هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   181   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

او خانه همی جوید و من صاحب‌خانه

آرزو افشارزاده: سوم اردیبهشت‌ماه در تقویم‌های امروزی به نام شیخ بهایی و روز معماری به ثبت رسیده است. دانشمندی که ردپای نبوغ معماری‌اش در تمام بناهای ماندگار دوران صفوی به چشم می‌خورد و حالا زنده‌ترین یادگار او خانه و حمامی است که در اصفهان و نزدیکی مسجد جامع این شهر از او باقی مانده است.
خانه شیخ بهایی متعلق به عمه شاه‌عباس (مریم سلطان بیگم) بوده که پس از آن، شاه‌عباس این بنا را به شیخ بهایی واگذار می‌کند . اوایل دهه 70 بود که عبدالعظیم جلالی فراهانی و همسرش اشرف از آلمان به اصفهان سفر آمدند و خانه مخروبه‌ای را که به خانه شیخ‌بهایی معروف بود، خریدند. خانه‌ای با دیوارهای فروریخته و لوله‌های ترکیده و رنگ‌های پس زده دیوارها که سه سال بعد، عمارت اشرافی زیبایی شد که معماری ایرانی را به رخ می‌کشید.زمانی که جلالی و همسرش این خانه را برای سکونت خود خریدند،میراث فرهنگی هنوز روی این بنا دست نگذاشته بود، دو سال بعد، یعنی در سال 1375 کارشناسان میراث فرهنگی اصالت خانه را ثابت کردند و آن را در فهرست آثار ملی به ثبت رساندند.
 اشرف جلالی روایت خرید خانه و بازسازی آن را این‌طور روایت می‌کند: «کارگرها به این راحتى کار نمى‌کردند. حق هم داشتند، این خانه کاملا مخروبه بود و زیرزمینش تا سقف پر از خاک شده بود، فرغون فرغون خاک پر مى‌کردند و مى‌بردند سرکوچه که با ماشین ببرند. یک در و پنجره سالم نمانده بود. این گچ برى‌ها مثل تاریکى شب سیاه بود. اگر خودم آستین بالا نمى‌زدم و سرشان نمى‌ایستادم و شب و روز کار نمى‌کردم، کار تمام نمى‌شد.»
 شیخ بهایى کودکى و جوانی‌اش را در قزوین سپرى کرده بود و از زمانی که شاه‌عباس پایتخت را از قزوین به اصفهان تغییر داد، شیخ بهایی هم به عنوان مشاور شاه به اصفهان آمد تا شهرسازى اصفهان و تقسیم آب زاینده‌رود را طراحی کند و نصف جهان امروز را سر و سامان دهد. شهری که حالا بعد از صدها سال هنوز بناهای تاریخی‌اش را از آسیب حوادث طبیعی و جنگ‌ها حفظ کرده است.
 شیخ بهایی در سال 1031 هجری قمری در 78 سالگی درگذشت و بنا به وصیتی که کرده بود، در نزدیکی بارگاه امام رضا (ع) به خاک سپرده شد. اما خانه‌ای که نیمی از عمر خود را در آن گذرانده بود، ماند تا به دست مونیخ نشینانی بیفتد که می‌خواستند نیمه دوم عمرشان را در اصفهان بگذرانند. اشرف جلالی می‌گوید: «وقتى صدام موشک اندازى را شروع کرد، این محله زیر و زبر شد، خانه‌ها ویران شدند، ستون‌هاى مسجد جامع فروافتادند، تاق‌هاى بازار سلجوقى ازهم شکافتند، اما این خانه فقط شیشه‌هایش شکست!»
 اسفندماه 91 عبدالعظیم جلالی فراهانی بعد از یک دوره طولانی بیماری درگذشت اما چند ماه قبل از آن، وصیت کرده بود که خانه‌اش را به میراث فرهنگی نفروشند. جلالی گفته بود هیچ‌وقت راضی نمی شوم خانه‌ام را به سازمانی که دارای بناهای در حال تخریب است،بفروشم.