هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   180   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

دفاتر تسهیل گری باز مهندسی شود

احیای بافت های فرسوده به‌عنوان طرحی با ابعاد اجتماعی، اقتصادی و حقوقی از سال 80 در دستور کار دولت و شهرداری‌ها قرار گرفت. شهرداری تهران به طور جدی از سال 85 آغاز به‌کار کرد و در طول سه سال بالغ بر 70 طرح از سوی سازمان نوسازی شهرداری تهران به‌عنوان متولی امر سیاست‌گذاری در نوسازی بافت‌های فرسوده تهیه شد.
پس از آغاز این طرح‌ها سازمان نوسازی شهر تهران با یک تغییر رویکرد مدیریت شهری به این نتیجه رسید که این اقدام یک موضوع چندوجهی است و بدون جلب مشارکت ساکنان این مناطق امکان‌پذیر نیست، پس ضرورت راه‌اندازی دفاتر تسهیلگری بافت فرسوده از سال 88 در دستور کار قرار گرفت و در سال 90 زمینه تشکیل این دفاتر در بسیاری از محلات مناطق 22 دوگانه تهران فراهم شد. تهیه نقشه معماری، مشاوره ساخت‌وساز، محاسبه سهم طرفین معامله، معرفی سازنده معتبر و بیمه تضمین سازنده از جمله خدماتی است که این دفاتر علاوه بر جلب مشارکت شهروندان و آگاه‌سازی آنان برای نوسازی ملک فرسوده انجام می‌دهند.
بنا بود دستاورد این دفاتر - به‌عنوان حلقه ارتباطی مدیریت شهری و ساکنان محلی- تسهیلی و تسریعی باشد، این در حالی است که علیرغم اینکه 2 سال از فعالیت  این دفاتر می‌گذرد و با توجه به اینکه حجم زیادی از بحران‌های فعلی شهر تهران مربوط به بافت‌های فرسوده است، آن‌چنان که انتظار می‌رفت این اقدامات موفق نبوده و همچنان بافت های فرسوده کشور از برنامه‌ریزی برنامه پنجم عقب است.
به گزارش پیام ساختمان، در حال حاضر  حدود 4 هزار هکتار بافت فرسوده در پایتخت وجود دارد و جمعیتی حدود یک میلیون و 152 هزار و 173 نفر در این بافت‌ها ساکن هستند، که بر اساس آمار حدود 3 درصد در بافت فرسوده تا به امروز نوسازی شده که طبق برنامه پنجم توسعه، این میزان باید به سالانه 10 درصد برسد.
باز مهندسی مجدد در دفاتر تسهیلگری
عضو هیئت‌مدیره شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران درباره میزان موفقیت دفاتر تسهیل گری به پیام ساختمان می‌گوید:
نمی‌توانم میزان موفقیت این دفاتر را ارزیابی کنم اما به عقیده من دفاتر فعلی نیاز به یک باز مهندسی دارد.
مجید روستا، معتقد است که فعالیت فعلی این دفاتر منجر به شبکه‌سازی میان نهادهای محلی نشده و در واقع انتظاری که از خروجی کار این دفاتر می‌رفت شبکه‌سازی نهادهای محلی در  محلات مختلف شهر تهران بود. این در حالی است که در حال حاضر مشاوره و خدمات این دفاتر از صفر تا صد با یک دستورالعمل و شرح خدمات واحد و مشخصی ارائه می‌شود یعنی هیچ‌گونه تفاوتی از لحاظ خدمات دیده نمی‌شود. وی می‌افزاید: ازیک‌طرف شهری مثل تهران دارای قومیت‌های مختلف و گروه‌های اقتصادی متفاوت است و از طرف دیگر ما با بافت‌هایی مواجه هستیم که دارای ظرفیت های متفاوتی از لحاظ موضوعات اجتماعی و اقتصادی هستند. لذا لازم است با هدف جلوگیری از اتلاف زمان و هزینه، نهادهای مسئول، به گونه‌ای این دفاتر را شبکه‌سازی کنند تا بتوانند نسبت به تفاوت در بافت‌ها، رویکردها و برنامه‌ریزی متفاوتی اتخاذ کنند.
این عضو هیئت‌مدیره شرکت مادر تخصصی عمران با اشاره به تجربه خوب و با ارزش تشکیل این دفاتر در کشور اضافه می‌کند: اساساً ضرورت راه‌اندازی این دفاتر برای کمرنگ شدن حضور مستقیم دولت در عرصه نوسازی است تا با این امر امور تسهیلگری از جنس آموزش، ظرفیت‌سازی، نهادسازی هم دانش ورود به بحث اجتماعات محلی را داشته باشند و هم بسترساز تدوین و طراحی یکسری برنامه‌ها در بحث نوسازی باشند که رویکرد آن اجتماع‌محور و توسعه محلی باشد.
گذار گفتمان شهروندی در طرح‌های توسعه شهری
روستا با اشاره به اینکه دولت با واگذاری نقش خود به دفاتر تسهیلگری می‌خواهد تنها سیاست‌گذاری کند، تاکید می‌کند: تجربه این دفاتر خیلی خوب بوده اگرچه به این معنی نیست که هیچ مشکلی وجود ندارد اما دولت در حال گذر از گفتمان شهروندی در زمینه طرح های توسعه شهری در کشور است، که این گفتمان خیلی در حوزه تهیه طرح های شهری به‌ویژه در مقیاس طرح های موضوعی و موضعی رایج نبوده است.
وی با بیان اینکه این تغییر نگاه دولت در تهیه و توسعه طرح های شهری یک نقطه قوت محسوب می‌شود، می‌افزاید: اساساً آنچه در نگاه فضای شهری در عرصه نوسازی و بهسازی وجود دارد از جنس نرم‌افزاری است نه سخت‌افزاری، که این اقدام در سایر شهرهای کشور نیز در حال تکثیر است.
وی معتقد است: کار در این عرصه‌ها صرفاً کالبدی نیست و بحث نهادسازی‌ها و اطلاع‌رسانی‌ها محلی است یعنی به نحوی هدف این است که از طریق آموزش، توان اجتماعی، مالی و معنوی مردم را برای بهبود محل سکونت با ظرفیت مدیریت شهری بسیج کنند.
تخلفات دفاتر تسهیلگری
عضو هیئت‌مدیره شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران در توضیح اظهارت برخی پیرامون نفع شخصی این دفاتر در اجرای پروژه‌ها، می‌گوید: اساساً یکی از وظایف این دفاتر جذب سرمایه‌گذار است و اشکالی در صورت داشتن توان مالی فرد برای سرمایه‌گذار ی وجود ندارد، ولی به‌شرط اینکه منفعت های اجتماعی مردم در آن لحاظ شود و رونق فضای کسب‌وکار برای این افراد در محلات نباشد. اگر این دفاتر به سمت فضاهای کسب‌وکار بروند به این فعالیت آسیب می زند چون بناست این نهاد به‌عنوان یک تریبون محلی نقش تسهیلگری و واسط را داشته باشد.
وی با بیان اینکه این دفاتر باید از این فضا اجتناب نموده و وارد این فضا نشوند، افزود: راهکار پیشنهادی این است که در دستورالعمل و شرح خدمات حتماً این آیتم لحاظ شود تا این دفاتر تبدیل به بنگاه‌های اقتصادی نشوند. چرا که حوزه فعالیت این دفاتر صرفاً تسهیلگری و در قالب خدمات کارگزاری های محلی است و هیچ‌گونه تبادلات اقتصادی به‌جز قراردادهای کارگزارهای محلی که در برابر خدماتی که در آینده به مردم می‌دهند- ندارند.