هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   179   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ترکیه و تجارت ترجیحی با ایران

گروه بازار ساختمان
در یک دهه اخیر شرکت‌های ترکیه در زمینه کالاهای ساختمانی مانند درهای ضد سرقت، پروفیل یو پی وی سی ، قفل و یراق‌آلات، سیم و کابل، گچ، و غیره همکاری خوبی با شرکت‌های ایرانی دارند و در برخی  موارد بازار هدف یکدیگر محسوب می‌شوند. برای مثال ایران تأمین‌کننده گاز طبیعی ترکیه است و ترکیه مانند پلی برای ترانزیت کالا و فناوری با غرب محسوب می‌شود .
سفر اردوغان به تهران را می‌توان یک سفر راهبردی  دانست و بیش از آنکه به سیاست مربوط باشد از نگرانی‌های اقتصادی این کشور پس از کاهش تحریم‌ها حکایت دارد. اگرچه در چند سال اخیر به ویژه پیرامون مسائل خاورمیانه، روابط دو کشور دچار چالش شد، اما این چالش در مبادلات پر رونق دو کشور -که بخش عمده آن مربوط به ساختمان و کالاهای ساختمانی است-تاثیری نگذاشت، تا آنجا که اگر یک کشوردرصنعت ساختمان ایران تأثیرگذار باشد آن کشور همانا ترکیه است چرایی آن را در ادامه بررسی می‌کنیم:
رفاقت و رقابت
ترکیه  بر اساس نیاز به مواد پتروشیمی و به عنوان کالایی که مقرون به صرفه‌ترین مسیر آن ایران است، سهام پتروشیمی رازی را خریداری کرده ، و درعین‌حال یکی از بازارهای تأمین بیلت فولادی برای تولید مقاطع همین کشور است که به خوبی از تأمین نیازهای دو کشور توسط شرکت‌های یکدیگر حکایت دارد. اهمیت قضیه در این است که دو کشور در بازار مصالح ساختمانی مانند کاشی سرامیک، سنگ تزئینی ، شیشه، سیمان و دستگاه‌های برودتی و حرارتی رقبای یکدیگر در منطقه هستند.
زلزله در ساخت‌وساز
قبل از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در سال 2002 میلادی، این کشور تنها صادرکننده کالا با محوریت غذا و منسوجات بود. در آن زمان خبری از صدور مصالح ساختمانی و نیز قطعه‌سازی در این کشور نبود، اما اکنون به صادرکننده اینها شهره شده است.
اردوغان به مثابه تئوریسین بازسازی اقتصادی این کشور تلاش بسیاری داشت تا این کشور در زمینه‌های صنعتی به ویژه صنایع معدنی که از ضعف‌های آشکار این کشور بود توانمند شود. دورانی که وی به قدرت رسید همزمان با دوره بازسازی غرب ترکیه بود که از زلزله سال 1999 آسیب فراوان دیده بود. زلزله‌ای که توانست علاوه بر تأثیرات جان‌گداز انسانی خواب غفلت را از چشم مسئولان ساخت‌وساز ترکیه ربوده و آنها را برای چاره‌اندیشی برای پیشگیری از اقدامات مشابه آماده کند. زلزله‌ای که با مرگ بیش از 17 هزار نفر و جراحت 40 هزار تن آخرین سال قرن بیستم را به سالی مرگبار تبدیل کرد.
آن سال‌ها زمان  بازسازی و نوسازی شهرهایی مانند ازمیت بود که قلب صنعت این کشور محسوب می‌شود و باید حتماً بازسازی می‌شد، از طرف دیگر دورانی بود که با ورشکستگی کامل اقتصادی فاصله کمی داشت. بلای بی‌امان که مزید بر علت و دلیل یک نعمت برای ترکیه شد. در همان زمان، زلزله سرزمین‌های مجاور دریای اژه را در هم کوبید و این واقعیت را برای اردوغان مشخص کرد که باید با رویکرد به روش‌های جدید ساخت‌وساز از شیوه‌های سنتی احتراز کند، در پی این اندیشه به آلمان متوسل شد تا سبک سازی و استفاده از فناوری‌های  نوین را به ترکیه آورد.
این روند همزمان بود با جنگ مارس 2003 در عراق که قیمت نفت را به بالای 100 دلار رساند و ترکیه را که واردکننده انرژی بود، به صرفه‌جویی در مصرف انرژی واداشت. ترک‌ها باز هم دست به کار شدند و این بار در بخش تأسیسات به صرفه‌جویی همت گماشتند. این شد دلیلی برای رویکرد به مصالح ساختمانی که یا خود در انرژی صرفه‌جویی می‌کردند یا با کمترین مصرف انرژی تولید می‌شدند.
چرا ترکیه در بازار ساختمان فعال شد
 نیاز به ارز و گسترش  تجارت هم موجب شد تا صنایعی که برای تأمین نیازهای داخلی از حمایت دولت بهره‌مند شده بودند، حالا به فکر بازارهای جهانی از جمله در کشورهای همسایه باشند. توسعه فزاینده با اتصال قطعات منفصل درو پنجره، دستگاه‌های برودتی و حرارتی تا تولید پروفیل‌های یو پی وی سی در کنار توسعه حمایت از صادرات به سایر بخش‌ها نیز رسید.
ترکیه که با سنگ‌های تزئینی و گچ میانه خوبی نداشت بنا بر ضرورت ساخت‌وساز کلان با پتانسیل بالای صنعت ساختمان به ویژه در بخش صادرات آشنا شد و این آشنایی، دولت را به دنبال آوری ترغیب کرد تا از قابلیت‌های صنایع سنتی خود نیز بهره‌برداری کند. دقیقاً رابطه جدید ایران و ترکیه حول همین دو محور «انرژی» و «ساختمان» شکل گرفته است.
دوست یا دشمن
ایران واردکننده کالاهای مصرفی و واسطه‌ای و نیز خدمات تولید در زمینه فناوری‌های نو از ترکیه بود و همین کشور مواد اولیه بسیاری از مصالح و از جمله مواد پتروشیمی تا گچ و سنگ‌های تزئینی را برای کشور تأمین کرده است. رشد اقتصادی ترکیه رابطه نزدیکی با ارتقای تجارت با ایران داشت و این واقعیت چند ده برابر بیشتر از تراز تجاری میان دو کشور با دیگران خودنمایی می‌کند. برای مثال رشد تولیدات این کشور در زمینه سنگ‌های قیمتی فراوری شده در گذشته حساب نمی‌شد اما اکنون در کنار کشورهای برتر دنیا قرار دارد. کشوری که حتی سنگ برش خورده و سپس بلوک سنگ را از ایران واردمی کرد، اکنون جایگزین بازار ایران برای صدور این کالا به امریکای شمالی شده است. همین روند در زمینه صادرات کاشی، سرامیک، سیمان و سیم کابل به بازارهای منطقه‌ای مانند آسیای میانه، قفقاز، کشورهای خلیج‌فارس و اخیراً عراق، قابل ذکراست.
رقابت میان شرکت‌های دو کشور به اینجا ختم نمی‌شود بلکه در برخی بازارهای صادراتی مانند قطر، عربستان و جمهوری آذربایجان، ترکیه جایگزین ایران شده است. تا آنجا که تجارت تهران – باکو در خصوص کاشی به صفر نزدیک شد. از طرفی دیگر ایران از طریق ترکیه می‌تواند به سهولت به فناوری روز آلمان دست یابد نمونه این امر را در ساخت‌وساز‌های شرکت کوزو در پرند و پردیس در قالب مسکن مهر می‌توان دید که سازندگان ایرانی را با صنعتی سازی بیشتر آشنا کرد.
فراموش نکنیم
همه این موارد در حالیست که ترکیه علاقه‌مند به افزایش میزان خرید گاز از ایران و نیز تجارت ترجیحی با تهران است اما یک سوال مهم همچنان بی پاسخ است؛ اگر لغو مالیات مضاعف و تجارت ترجیحی خوب است چرا ترکیه به جای یک حرکت جمعی با همه اعضای سازمان اکو – که دو کشور نیز عضو آن هستند - این توافق نامه را امضا نمی‌کند و برای نیل به اهداف خود مورد به مورد دست به این کار می زند. دقت کنیم به خاطر همین توافق نامه تجارت ترجیحی میان ترکیه و جمهوری آذربایجان بود که کل بازار کاشی و سرامیک این کشور که زمانی در اختیار ایران بود در آغوش ترکیه جای گرفت و بعد از آن همین روند برای افغانستان تکرار شد. حال باید پرسید رویکرد ترکیه برای همکاری مشترک در بازارهای ثالث است یا اینکه قصد دارد بیش از گذشته بازارهای ایران را از آن خود کند؟!  شاید هم برای حفظ بازار سنتی خود در ایران تلاش می‌کند !! اینکه اردوغان و ترکیه چه اهدافی را در ایران دنبال می‌کنند، سؤالی که مسئولان اقتصادی دولتی و خصوصی و نیز آینده پاسخ خواهند داد.