هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   157   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مدرنیته تداوم سنت است

در حال حاضر میان ضوابط موجود شهری با نیازها و الزامات انسانی تفاوت وجود دارد. در گذشته و در جوامع سنتی یک نوع توافق ناگفته وجود داشته که مردم عموماً مطابق آن عمل می‌کرده‌اند و به این ترتیب یک انضباط ارگانیک در جامعه و در شهر و مظاهر فرهنگی دیگر ایجاد می‌شده است. اما در شرایط کنونی به جای آن سنت و قانون پنهان، یک قانون ظاهری وضع شده است. در بسیاری از شهرهای دنیا این ضوابط و قواعد است که اجازه نمی‌دهد هرکسی با هر مصالحی در هر بنایی با هر ارتفاعی و با هر ابعادی از پنجره بسازد. پس اگر آن انضباط به جای اینکه ذاتی باشد و از درون جامعه بجوشد، به صورت قانون مدنی به مردم القا می‌شود. کارشناسان معتقدند؛ عملی که انسان انجام می‌دهد یا انگیزه حسی دارد، یا انگیزه عقلی. اگر ما انگیزه معماری و تولید اثر معماری را در حوزه علایق شخصی و یک نوع هوسرانی بدون توضیح تعریف کنیم، این انگیزه حسی است و یک امر شخصی برای معمار است و تمام تعهدات معمارانه در قبال جامعه را به امری ثانویه تبدیل می‌کند. متأسفانه «من دلم می‌خواهد» حرف جدیدی است که یک عده در معماری می‌زنند و معماری را از ساحت واقعی مسئولانه خودش خارج کرده و به حوزه‌ای می‌برند که معماری را به یک بازی تبدیل می‌کند. متن زیر نگاهی به بررسی مشکلات معماری کنونی از زبان مسئولین دارد:

بي توجهي به نظامات شهرسازي

علی نوذر پور، رئیس هیئت مدیره جامعه مهندسان شهر ساز ایران در مورد این سؤال که وضعیت ایران از چه زمانی به این شکل درآمد، گفت: مروری بر وضع شهرسازی و شکل‌گیری تهران طی سال‌های اخیر نشان می‌دهد مدیریت شهری همواره به نظامات شهرسازی که در کشورهای توسعه‌یافته اساس شکل‌گیری و توسعه شهرها بوده و همه امور در این بخش به تبعیت از این نظامات صورت ‌گرفته، بی‌توجه بوده و نظامات شهرسازی پیرو تصمیمات در حوزه‌های دیگر بوده‌اند. به عنوان نمونه در حوزه عمران، این حوزه شهرسازی بوده که پیرو اقدامات در این حوزه شکل می‌گرفته نه عمران که باید بر پایه شهرسازی انجام می‌شد.

حوزه شهرسازی در تهران همواره توجیه‌گر اقدامات در حوزه‌های خدماتی و درآمدی بوده و به عنوان مستمسکی برای جذب درآمدهای شهرداری تلقی می‌شده که این موضوع آن را متحمل آسیب‌های بسیاری کرد. هرچه مردم محلات در این زمینه مشارکت بیشتری کنند، به تدریج این مشکلات برطرف می‌شود و هرچه نقش مردم محله در این زمینه کمرنگ باشد و مردم در تصمیم‌گیری‌های شهری نقشی ایفا نکنند، این مشکلات بیشتر است و قطعاً نظرات شهروندان با توجه به بافت هر منطقه و ناحیه بسیار مهم است.

برانگيختن حس مسئولیت شهروندان

 

عباس اخلاصی، مدیر کل معماری و ساختمان شهرداری تهران، در مورد وضعیت کنونی تهران گفت:  واقعیت این است که معماری شهر تهران در وضعیت نابسامانی قرار دارد، به طوری که تأثیرات آن بر عوامل محیطی، بافت شهری و غیره کاملاً مشهود است و نمی‌توان منکر آن شد. باید الگوهای بومی معماری وجود داشته باشند و در نماهای شهری اعمال شوند. سیمای شهری در وضعیت فعلی دارای دید مطلوبی نیست و معماری ناهمگون ساختمان‌ها و عملکرد نامناسب آن بر منظر شهری تأثیرات منفی گذاشته است. اولین گام در این راستا با توجه به مشکلات زندگی شهری که موجب غفلت از مسائل پیرامون ما می‌شود، تشویق شهروندان و برانگيختن حس مسئولیت آنان در توجه به محیط اطراف و رفع مشکلات موجود، است. آگاه کردن شهروندان نسبت به مسائل محیطی باعث می‌شود تا آنها تحرک پیدا کرده، نماهای زیبا را شناسایی و معرفی کنند و از مسئولان خواستار رفع بسیاری از مشکلات شوند.

فقدان دانش كافي سازندگان

سعید غفرانی، رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران در مورد کمبود دانش در حوزه معماری به خبرنگار ما گفت:  سازندگان، دانش کافی در این صنعت را ندارند که باعث ساخت و سازهای نادرست و ریزش ساختمان‌ها و گود برداری‌های غیر اصولی شده است. نبود سازنده صاحب صلاحیت، نداشتن توجه کافی ناظران در صورت حضور هنگام ساخت و ساز و همچنین توجه نکردن به تذکرات لازم بر مشکلات ساخت و ساز ساختمان‌ها می‌افزاید.آزمایشگاه‌هایی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، زمانی مسئولیت همکاری با ساخت و سازها را بر اساس نیاز مالک یا کارفرما دارند که از سوی سازنده درخواست داده شده باشد چرا که این آزمایشگاه خدماتی همچون مکانیک خاک، بتن و فولاد را بر اساس نیاز مراجعان ارائه می‌کند.  این آزمایشگاه‌ها از سوی سازمان نظام مهندسی ساختمان مجوز گرفته‌اند و صلاحیت ارائه خدمات در بخش ژئوتکنیک، بتن و فولاد را دارند.

اصطلاح سازی نادرست و معادل سازی غلط مفاهیم

دکتر جمال کامیاب، معاون توسعه و برنامه ریزی سازمان زیباسازی شهر تهران در خصوص حل این معضلات گفت: در سال‌های اخیر، برای حل مشکلات و معضلات معماری معاصر ایران، هر کس از زاویه دید خودش این مشکلات را بررسی می‌کند، در حالي كه وجوه مختلف تمدن بشری جزایر جدا افتاده از هم نبوده و هنر، معماری، اقتصاد و فرهنگ همیشه در حال تأثیر گرفتن از یکدیگر بوده‌اند.

 در معماری سنتی ایران، علوم بسیاری دخالت می‌کردند اما در عصر حاضر، دیگر نظریه های کلان ارائه نمی‌شود و معماری جزو مواردی است که دچار جزئی نگری شده است. مدرنیته تداوم سنت است و تداوم سنت در جوامع بشری، به دلیل وجود مفهوم مدرنیته اتفاق می‌افتد. اصطلاح سازی نادرست و معادل سازی غلط مفاهیم در بنیان‌های فکری، اغتشاشاتی به وجود آورده که در هنر، معماری و فرهنگ به وضوح دیده می‌شود.

تأثیر پذیری ایرانی‌ها از پیشرفت تکنولوژی در اروپا

مهندس سید محمد بهشتی، عضو هیئت مدیره سازمان زیباسازی شهرداری تهران در مورد مشکلات اساسی معماری گفت: تأثیر پذیری ایرانی‌ها از پیشرفت تکنولوژی در اروپا، تنها منحصر به خروجی و محصولات آنها بوده و سیر تحول و روند دست یابی به این پیشرفت‌ها، هرگز مد نظر قرار نگرفته است. نقد پذیر بودن تحولات به وجود آمده در اروپا دلیل پویایی آنها است.

معماری ایرانی در این دوره با آنچه در اروپا وجود دارد به دلیل تلفیق معماری ایرانی و اروپایی، تفاوت‌های فراوانی دارد. دگرگونی در ساز و کار مدیریت کلان کشوری علاوه بر تأثیر کمی بر معماری ایران، اثرات کیفی بسیاری نیز بر جای گذاشته است. در ایران به طور متوسط، سالانه در حدود 100 میلیون متر مربع ساختمان سازی می‌شود و این به معنی تولید 99 درصد زباله ساختمانی است.

 پیوند دادن معماری معاصر و سنتی ایران

دکتر اسکندر مختاری، مشاور عالی سازمان زیباسازی شهر تهران در مورد دلايل اساسی این مشکلات گفت: تاریخ معماری ایران نتیجه کار معمارانی است که ارزشمندند و باید بحث آنها را از ساخت و سازها و شهرسازی‌های جدید، جدا کرد. به گفته مشاور عالی سازمان زیباسازی، تحول در معماری ایرانی همگام با تحولات فرهنگی رخ داده و بر اساس شواهد، این تحول به پیش از سفر ناصرالدین شاه به اروپا باز می‌گردد. نباید به بهانه حفظ توسعه شهری و حقوق مالکان، بناهای فاخر معماری معاصر را نادیده گرفت. رسالت امروز ما پیوند دادن معماری معاصر و سنتی ایران است و عبور از گسست به وجود آمده میان این دو، باید در چهره شهر دیده شود. احیاي مراکز تاریخی و فرهنگی تهران، آن را به شهری فرهنگی، فرهیخته و قابل سکونت تبدیل می‌کند.

نگاه‌های کاسب‌کارانه بدون نگرش‌های اجتماعی و اقتصادی

جواد کریمیان، مدیرکل معماری و ساختمان مدیریت شهری در این باره گفت: متأسفانه شاهد هستیم که از نمای ساختمان‌های شهر به عنوان دغدغه و اغتشاش بصری ياد می‌شود. آنها در تحلیل‌هایی که از فرایند شهرسازی در پایتخت به عمل می‌آورند دلیل توسعه نامتوازن ارضی و به موازات آن اغتشاش بصری در تهران را وجود نگاه‌های کاسب‌کارانه بدون نگرش‌های اجتماعی و اقتصادی می‌دانند که بیشترین آسیب را به شهر وارد کرده است. یکی از مهم‌ترین مسائل در این زمینه آن است که در طراحی نمای ساختمان به سازه بنا توجه شود و کاربری‌های مجاور نما نیز در نظر گرفته شود. با وجود اهمیت نمای ساختمان‌ها در معماری سنتی کشور در گذشته، امروزه جنبه سلیقه ای بودن مبحث نما و اعمال سلایق فردی در زیبایی‌شناسی طرح نما بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و این از دلایلی است که موجب شده تا دستیابی به یک انسجام فنی در طراحی و ضوابط مشترک صورت نگیرد.

علاوه بر این یکی دیگر از مشکلات در این زمینه آن است که به دلیل مسائل اقتصادی، مالک خواهان آن است که حداکثر استفاده از فضای ساختمان شود و به همین دلیل توجه به نما در اولویت قرار نمی‌گیرد و حتی گاهی برای فروش بهتر ساختمان، راه پله‌ها نیز کوچک‌تر می‌شود که بر نمای ساختمان تأثیرگذار است.