هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   178   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سازمان نظام مهندسی به کجا خواهد رفت؟

گروه گزارش: به طور معمول از تقریباً 20 روز مانده به پنجم اسفند و روز مهندس، فضای صنعت ساختمان کشور مهندسی‌آگین می‌شود! امسال هم انتخاب اکبر ترکان به‌عنوان رئیس سازمان نظام‌مهندسی ساختمان کشور توسط رئیس‌جمهور مزید بر علت شده و همین‌طور خبر و گزارش و مصاحبه و مقاله است که در تمجید جایگاه مهندسان و اینکه مهندس ترکان باید سازمان نظام‌مهندسی و شأن مهندسان را به چه ارتفاعی ارتقاء داده و چه بکند و چه نکند از سر و روی رسانه‌های این حوزه می‌بارد! اما شاید، از برخی تا بسیاری مهندسان ندانند روش و شیوه مدیریتی اکبر ترکان چیست و وی به موضوعات مرتبط با مهندسان و نظام‌مهندسی چگونه نگاه می‌کند؟ ازاین‌رو پیام ساختمان با دو مهندس عضو شورای مرکزی سازمان نظام‌مهندسی گفتگو کرده که از قضا هر دو ضمن داشتن سابقه طولانی در رفاقت و وزارت! سابقه رقابت در نامزدی ریاست شورای مرکزی این سازمان را هم دارند!. گفتنی است گفتگو با مهندس اکبر ترکان قبل از انتخاب وی به‌عنوان رئیس سازمان نظام‌مهندسی ساختمان کشور و گفتگو با مهندس بیژن نامدار زنگنه قبل از انتصاب وی به‌عنوان وزیر نفت دولت یازدهم انجام گرفته است:
نهادهای حرفه‌ای مسئولیت بیشتری بپذیرند
پیام ساختمان: سازمان در دوره جدید مدیریت باید به چه سمتی برود؟
اکبر ترکان: یکی از سیاست های کلی نظام که در برنامه پنجم ابلاغ شد، مستقل کردن بودجه جاری دولت از نفت است. اگر این امر بخواهد اتفاق بیفتد الزاماً باید دولت کوچک شود، چون دولت با حجم بزرگ و بودجه جاری بزرگ نمی‌تواند مستقل از نفت و با مالیات و عوارض اداره شود. لذا برای این امر دولت باید تصدی‌های خودش را کم کند. کاهش تصدی‌ها هم مستلزم این است که نهادهایی مثل سازمان نظام‌مهندسی مسئولیت قبول کرده و سایر نهادهای حرفه‌ای هم نقش بزرگ‌تری ایفا کنند. من فکر می‌کنم که دوستان در مدیریت جدید باید بیشتر به این موضوع بپردازند.
پیام ساختمان: چگونه می‌توان عمر ساختمان های کشور را افزایش داد؟
برای اجرای طرح های دولتی، یک نظام فنی و اجرایی وجود دارد که در قانون برنامه‌وبودجه به آن اشاره‌شده و بعداً هم مستقلاً به تصویب رسید. اما این نظام برای طرح‌هایی است که دولت اجرا می‌کند، ولی طرح‌هایی که مردم اجرا می‌کنند مثل ساخت‌وساز مسکن خودشان هم باید تابع نظام فنی و اجرایی باشد؛ چون خانوارهای ایرانی یک عمر کار می‌کنند و در آخر عمر هم معمولاً بیش از یک خانه ندارند. بنابراین خانه تنها پس انداز 30 سال کار ایرانیان است و حیف است که این خانه به‌جای این که 150 سال عمر کند 30 سال عمر کند. اصلاح این امر نیازمند نظامی فنی و اجرایی است که بر ساخت‌وساز خانه مردم حاکم باشد.
پیام ساختمان: دولت برای ساماندهی امور مسکن و حمل‌ونقل چه برنامه‌ای دارد؟
در گام نخست وزارت راه و ترابری باید احیا شود، این ادغام نا به‌جا انجام شد و باید به حالت قبل برگردد. این برگشت در سه سناریو قابل انجام است. یکی از راه‌هایی که می‌توان خسارت‌های ادغام را جبران کرد تشکیل وزارت حمل‌ونقل و ارتباطات است. یا اینکه وزارت راه و ترابری مجدداً تشکیل شود. البته یک سناریو دیگر نیز برای ساماندهی به وضعیت کنونی وجود دارد و آن اینکه امور شهرداری‌ها از وزارت کشور جدا شود و به وزارت مسکن و شهرسازی یا وزارت عمران و شهرسازی الحاق شود.
بنابراین ادغام نا به‌جای وزارت راه و ترابری و مسکن و شهرسازی در سناریوهای گفته‌شده قابل احیا است. با اقدام دولت دهم در ادغام دو وزارتخانه موضوع حمل‌ونقل که 8 درصد تولید داخلی ما را شامل می‌شود مورد بی‌مهری قرار گرفت.
نکته دیگری که باید به آن توجه شود مربوط به عدم هماهنگی وزارت راه و شهرسازی با دستگاه‌های دیگر است. در حال حاضر سیاست‌های شهرسازی در وزارت راه تدوین می‌شود ولی شهرداری‌هایی که باید آن را اجرا کنند از وزارت راه تبعیت نمی‌کنند. در نتیجه ارتباط ساختاری وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها قطع است. این بدان معناست که وزارت راه و شهرسازی یک سری قوانین را تصویب می‌کند و شهرداری هم قانون را می‌فروشد. برای جلوگیری از این اتفاق باید برگردیم به نظامی که شهرداری‌ها در امور شهرسازی موظف به رعایت اصول و قواعد وزارت راه و شهرسازی باشند.
پیام ساختمان: چه راهکاری برای استفاده از ظرفیت صادراتی بخش خصوصی در حوزه احداث دارید؟
در این زمینه باید سرمایه‌گذاری‌ها را اقتصادی کنیم. راه‌سازی، اتوبان‌سازی، راه‌آهن سازی و ... نیازمند سرمایه‌گذاری بالایی است. نرخ بازگشت سرمایه در پروژه‌های عمرانی طولانی و بالای 15 سال است، بنابراین با وضعیتی که در حال حاضر وجود دارد کسی نمی‌آید در این پروژه‌های خیلی طولانی سرمایه‌گذاری کند.
روشی برای جبران این خلأ وجود دارد به نام روش مشارکت بخش خصوصی و دولت که باید از آن استفاده شود. برای احداث زیرساخت‌های حمل‌ونقل باید از این نوع مدل‌ها استفاده کنیم تا دولت در کنار بخش خصوصی بتوانند شاخص‌های حمل‌ونقل را ارتقا دهند. با این هدف که توجیه فنی پروژه را به‌گونه‌ای کند تا سرمایه‌گذار بخش خصوصی راه‌آهن، آزادراه، بزرگ‌راه و ... بسازد. در حال حاضر 5 هزار کیلومتر اتوبان باید بسازیم و باید کسی وسط بیاید که بتواند این کار را انجام دهد. فقط بخش خصوصی می‌تواند این کار را انجام دهد چون از ظرفیت‌های مناسبی برخوردار است.
پیام ساختمان: نظرتان در خصوص بودجه‌های عمرانی و نحوه تخصیص آن چگونه است؟
باید بودجه جاری به وزارت دارایی برود تا برنامه‌های 5 ساله و بودجه‌های 5 ساله به‌صورت یک‌جا به تصویب برسد در گذشته همین‌طور بود، بودجه جاری باید در وزارت دارایی باشد و از محل اخذ مالیات و سایر درآمدهای دولت بودجه جاری موازنه شود. این کار وزارت دارایی است که مالیات می‌گیرد و باید به‌اندازه این مالیات هزینه بتراشد البته دولت باید کوچک‌تر شود تا هزینه‌ها را کاهش دهد، این کاری است که باید در وزارت دارایی اتفاق بیفتد یعنی همان جایی که درآمدهای مالیاتی کسب می‌کند همان جا باید بودجه جاری کشور را هم تأمین کند حالا شاید تا چند سال باید از نفت به این بودجه کمک داد اما برنامه توسعه‌ای و بودجه باید 5ساله باشد نه یک‌ساله در نتیجه با این کار نمی‌توان اقدامات ضد برنامه‌ای انجام داد.
نسبت نظام‌مهندسی با دولت مجدداً تعریف شود
پیام ساختمان: به نظر شما سازمان نظام‌مهندسی در دوره جدید باید به چه سمتی برود؟
بیژن نامدار زنگنه: به نظر من در دوره جدید، بزرگ‌ترین چیزی که باید دنبال شود تعریف مجدد جایگاه نظام‌مهندسی و نسبت آن در رابطه با دولت است. چون جایگاه فعلی و همچنین نسبتی که با دولت دارد ، شایسته تشکیلاتی سطح بالا و حرفه‌ای در سطح مهندسان کشور و ساخت و سازهای ما نیست، بلکه الآن سازمان نظام‌مهندسی بیشتر واحدی کمکی برای وزارت مسکن است! یعنی همه‌چیز در دست وزارتخانه است و فقط اسمش این است که سازمانی مستقل است. مهندسان زحمت می‌کشند و انتخابات برگزار می‌کنند ولی خود مهندسان کاری نمی‌توانند بکنند بلکه همه‌چیز در وزارتخانه انجام می‌شود. به نظر من سازمان نظام‌مهندسی در حد یک اداره وزارت مسکن شده است. این سازمان باید احیا شود تا جایگاه آن متناسب با شرایطی که ما می‌خواهیم باشد و از اینکه همه تصدی‌ها در دست دولت باشد دوری‌کنیم و تا جایی که ممکن است به آن، در حد نهادهای حرفه‌ای جا افتاده و تعریف‌شده در سطح جهانی اعتبار و همچنین مأموریت و وظیفه بدهیم و از آن مسئولیت بخواهیم تا بتواند کار کند و بدون اینکه پولی از دولت بخواهد کیفیت حرفه‌ای را بالا ببرد. به نظر من مهم‌ترین بحث، نسبت سازمان با دولت است.
پیام ساختمان: چنین چیزهایی به قوانین جدید نیاز ندارد؟
ممکن است این کارها قانون بخواهد. قانون که چیز عجیب و غریبی نیست، دولت لایحه می‌دهد و از آن دفاع می‌کند و قانون می‌شود. به نظر من نظام‌مهندسی حداقل باید همان جایگاهی را برای مهندسان و حرفه مهندسی داشته باشد که نظام پزشکی برای هیئت‌های پزشکی و درمان دارد. به نظر من این حداقل چیزی است که ما مهندسان باید بخواهیم. الآن صلاحیت یک مهندس را نظام‌مهندسی نمی‌تواند تعیین کند و هر کاری می‌کند با نظر وزارت مسکن است و در آخر هم اوست که اجازه کار می‌دهد. در واقع سازمان تعیین‌کننده هیچ‌چیز نیست.
پیام ساختمان: غیر از اینها چه اقداماتی باید انجام دهد؟
باید در جهت ارتقای جایگاه مهندسی از طریق آموزش‌های حرفه‌ای و کاربردی ( نه آموزش‌های نظری که دانشگاه‌ها می‌دهند)  فعالیت کند؛ مطالبی کاربردی که متناسب با حرفه است و نیاز آن از میدان کار حاصل می‌شود. باید برای این آموزش‌ها سرفصل‌هایی با روش‌های جدید آموزشی مثل آموزش الکترونیک و مجازی و سایر روش‌ها تدوین شود و تقریباً به شکل مجانی در اختیار مهندسان قرار بگیرد.همچنین باید کمک شود تا توانایی‌های مهندسان بالا رود، چون مهندسان به چیزهایی نیاز دارند که در حال حاضر از آنها استفاده نمی‌کنند؛ مسائلی درباره کسب‌وکار و مسائلی که هیچ‌کدام از گرایش‌های مهندسی آموزش آنها را نمی‌بیند ولی مهندسی که می‌خواهد در این حرفه بماند به این آموزش‌ها نیاز دارد. این آموزش‌ها موجب توانمندسازی و موفق سازی مهندسان است. مثلاً امسال نظام‌مهندسی استان تهران چند دوره آموزشی مثل آموزش مسائل مالیاتی را برگزار کرد که خیلی مورد استقبال قرار گرفت، به‌هرحال یک مهندس نیاز دارد که بفهمد کارهای مالیاتی چگونه است.
مسئله دیگر این است که نظام‌مهندسی باید با سازمان‌های نظام‌مهندسی مشابهش در خارج از کشور ارتباط داشته باشد. یا به‌عنوان عالی‌ترین نهاد مهندسی در حوزه ساختمان باید بتواند پیگیر مطالبات این قشر و مهم تر از آن حرفه مهندسی باشد، چون حرفه مهندسی از مهندسان مهم تر است.
پیام ساختمان: در حال حاضر به گفته دوست و دشمن کیفیت ساخت و سازهای ما حداقل یک سوم ساخت و سازها در کشورهای پیشرفته است. نقش مهندسان به‌ویژه مهندسان ناظر را در کیفیت نازل ساخت‌وساز چه قدر می‌دانید؟
نباید فقط سراغ مهندس ناظر رفت، چون او یک حلقه از فرایند و زنجیره‌ای  است که می‌توان آن را «نظام فنی و اجرایی ساخت و ساز ساختمان در کشور» نامید. این نظام هنوز تبیین و تعریف و طراحی نشده است. قبل از او طراح، مجری، پیمانکار، سازنده و ... هستند که همه باید کارهایشان را درست انجام دهند تا نتیجه یک محصول خوب باشد وگرنه نمی‌شود فقط از یک نفر انتظار نتیجه مطلوب داشت. همه باید باشند و در این فرایند همه بخش‌ها باید دیده شود.
نظام فنی و اجرایی برای مهندسان کار و اشتغال ایجاد می‌کند ولی به نظر من نباید هدفش ایجاد کار باشد بلکه باید هدف بهبود کیفیت ساخت و ایمنی ساختمان و حفظ و بهره وری بالاتر از سرمایه‌های ملی باشد تا با این کار عمر ساختمان بالا برود و در برابر حوادث و بلایای طبیعی ایمن باشد تا مردم خیالشان راحت باشد. این کارها را باید آن نظام فنی و اجرایی انجام دهد و مهندسان می‌توانند آن نظام را بهتر از هر کس دیگری ایجاد کنند. البته باید با هماهنگی وزارت مسکن باشد ولی باید نظام‌مهندسی بعداً به دنبال اجرای آن باشد البته در تمام اجزای اجرا.
در نظام فنی و اجرایی اگر دولت قصد انجام کاری 10 میلیارد تومانی داشته باشد نوعی تعیین صلاحیت برای آن هست و اگر 50 میلیاردی باشد نوعی دیگر. اگر قصد فقط ساخت ساختمان باشد شرکت‌های خاصی می‌توانند مشارکت کنند و اگر اجرای ساختمان با تأسیسات باشد شرکت‌هایی دیگر و ... همه اینها تعریف‌شده و مقررات خاص خودش را دارد و جا افتاده است. درحالی‌که چنین چیزهایی در نظام‌مهندسی نیست و ما فقط بلدیم یقه مهندس ناظر را بگیریم، کسی که نقش زیادی نداشته و همه تخصص‌ها را هم ندارد.
از طرف دیگر ما در حال حاضر خیلی به اشخاص حقیقی اتکا می‌کنیم. اینکه تا چه حد باید به اشخاص حقیقی در نظام فنی و اجرایی ساخت‌وساز اتکا کرد و چه قدر به شخصیت‌های حقوقی، چیزی است که در حال حاضر تدوین‌نشده و باید تدوین و تعریف شود و البته زمان و کار می‌برد و آرام‌آرام باید اینها را اجرا کرد. بعد از آن مسئولیت‌ها و حدود آن روشن و مشخص می‌شود تا در هر جایی که به تخلفات ساختمانی رسیدگی می‌شود، نگویند مهندس ناظر را بگیرید! درحالی‌که در شرایط فعلی از وظایف مهندس ناظر تعریف خاصی ارائه نشده است.
پیام ساختمان: ولی در قانون نظام‌مهندسی وظایف مهندس ناظر تعریف شده است!
به‌صورت کلی تعریف نشده است. فقط می‌گوید باید نظارت کند ولی این چه نظارتی است؟ نظارت مقدمات می‌خواهد. در چیزی که یک نفر دیگر طراحی کرده و دیگری ساخته و تجهیزات آن را شخص دیگری می‌سازد و برای هر بخشی هم پیمانکاران متفاوتی وجود دارد، این مهندس ناظر چه قدر حق و توان دارد که جلوی تخلف و کار دیگران را بگیرد و اگر حرفی بزند چه قدر به حرفش عمل می‌کنند؟ اینها با استفاده از تجاربی که در نظام فنی و اجرایی دولتی داریم و تجارب سایر نقاط دنیا باید تعریف شود.