نشریه شماره   177   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

جامعه نیازمند معمار زن است

تعداد زنان در معماری، جز در بعضی موارد استثنایی، در طول سالیان متمادی همواره کمتر بوده است. تا پایان قرن ۱۹ میلادی زنان عملاً هیچ نقشی در این زمینه بازی‌نکردند. در پایان قرن ۱۹م بعضی مدارس معماری در اروپا (در ابتدا فنلاند) شروع به پذیرفتن زنان در برنامه‌های آموزشی‌شان کردند. تنها در سال‌های اخیر زنان با چند حرکت برجسته شامل دو جایزه پرتیزکر به رسمیت شناخته شدند. باوجود اینکه ۴۰ درصد فارغ‌التحصیلان معماری در غرب زن هستند، تنها حدود ۱۲ درصد برای مجوز کار درس می‌خوانند.
 معماری، پیش از اینکه میان زنان و مردان تقسیم شود تا به هر یک سهمی ویژه برسد، آموزش داده می‌شود، به بحث و تبادل‌نظر ارزشی و هنری گذاشته می‌شود و به اعماق پایان‌نامه‌ها می رود، اما آیا زنان معمار داده‌های تکنولوژیک مدرن، یافته‌های تجربی جدید یا نظریه‌های نو را به دنیای معماری آورده‌اند که بر مبنای آنها بتوان به تعریفی نو رسید.
فرشید موسوی، سیمین و مژگان حریری و نسرین سراجی از جمله زنانی هستند که در عرصه معماری در سطح جهان خوش درخشیده‌اند، لیکن آیا همه زنانی که در ایران به تحصیل و کار در رشته معماری پرداخته‌اند، توانسته‌اند به‌واسطه آثار خود در سطح ملی، منطقه‌ای و یا جهانی مطرح باشند و آیا نظام آموزشی، نظام کار حرفه‌ای و وضعیت اجتماعی فرهنگی ایران توانسته است امکان حضور مؤثر زنان در بخش های مختلف رشته معماری را فراهم کند یا اینکه شرایط به گونه‌ای است که امکان حضور برابر زنان معمار با مردان در سطح جامعه به وجود نیامده است. در خصوص زنان و جایگاه آنان در معماری با چند معمار زن گفتگو کرده‌ایم که خواند آن خالی از لطف نیست
معماری مرد و زن نمی‌شناسد
دکترآزاده شاهچراغی معمار و استادیار دانشگاه علوم و تحقیقات تهران در مورد زنان و جایگاه آنان در معماری به خبرنگار ما گفت: معمار بودن (یا به نوعی تلاش برای معمار شدن) به تنهایی کار زنانه یا مردانه‌ای نیست بلکه یک حرفه، هنر و یک علم است و مانند هر حرفه، هنر یا علم دیگری مرد و زن نمی‌شناسد. اما چندجانبه است و دشوار! زن معمار باید وارد میدانی شود که هر روز در آن دست کم سه برابر همتای معمار مرد، بکوشد تا بتواند همتراز وی باشد. این خوب است یا بد، نمی‌دانم اما اگر حاصل و نتیجه کار هر دو یکی باشد، پس این‌همه تلاش برای چیست؟ چند ماه پیش از تولد فرزندم، ناچار شدم سری به کارگاه ساختمانی بزنم و با اینکه (متأسفانه) محیط ایمن نبود، روی پل موقت چند باری تردد کنم، اینجا معمار بودم یا مادر؟ متأسفانه معمار! چرا چنین ترجیحی دادم؟ شاید چون فرصت اجرا برای زن معمار کم تر از همتای مرد وی است!
نظام آموزشی معماری نواقص زیادی دارد
سارا پیشدادی، کارشناس ارشد معماری در پاسخ به این سؤال که چگونه شرایط فرهنگی جامعه را برای پذیرش زن معمار آماده کنیم به خبرنگار پیام ساختمان گفت: باید دید فرهنگی جامعه را تغییر داد . در جامعه کنونی ما بسیاری از خانواده‌ها دخترانشان را که در رشته معماری تحصیل می‌کنند ،جدی نمی‌گیرند . اگرچه نظام آموزشی معماری در کشور ما نقص هایی دارد اما بعد فرهنگی آسیب های بیشتری وارد می‌کند. در یک کلاس درس 20 نفری از دانشجویان که شامل 14 زن است برای تحقیق و تفحص و مطالعه سایت‌ها و مکان‌ها در خارج از تهران فقط 2 تا 3 زن متقاضی یافت می‌شود دلیل عمده آن همان دید فرهنگی است که گفته شد و این به طور حتم بر آموزش زن معمار ضربه می‌زند. از طرفی وقتی زنان وارد کار حرفه‌ای می‌شوند آن‌قدر که آقایان استقلال دارند آنها ندارند. در ضمن برخی کارفرمایان حاضرند با  معمار مرد کار کنند اما با معمار زن  کار نکنند ، مگر اینکه واسطه‌هایی در بین باشد.
شرایط یکسانی وجود ندارد
دکتر مزین دهباشی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی تهران در پاسخ به این سؤال که فکر می‌کنید در عرصه معماری چه عواملی مانع رشد زنان می‌شود، گفت: در عرصه معماری و شهرسازی نگرشی هست که بر اساس آن اعتقاددارند مردان تواناتر و بهتر از زنان در امر شهرسازی هستنددرصورتی‌که یک معمار مرد برای هدایت یک پروژه زمان کمی صرف می‌کند، زن ازیک‌طرف باید توانایی خود را اثبات نموده و پروژه‌ای را هدایت کند که به او محول شده است. در کنار این عوامل مشکلات خانواده نیز وجود دارد.
دهباشی در پاسخ به این سؤال که به‌عنوان یک زن معمار مشکلات صنفی زنان معمار چیست؟ گفت: مشکلات صنفی زنان معمار باز به همان مشکل فرهنگی برمی‌گردد و نوع نگرش حاکم بر جامعه. به‌عنوان مثال یک زن معمار که مدیر یک پروژه است، ابتدا باید مدیر بودنش را به همکاران آقا در آن مجموعه بقبولاند که من مدیر هستم و تصمیم‌گیرنده من هستم. بخش دیگر مشکل هم به ارتباط در کار حرفه‌ای زن معمار برمی‌گردد، خانمی ‌که در یک پروژه بزرگ و حرفه‌ای شرکت می‌کند باید حتماً ارتباط گسترده اجتماعی برقرار کند که برای خانم تقریباً مشکل است. خانم معمار باید ملاحظه خیلی موارد را بکند که مرد معمار ملاحظات را ندارد. البته مشکل صنفی زنان مدیر پروژه‌ای بود، در سطوح غیر مدیریتی هم شرایط یکسانی وجود ندارد، شرایط دستمزد خانم‌ها و آقایان یکسان نیست، در خیلی از موارد دستمزد خانم‌ها کمتر از آقایان است و خانم‌ها هم عقب‌نشینی می‌کنند.
زنان توانایی انجام کارهای بزرگ  را دارند 
سپیده قریشی،کارشناس ارشد معماری در مورد این سؤال که رسیدن زنان معمار به جایگاه واقعی‌شان در عرصه شهرسازی نیازمند چه ساز و کارهایی است، گفت: زنان معمار نیازمند حمایت همه‌جانبه از سوی جامعه و مسئولین هستند.وی افزود: شهرداری‌ها و سازمان های فعال عرصه ساخت‌وساز در انتخاب معمار یا مهندس سازه کم به یاد زنان موفق معمار می‌افتند زیرا به‌راحتی باور ندارند یک زن معمار توانا است.در چند سال اخیر تنها یک بار اسم یک زن معمار به‌عنوان مدیر پروژه عنوان شد که آن هم زاها حدید بود که البته ایرانی نیز نیست.ما باید راه‌های طولانی را برای اثبات خودمان طی کنیم زنان معمار نیازمند تشکیل کانون ، همایش‌ها و گردهمایی‌هایی هستند تا دیدگاه‌ها را تغییر دهند زنان معمار ثابت کرده اند توانایی انجام کارهای بزرگ را دارند.
جامعه نیازمند معمار زن است
ستاره بنیادی، کارشناس ارشد معماری در پاسخ به این سؤال که با توجه به‌دقت و ظرافت خانم‌ها، حضور معماران زن تا چه اندازه می‌تواند در زیباسازی فضای شهر نقش داشته باشند، گفت: اگر در کنار آقایان از بانوان معمار توانا بهره ببریم شهر ما زیبا تر خواهد شد .یک جامعه نیازمند معمار زن است به همان نسبت که نیازمند معمار مرد است .
سخن آخر
معماری و شهرسازی از جمله شغل‌هایی باقابلیت‌های بسیار است که زنان توجه خاص به آن دارند ولی تاکنون در ‌این عرصه نتوانسته‌اند موفقیت چشمگیری داشته باشند. امید است با تلاش‌های مسئولان امر ،هم در عرصه فرهنگ و هم آموزش، برنامه‌ریزان کشوری نیروی بالقوه زنان را لحاظ کنند تا آنها هم بتوانند گام‌به‌گام مردان در‌ این راه به کشور خدمت کنند چرا که قابلیت‌های آنها در عرصه‌های گوناگون به منصه ظهور رسیده است و زن‌ ایرانی می‌تواند در عرصه معماری و شهرسازی نیز موفق باشد البته در این راه مشکلات هست ولی زنان باید توانایی خود را اثبات کنند.