نشریه شماره   180   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

موضوع پیمانEPC

ابراهیم اسماعیلی هریسی*
«موضوع» اسم مفعول از مصدر"وضع" به معنی قرار دادن است. موضوع یعنی: " قرار داده‌شده" به‌عبارت‌دیگر، چیزی که در عقد به‌عنوان مورد معامله قرار داده می‌شود، موضوع است.موضوع پیمان یعنی آنچه در پیمان درباره آن بین کارفرما و پیمانکار تفاهم و توافق شده است.
پیمان مفهوم عقد یا معامله را دارد. طبق ماده 183 قانون مدنی: «عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد.» در این تعریف" امری" که مورد تعهد طرفین عقد قرار می‌گیرد، در واقع همان موضوع عقد است. قانون مدنی در مواد دیگر، از موضوع عقد به‌عنوان "مورد معامله" یاد می‌کند که منظورهمان "موضوع عقد" است.سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که چه چیزی می‌تواند "موضوع عقد "یا "مورد معامله" واقع شود؟ قانون مدنی در پاسخ به پرسش فوق در ماده 214 می‌گوید:" مورد معامله باید مال یا عملی باشد که هر یک از متعاملین(طرفین) تعهد تسلیم یا ایفای آن را می‌کنند". بر مبنای تعریف بالا موضوع عقد می‌تواند دو چیز باشد:
1-انتقال مال  
 2-انجام عمل
اما نباید فراموش کرد که موضوع پیمان باید دارای شرایطی باشد که در قانون مورد معامله دارای آن شرایط است. در اینجا به یکی از شرایط قانون مدنی در خصوص مورد معامله ذیلاً اشاره می‌کنیم و در شماره‌های آینده به توضیح سایر شروط خواهیم پرداخت:
1-داشتن مالیت- بنابراین شرط، در موضوع پیمان (مورد معامله) آنچه مورد توافق کارفرما و پیمانکار قرار می‌گیرد، مالیت داشتن کارهای انجام شده توسط پیمانکار و مصالح و تجهیزات به‌کار رفته در آن است. مستند قانونی شرط مورد بحث دو ماده از قانون مدنی است.
یکی ماده 215قانون یادشده که می‌گوید: " مورد معامله باید مالیت داشته باشد" و دیگری ماده 348 که اشاره می‌دارد "بیع چیزی که...مالیت ....ندارد... باطل است" البته یادآوری این نکته ضروری است که در ماده اخیرالذکر صرف عقد بیع مطرح نیست بلکه مقررات بیع به‌عنوان یک عقد کامل معاوضی در سایر عقود معاوضی نیز جاری است که فی‌الواقع بیانگر قواعد عمومی قراردادهاست.
پاسخ به این پرسش که "مال" چیست شاید در اینجا پربیراه نباشد. بنابراین بهتر است در خصوص مال توضیحاتی داده شود:
از نظر حقوقی، چیزی مال است که دارای دو شرط اساسی باشد:
1-برای رفع نیازمندی های بشر مفید باشد
2-قابل اختصاص  یافتن به شخص یا ملت معینی باشد.
پس، اشیایی مانند دریاهای آزاد و هوا و خورشید، با آنکه از ضروری‌ترین وسایل زندگی است،چون هیچ کس نمی‌تواند نسبت به آن ادعای مالکیت انحصاری کند، مال محسوب نمی‌شود.
در دوران های گذشته کلمه مال به اشیای مادی اختصاص داشت، ولی پیشرفت های زندگی کنونی به‌تدریج آن را از این معنی محدود و ابتدایی خارج ساخته است، به‌طوری که امروز بر تمام عناصر گوناگون دارایی، مانند زمین و اموال منقول و مطالبات و حقوق مالی و حتی حق تألیف و اختراع و سرقفلی، نیز مال گفته می‌شود.( -نگاه کنید به حقوق مدنی-جلد اول- مقدمه، اموال کلیات قراردادها، ناصر کاتوزیان، انتشارات دانشگاه تهران 1348،ص 105)