هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   179   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بناهای نوساز در آستانه تخریب

شبنم عزیزی
 وقتی کشور در شرایطی قرار دارد که باوجود مقاوم نبودن بیش از ۷۰ درصد از ساختمان‌ها، روزانه 30 زمین‌لرزه نیز به ثبت می‌رسد، باید نگران شد اما این نگرانی زمانی بیشتر می‌شود که از گوشه و کنار هشدارهایی مبنی بر خطر تهدید ساختمان های نوساز در کنار مساحت 76 هزار هکتاری بافت فرسوده در کشور شنیده می‌شود و بافت‌های نوساز و نحوه مقاوم‌سازی آنها اکنون به اصلی‌ترین دغدغه مسئولان تبدیل شده است.
بر اساس آمار‌ها، امسال ۱۴ هزار و ۹۵۶ مورد زلزله در کشور به ثبت رسیده که به نظر می‌رسد ایران از هر سال دیگری بیشتر لرزیده است. اگرچه این موضوع نگرانی‌ها را در بافت‌های فرسوده بیشتر می‌کند، اما به گفته رئیس سازمان مدیریت بحران؛ به دلیل عدم نظارت کافی، ساختمان‌های نوساز نیز در برابر زلزله‌های پنج ریشتری مقاوم نیستند. بناهایی که به علت رعایت نکردن معیارهای فنی و مهندسی در حین ساخت، نبود مصالح و تجهیزات مناسب، اشتباهات طراحی و وجود سایر معایب ساخت، از مقاوم‌سازی اصولی بی‌بهره‌اند.
یکی از فاکتورهای مهم برای پایداری بناها در برابر بلایای طبیعی، مقاومت آنهاست. یک فعال ساختمانی دراین‌باره می‌گوید: موفقیت در اجرای مقاوم‌سازی به عملکرد و دقت کارگران ساختمانی مربوط می‌شود. مثلاً در ساختمان‌های ضد زلزله یک نکته مهم اتصال تیرک‌های عمودی و افقی است که اگر خوب عمل نشود، با وقوع زلزله ویران می‌شوند.
نخاعی با بیان اینکه مهندسان نیز باید آموزش و اطلاعات زیادی در این زمینه کسب کنند، گفت: از طرفی درصورتی‌که نقشه ساختمان توسط کارگران به‌دقت اجرا نشود، بی‌فایده است. اگرچه فقط زمانی می‌توان به نحوه درست عملکرد کارگران پی برد که مقاومت ساختمان در مقابل زلزله دیده شود.
ضعف مهندسان در نحوه مقاوم‌سازی
عضو هیئت‌مدیره سازمان نظام‌مهندسی استان اردبیل معتقد است: مهندسان اطلاعات کافی در خصوص نحوه مقاوم‌سازی ندارند، و در اجرای عملیات مقاوم‌سازی و ترمیم ساختمان ضعیف هستند.
به گفته ناصرالدین شاهبازی لازم است، همانند کتاب مباحث ۲۱ گانه مقررات ملی ساختمان، کتابچه‌ای نیز در مورد مقاوم‌سازی ساختمان تهیه و در اختیار مهندسان قرار بگیرد. همچنین شورای مرکزی سازمان نظام‌مهندسی با همکاری وزارت راه و شهرسازی با ترغیب مهندسان دوره‌های آموزش در این زمینه برگزار کند، چرا که به نظر می‌رسد آگاهی کمی در این زمینه وجود دارد.
سهل‌انگاری حین کار از علل مقاوم‌سازی ناقص
معاون اجرایی اداره کل نوسازی مدارس استان آذربایجان شرقی نیز با بیان اینکه مقاوم‌سازی ساختمان‌ها دانش جدیدی برای کشور ماست و زمان زیادی از اجرای آن نمی‌گذرد، گفت: سازمان نظام‌مهندسی باید در حین برگزاری دوره‌های آموزشی ارتقای پایه برای مهندسان، این موضوع را نیز لحاظ کند.
محمدرضا عیدی افزود: عواملی همچون به‌کارگیری مصالح اساسی غیراستاندارد مثل سیمان، کارگران فاقد کارت مهارت یا سهل‌انگاری حین کار همگی در مقاوم‌سازی ناقص ساختمان‌ها موثر است. این عضو اسبق سازمان نظام‌مهندسی با اشاره به اینکه در استان آذربایجان شرقی فقط شاهد مقاوم‌سازی در مدارس و اماکن عمومی هستیم، گفت: تاکنون در این استان اجرای مقاوم‌سازی در ساختمان های مسکونی ۱۰ تا ۱۵ ساله را مشاهده نکردم.
وی معتقد است: صرف هزینه ۳۰ درصد از مبلغ کل ساخت برای ساختمانی که مقاوم‌سازی نشده به صرفه است اما تنها مقاوم‌سازی نیست، امور جانبی مثل تجهیزات برقی یا مکانیکی، نقاشی و اجرای تزئینات که باید دوباره انجام شود نیز هزینه بر است.
رفتار ساختمان‌ها در برابر زلزله مناسب نیست
عضو کمیسیون عمران مجلس نیز دراین‌باره معتقد است: علیرغم اینکه ایران بر روی کمربند لرزه‌خیزی آلپ – هیمالیا قرارگرفته و هر ۵ سال یک زلزله به بزرگی ۶ تا ۷ ریشتر اتفاق می‌افتد، متأسفانه رفتار ساختمان‌های ما در برابر زلزله مناسب نیست.
سید احسن علوی با اشاره به ویرایش هر ۴ سال یک‌بار آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله ۲۸۰۰، گفت: ساختمان‌هایی که مطابق این آیین‌نامه ساخته می‌شوند باید رفتار مناسب در مقابل زلزله را از خود نشان دهند، اما تجربه ما از وقوع زلزله‌ها در کشور نشان داد که رفتار ساختمان‌های ما در برابر زلزله مناسب نیست.
وی با بیان اینکه دانش مقاوم‌سازی در کشور ما دانشی جدید و نو است، افزود: می‌توان گفت مهندسان نیز با این مبحث آشنایی کافی ندارند. این در حالی است که کشور ما جزو ده کشور بلاخیز دنیاست اما علیرغم این موضوع ما ساختمان‌های مستحکمی نداریم.
نماینده سنندج، دیواندره و کامیاران در مجلس گفت: اجرای دقیق سازه‌های مسکونی عامل اصلی مقاومت و پایداری است و چنانچه مطابق با اصول فنی و استاندارد نباشند؛ تضمینی برای ایمنی بنا در برابر زلزله وجود ندارد.این عضو کمیسیون عمران مجلس ابراز داشت: با کالبدشکافی یک ساختمان متوجه معایب زیادی همچون سازه بسیار ضعیف و ناپایدار بنا می‌شوید و وقتی زلزله اتفاق می‌افتد تأثیر آن در نقاطی مثل اتصالات که ضعف وجود دارد دیده می‌شود.
وی با بیان اینکه به دلیل صرف هزینه زیاد، سازوکار و زمان خاص خود پیمانکاران کمتر به این مقوله ورود می‌کنند، افزود: ما ناگزیر به مقاوم‌سازی تمام ساختمان‌ها هستیم. جای تأسف دارد که امروزه در حواشی گسل‌ها ساخت و سازهای زیادی بدون توجه به‌احتمال فعال شدن آنها و صرفاً به دلیل ایجاد درآمدزایی برای شهرداری‌ها انجام می‌شود.
علوی با اشاره به عدم همخوانی بیشتر ساختمان‌های کشور با آیین‌نامه‌های موجود، گفت: به‌عنوان مثال استفاده از FRP (الیافی که مقاومت کششی و خمشی را افزایش می‌دهد) که باید سازه دوباره بازسازی شود، سخت و دستگیر است بنابراین کمتر کسی به آن ورود می‌کند. در نتیجه در بافت‌ فرسوده فارغ از بناهای تاریخی، این اقدام «طلا خرج مطلا کردن » و صرف هزینه بی‌فایده است.
هر کس برای خود قانون و مقرراتی دارد
وی درباره عدم مقاوم‌سازی صحیح ساختمان‌های فعلی، گفت: در اجرای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها طبق آیین‌نامه ۲۸۰۰ مشکل داریم، یعنی هر کس از جوشکار گرفته تا بنا، برای خود قانون و مقرراتی دارد  و سازمان نظام‌مهندسی نیز قدرت اجرایی برای برخورد با همه سازندگان متخلف را ندارد.
به گفته نماینده سنندج، دیواندره و کامیاران در مجلس، اگر عملیات ساخت بر اساس حداقل‌های ضوابط فنی و اجرایی انجام شود قطعاً در برابر زلزله مقاومت می‌کند ولی متأسفانه این‌چنین نیست، مثلاً در جوشکاری با یک نوع سیم جوش هرنوع جوشکاری انجام می‌شود و یا آزمایشات در موارد زیادی ضعیف است.
این عضو کمیسیون عمران مجلس با اشاره به اینکه ما مشاوران زیادی در بحث مقاوم‌سازی داریم به‌ویژه در مقاوم‌سازی پیرامونی، افزود: مهندسان ما به‌خصوص تازه فارغ التحصیلان، خیلی با دانش فنی مقاوم‌سازی آشنا نیستند، در نتیجه آموزش مقاوم سازی به‌عنوان یکی از دروس فنی در دانشگاه‌ها یک ضرورت است.