگرفته است.
 آنطور که کارشناسان استان خراسان می‌گویند، نه‌تنها روی سازه متعلق به شهر خراب اقدام مرمتی صورت نگرفته بلکه تسطیح زمین و خاکبرداری‌های کشاورزی برای زمین‌های کشاورزی آسیب جدی را به آخرین خشت‌های معماری دوره ساسانی و اشکانی وارد کرده است.
 با اینکه شنیده می‌شود سازه معماری شهر خراب قرار است در فهرست آثار ملی کشور به ثبت برسد اما آخرین پیگیری‌ خبرنگار ما از عدم ثبت و حفاظت از این سازه خبر می‌دهد.
 شهر خراب در سال 1390 توسط میراث فرهنگی استان خراسان شناسایی شد اما در این دو سال 5 مرتبه توسط کشاورزان منطقه مورد تخریب قرار گرفت. با این وجود اداره کل میراث فرهنگی استان خراسان هنوز هیچ اهتمامی برای حفاظت از این اثر تاریخی نداشته است.