هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   178   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

کمیسیـونی کـه مــردم را می‌بلـعد

گروه ساخت‌وساز: چالش گود‌برداری‌های غیراصولی تبدیل به زخم کهنه‌ای شده که گهگاهی سر باز می‌کند و مردم بی‌گناه را طعمه خود می‌کند. پس از ماجرای پرهیاهوی گود ایران‌زمین که صدای همه را درآورد و در نهایت شورای عالی معماری و شهرسازی جلوی ادامه کار را گرفت، یکی دیگر از گود‌برداری‌ها واقع در خیابان شیراز جنوبی، در منطقه 6 تهران خبرساز شده است. پروژه‌ای که اگر چه در پهنه طرح تفصیلی کاربری سبز برای آن تعریف شده است، اما با کاربری اداری - تجاری به نام پروژه گلستان که متعلق به یکی از شرکت‌های بیمه‌ای بزرگ است، استارت خورد و در مرحله گود‌برداری مشکلاتی را برای اهالی به وجود آورده است. پیام ساختمان برای پیگیری مسئله و صحت‌وسقم ماجرا به سراغ مسئولان و اهالی محل رفته و گزارشی را تهیه نموده داده که امیدواریم برای حل مشکلات و حوادث این‌چنینی مفید واقع شود:
پروژه تعطیل است
پیش از هر کاری یک راست به سراغ پروژه گلستان رفتم. پس از اینکه چند عکس از این پروژه تهیه کردم، از پشت حصار از کارگران سراغ مدیران را گرفتم که عنوان کردند به دلیل بارش برف پروژه امروز تعطیل است.
آسایشگاهی که دیگر آسایش ندارد
ساختمانی چندطبقه که آسایشگاه سالمندان بود روبه‌روی این پروژه قرار داشت به همین دلیل تصمیم گرفتم تا از مدیران این ساختمان وضعیت را جویا شوم. وقتی وارد حیاط این ساختمان شدم، بلافاصله متوجه شدم که این ساختمان از حادثه گود‌برداری آسیب‌دیده و سنگ‌های سفید دیوار آن ترک‌های عمیقی برداشته است. به‌هرحال مدیر آسایشگاه را پیدا کردم اما انگار که «از سنگ صدا درمی‌آمد و از زبان او نه» فقط گفت اگر چایی می‌خواهید در خدمتتان هستم.
ساختمان‌ها قدیمی هستند
پس از اینکه همسایه اول چیزی از ماجرا نگفت به سراغ یکی دیگر از همسایگان رفتم و چندوچون ماجرا را از او پرسیدم که پاسخ داد: روز اول قرار شد برای ساخت این پروژه 35 متر گود‌برداری صورت گیرد اما پس از اینکه در اثر کندن و رانش زمین مشکلاتی برای همسایه‌ها به وجود آمد، گود‌برداری که تا عمق 20 متر صورت گرفته بود، از طرف نهاد‌های مرتبط از جمله شهرداری متوقف شد.
وی ادامه داد: در جریان گودبرداری این پروژه، ساختمان بنده آسیب اندکی دیده و فقط به نظرم چند سانتی‌متر نشست کرد که با هماهنگی مدیران پروژه مشکل در ورودی ساختمان ما که بسته نمی‌شد، رفع گردید. ساختمان‌های این خیابان اغلب قدیمی هستند و عمری در حدود 25 سال دارند اما متأسفانه برخی از همسایه‌ها که دیوار‌هایشان از گذشته دور با مشکلاتی همراه شده است برای این ماجرا کیسه دوخته‌اند.
شروع بحران
به سراغ یکی دیگر از همسایه‌ها رفتم که گفته می‌شد، بیش از همه نسبت به گود‌برداری غیراصولی شاکی است. وی در این مورد گفت: اجرای این پروژه از سال پیش شروع شد اما مالک آن در فروردین امسال کار گود‌برداری را آغاز کرد. در همان زمان دیوار‌های بیرونی شروع به ترک خوردن کرد. در ابتدا ترک‌ها بسیار ریز و مویی بود اما با گذشت زمان عمیق می‌شد.
وی با بیان اینکه ساختمان‌های ما  قدمت زیادی دارند اما با مشکلی مواجه نبوده‌ایم، گفت: از اردیبهشت‌ماه که ترک‌های ریز در ساختمان ما به وجود آمد، مسئولان پروژه عکس گرفتند و گفتند این ترک‌ها کاملاً طبیعی است و عنوان کردند که ما اینجا را بعداً رنگ می‌زنیم. باز شدن ترک‌ها  روزبه‌روز شدت گرفت و بعد طبقات بالایی را هم در بر گرفت. در مهرماه به نهاد‌های ذی‌ربط از جمله شهرداری، نظام‌مهندسی و سازمان مدیریت بحران اطلاع دادیم و پس از سنجش میزان خطر اعلام کردند که خطر بالاست و بعد به ما اخطار تخلیه دادند.
وجود قنات‌ها
این شهروند خاطرنشان کرد: حتی در ابتدای کار پروژه هم به مدیران پروژه اطلاع دادیم که قنات‌های وسیعی در این منطقه وجود دارد و علاوه بر این یک تونل به قطر سه متر از زیر کوچه علیخانی رد می‌شود اما  متأسفانه اقدامی صورت نگرفت. بنابراین هم رانش زمین و هم ترک برداشتن دیوار‌ها را توأمان شاهد بودیم به‌طوری که بر طبق اسناد خیابان شیراز 11 سانتی‌متر رانش داشته است؛ ضمن اینکه ترکیدگی لوله‌های آب تقریباً هر چند روز یک‌بار در ساختمان اتفاق می‌افتد.
سازنده زیر بار نمی‌رود
وی ادامه داد: با فشار‌هایی که شهرداری به شرکت سازنده آورد در نهایت ما را از 22/7/92 تا 30/8/92 در هتل اسکان دادند و پس از 40 روز اسکان ما عنوان کردند که ما نمی‌توانیم هزینه‌ها را تقبل کنیم. الآن هم می‌خواهند در ساختمانی نزدیک به نقطه گود  ما را سکنی دهند درحالی‌که ما اهالی از این ساختمان بیشتر از ساختمان‌های خودمان می‌ترسیم. در کل علیرغم اینکه تمام دستگاه‌ها مشکلات به وجود آمده را تأیید می‌کنند اما شرکت زیر بار جبران خسارت‌ها نمی‌رود.
مالک ناراضی با بیان اینکه آزمایشات مکانیک خاک ساختمان‌های مجاور گود‌برداری صورت نگرفته است، گفت: بعد از این اتفاق تصمیم گرفتند در آبان ماه کار گمانه‌زنی و تست خاک همسایه‌ها را انجام دهند که البته هیچ‌کدام از همسایه‌ها موافقت نکردند چرا که می‌دانستند هیچ خسارتی را متقبل نمی‌شود.
صدای شکستن دیوار‌ها می‌آید
این شهروند با بیان اینکه ترک روی کاشی‌ها نشانه رانش زمین است، گفت: در حال حاضر کار گود‌برداری متوقف‌شده و در حال نصب انکر و شمع بندی برای ایمن‌سازی هستند اما ما علائم را می‌بینیم و جریان واقعاً حاد است. شب‌ها که می‌خوابیم صدایی مثل شکستن دیوار به گوش می‌خورد.
دسته گل کمیسیون ماده پنج
وی با بیان اینکه تست خاک پروژه تنها در چند نقطه زمین انجام شد، گفت: این ملک در طرح تفصیلی کاربری فضای سبز دارد و ساختمان های اطراف پروژه همگی کاربری مسکونی دارند، سؤال من این است که چگونه کاربری آن تبدیل به تجاری – اداری شده است؟
وی با انتقاد از کمیسیون ماده 5 شهرداری هم گفت: اینجا که هنوز هم در طرح تفصیلی کاربری فضای سبز دارد، چندی پیش پر از درختان قدیمی زیبایی بود که آنها را رفته‌رفته خشک کردند و هیچ کس هم جوابگو نیست. یک نفر به داد ما برسد.
عدم توجه به اخطار‌های شهرداری
محمدرضا آقایی، معاون شهرسازی و معماری شهرداری منطقه 6 با اشاره به اعلام سازمان نظام‌مهندسی به شهرداری منطقه برای نیاز به تمهیدات ویژه در این پروژه با توجه به اتفاقاتی که در سه ماه اخیر افتاده بود، افزود: پیش از اعلام سازمان نظام‌مهندسی، شهرداری منطقه 6 به مالک و ناظر پروژه اخطارهایی ابلاغ کرده بود اما در ابتدا مالک و ناظر پروژه نمی‌پذیرفتند.
آقایی تاکید کرد: پس از اینکه خطرناک بودن محل قطعی شد در ابلاغ و اخطارها عنوان شد که گودبرداری متوقف شود و صرفاً در راستای حفظ جداره گود اقدامات لازم را انجام دهند. اگر اتفاقی در این پروژه رخ دهد قطعاً با اخطارهای داده‌شده مشکلات حقوقی پیش می‌آید. به همین دلیل مالک و ناظر در این مرحله ، مشکلات را پذیرفتند و شروع به اقدامات فنی و ایمنی لازم کردند.
معاون شهرسازی و معماری شهرداری منطقه 6 تهران در خصوص اقدامات انجام‌شده شهرداری نیز گفت: جلسه‌ای در این زمینه برگزار شد و بازدید از منطقه و همسایه‌ها صورت گرفت. در صورتجلسه این بازدید آمد که سازمان نظام‌مهندسی با همکاری مالک پروژه، ساختمان‌هایی که آسیب‌دیده‌اند را برای تخلیه فوری شناسایی کنند و این کار انجام شد و تعدادی از ساختمان‌ها شناسایی‌شده و مقدمات انتقال آنها به هتل فراهم شد. پس از حدود 40 روز قرار شد به دلیل هزینه برای شرکت بیمه و سختی که برای خانواده این افراد وجود داشت، شرکت بیمه مکان مناسبی پیدا کند که این کار انجام شد ولی مورد موافقت اهالی قرار نگرفت.
ضد و نقیض‌های پهنه
آقایی افزود: در زمان صدور پروانه این پروژه پهنه‌ها مشخص نشده بودند. این پروژه در پهنه G ( فضای سبز) قرار نداشته و هیچ تغییری در پهنه ایجاد نشده و از ابتدا در پهنه S ( تجاری - اداری) قرار داشته است. معاون شهرسازی و معماری شهرداری منطقه 6  افزود: سنسورهایی در پروژه قرار گرفته است که با تاکید سازمان مهندسی قرار شد گزارش‌های تغییرات خاک که قبلاً ماهانه بوده، به‌صورت هفتگی ارائه شود و مراحل تثبیت خاک دنبال شد و خوشبختانه مدتی است که در شرایط تثبیت قرارگرفته و تغییرات خاصی رخ نداده است.وی به مکاتبه با وزارت نیرو اشاره کرد و گفت: همچنین از وزارت نیرو تقاضا کردیم اگر در این منطقه لوله‌ای نشتی دارد به‌صورت دقیق کنترل شود که مزید علت نشود و آنها هم در پاسخ گفتند هیچ مشکلی در منطقه وجود ندارد. البته در هفته گذشته مشکلی پیش آمده بود که سازمان آب به‌فوریت این مشکل را حل کرد و مکاتبه‌ای انجام شد که آب‌های سطحی سرگردان و زیرزمینی که احتمال دارد وارد پروژه بشود را کنترل کنند.
گزارش مستندی برای رانش 11 سانتی متر وجود ندارد
وی به جابه‌جایی حدود دو سانتیمتری خاک در این پروژه اشاره کرد ولی درباره ادعای جابه‌جایی 11 سانتیمتر در خانه‌های برخی شهروندان ، گفت: هیچ گزارش مستندی در این خصوص وجود ندارد و برای این موضوع باید یک مرجع ذی‌صلاح و رسمی اظهارنظر کند.
لازم به ذکر است که یکی از خبرگزاری‌های معتبر بر اساس استعلامی که در خصوص این پروژه از سامانه طرح تفصیلی جدید شهر تهران انجام داده است، مشخص‌شده که این پروژه در محدوده بافت ناپایدار قرار دارد و کاربری پروژه که در "پهنه 222 S" قرار دارد، "پارک و فضای سبز" اعلام شده است. بنابراین نظر معاون شهرسازی و معماری شهرداری منطقه 6  مردود است.
اخطار داده بودیم
رضا حیدریون، معاون فنی و مهندسی سازمان نظام‌مهندسی ساختمان استان تهران نیز در گفتگو با خبرنگار پیام ساختمان گفت: پیرو بازدید‌های نظام‌مهندسی ساختمان استان تهران از این پروژه، ابتدای مرداد‌ماه نامه توقف کار را به شهرداری صادر کردیم تا صرفاً بحث ایمن‌‌سازی پروژه انجام شود. بنابراین خاک‌برداری بیشتر متوقف شد؛ علاوه بر این برای موضوع کنترل سازه نگهبان جلساتی برگزار کردیم و خواستار بررسی هر چه بیشتر مکانیک خاک و ژئوتکنیک شدیم تا کار‌ها صرفاً در حد نامه‌نگاری نباشد که مالکان پروژه اعلام کردند ؛ همسایه‌ها اجازه حفر چاه‌ها را برای انجام مطالعات نمی‌دهند.
پایدار‌سازی زیاد طول کشید
وی خاطرنشان کرد: در تاریخ 21/10/92  هم آخرین اخطار در رابطه با این پروژه به شهرداری ارسال کردیم و به شهرداری اعلام کردیم که این گود که در عمق 17 متری متوقف شده است، بحث پایدار‌سازی و مقاوم‌سازی آن بیش از اندازه طول کشیده و با توجه به فصل بارندگی ایجاد مشکل می‌کند تا به مالکان اخطار لازم را بدهد. در همان زمان هم اعلام کردیم که در قسمت‌های شمالی گود، تغییر شکل‌ها غیرطبیعی و نامتعارف است.حیدریون با بیان اینکه سرعت پایدار‌سازی به‌کندی صورت می‌گرفت، گفت: به نظر می‌رسد تغییر شکل‌ها  و شکاف‌ها به ثبات رسیده است ولی به‌هرحال از زمانی که ما تذکر‌ها را دادیم، بیشتر شده است.
11 سانتی‌متر رانش صحت دارد
معاون فنی و مهندسی سازمان نظام‌مهندسی ساختمان استان تهران در پاسخ به سؤال خبرنگار ما مبنی بر اینکه چقدر بحث رانش 11 سانتی‌متری زمین را تأیید می‌کنید، گفت: جداره‌های گود در برخی از نقاط تا 11 سانتی‌متر مشاهده‌شده ولی الآن 11 سانتی‌متر در یک ماه اخیر ثابت مانده است و روند نگران‌کننده چند ماه پیش را نداریم.
پروژه مشمول شناسنامه نشده است
حیدریون در پاسخ به این سؤال که چرا با وجود اینکه متراژ ساختمان مورد نظر بیش از 2000 مترمربع است، مشمول شناسنامه فنی ساختمان نشده، گفت: صدور پروانه این ساختمان مربوط به گذشته است؛ به‌هرحال ما این آمادگی را داریم که در مورد ساختمان‌های با متراژ بالا که صدور پروانه آنها مربوط به قبل از قانون اجرای شناسنامه فنی ساختمان است، ورود کنیم.
حرف تکراری
جدا از سهل‌انگاری‌ها و نواقصی که در احداث پروژه وجود داشته است، باز هم ردپای کمیسیون ماده پنج در تغییر کاربری به چشم می‌خورد تا کمیسیونی که باید به کمک شهر بیاید و با رفع نواقص به طرح‌های شهری سروسامان بدهد، مسیری کاملاً انحرافی را در پیش‌گرفته و باعث صدمات زیادی به شهروندان شده است. پر واضح است هنگامی که تا این اندازه مجوز برج‌های بلندمرتبه در مناطقی که خاک چندان مستحکمی ندارند بر خلاف ضوابط و اصول شهرسازی به مالکان داده می‌شود، گود‌برداری‌های غیراصولی و حادثه‌آفرین قابل پیش‌بینی است.