نشریه شماره   177   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نمره منفی برای مدیریت بحران

ایران یکی از زلزله‌خیزترین کشورهای جهان است که هر ساله مردم ناگزیرند بابت وقوع این پدیده شوم هزینه‌های گزافی بپردازند. در بروز بسیاری از این زمین‌لرزه‌ها علاوه بر خسارات مالی، مرگ نیز بر زندگی افراد سایه می‌افکند. درحالی‌که آسیب‌ها و خسارت‌هایی متوجه شهروندان این نوع مناطق می‌شود اما تنها انتظار آنان این است که مسئولان مربوطه با برنامه‌ریزی مناسب در کوتاه‌ترین زمان ممکن، نسبت به بازسازی و نوسازی مناطق آسیب‌دیده اقدام کنند.
یکی از این بلایای طبیعی وقوع زلزله ۵.۵ ریشتری دو هفته گذشته در شهرستان بستک بود که بیش از 824 واحد مسکونی به‌صورت 100 درصدی تخریب شد. بر اساس آخرین خبرها بیمارستان  این شهرستان به‌عنوان تنها پناهگاه آسیب دیدگان و بیماران نیز تا حدود زیادی آسیب‌دیده و درمان و پذیرش بیماران در حیاط و پارکینگ این بیمارستان انجام می‌شود.
به گفته احمد جباري، نماينده مردم بندر لنگه، بستک و پارسيان در مجلس، متأسفاته با وجود تأمين تمام امکانات رفاهي از استان‌ها و شهرستان‌هاي همجوار، به علت سوء مديريت در توزيع اين امکانات، مردم با مشکلاتي روبه‌رو هستند.سقف بيمارستان اين منطقه بر اثر زلزله فرو ريخته و افراد براي مسقف کردن اين مرکز از نايلون استفاده کرده‌اند.
روایت توزیع چادر میان زلزله‌زدگان
با شروع کار امدادرسانی، تعداد چهار هزار و 119 تخته چادر میان مردم بستک توزیع و زلزله‌زدگان در آن اسکان داده شدند. این اقدام اولیه و  ضروری، داستانی تکراری است برای مردم زلزله‌زده و رسانه‌ها که حاکی از تداوم زندگی در چادر تا زمانی نامعلوم دارد، البته اگر توزیع چادر نیز به میزان کافی انجام شود.!
اگرچه نهادهای متولی همواره بر لزوم تسریع در بازسازی مناطق زلزله‌زده تاکید دارند اما پس از مدتی به دلایلی همچون ناهماهنگی مسئولان در امر بازسازی از تخصیص اعتبار گرفته تا اولویت‌بندی مناطق، بی‌توجهی در تسریع کار و نحوه پرداخت وام بانکی و بازپرداخت آن توسط مالکانی که اموالشان تخریب‌شده و اندوخته‌ای ندارند ،موجب تأخیر در بازسازی‌ها می‌شود.
زمین‌لرزه آذربایجان شرقی؛ نارسایی‌های مسکن و راه پس از یک سال
طبق گزارش‌های اعلام‌شده، در زمین‌لرزه مردادماه 1391 آذربایجان شرقی، از ۵۸۰ روستای واقع در سه شهرستان زلزله‌زده اهر، ورزقان و هریس واحدهای مسکونی ۳۰۰ روستا بین ۶۰ تا ۱۰۰ درصد خسارت دید، که شدت تخریب و آسیب‌های وارده به تأسیسات  آن فراتر از زمین‌لرزه بم عنوان شد.
به گفته اله وردی دهقانی، نماینده ورزقان، با نزدیک شدن به سالگرد این حادثه تلخ، نارسایی‌های بخش‌های مسکن و راه و زیرساخت‌های مناطق زلزله‌زده آذربایجان شرقی در سالگرد این حادثه همچنان به قوت خود باقی است. روند بازسازی منازل مسکونی بسیاری از روستاهای منطقه در بهترین وضعیت حدود 15 درصد پیشرفت داشته و شهرها و روستاهای زلزله‌زده همچنان با چهره ویران خودنمایی می‌کند!
به گفته وی، مسئولان بازسازی اهر، هریس و ورزقان هیچ اقدامی برای بازسازی یا احداث جاده‌های این مناطق انجام نداده‌اند حتی جداول و معابر تخریب‌شده ورزقان مثل روز اول زلزله است و حداکثر کاری که در شهر انجام‌شده کاشت تیرهای برق آن هم بدون کابل‌کشی و بازسازی یا اصلاح پست‌های ویران‌شده برق است.
زمین‌لرزه دشتی؛ بازسازی نیمی از تخریب‌ها
زمین‌لرزه 6.1 ریشتری شهرستان دشتی واقع در استان بوشهر در فروردین‌ماه سال جاری نیز باعث تخریب بیش از سه هزار و 100 واحد مسکونی مردم، اماکن عمومی، مساجد، مدارس و مرگ بيش از 30 نفر شد. پس از گذشت هشت ماه از وقوع آن حادثه، زلزله‌زدگان کمک های بلاعوض وعده شده از سوی مسئولان برای تکمیل خانه‌های خود را دریافت نکردند.
آخرین خبرها نیز حاکی از آن است که بیشترین تخریب در شهر کوچک ۳هزار نفری شُنبه (کانون زلزله)  شهرستان دشتی با ۹۰ درصد تخریب گزارش شده بود که در حال حاضر نیمی از مردم آن در منازل مسکونی و  واحد‌های بازسازی‌شده ساکن شدند.
مسئولان پاسخگو باشند
رئیس بخش زلزله‌شناسی و عضو هیئت‌علمی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، معتقد است: درباره ساماندهی مناطق زلزله‌زده مسئولانی که دارای امکانات و اختیارات هستند باید پاسخگو باشند، اما به طور کلی در صورت وقوع حادثه، وقتی عمق فاجعه و وسعت تخریب زیاد باشد ترمیم و بازگشت به موقعیت قبلی زمان بر است.
دكتر محمدرضا قیطانچی می‌گوید: راه حل اساسی این است که ما قبل از وقوع حادثه و تخریب، از حفظ و نگهداری ثروت ملی و دارایی مردم سخن بگوییم. مشکل مردم فقط خانه نیست چرا که ساکنان این افراد تعلقات و امکانات خود را نیز از دست می‌دهند که باید تأمین شود.
به گفته این زلزله‌شناس در موسسه ژئوفیزیك دانشگاه تهران، به‌جای ماندن در انتظار تخریب و اقدامات بعدی، مسئولان با مشارکت یکدیگر در مکان‌هایی که امکان بروز این حوادث وجود دارد تمهیدات جدی بیندیشند تا با پرداخت فقط 10 درصد از هزینه ساماندهی پس از وقوع، ساختمان های آسیب‌پذیر را مقاوم‌سازی و بازسازی کنند .
عضو هیئت‌علمی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، افزود: قطعاً این تمهیدات می‌تواند به میزان قابل‌توجهی از تخریب‌ها بکاهد، که منجر به این میزان تلفات جانی و آسیب های مالی نشود.
مقاوم بودن معیاری برای خرید و فروش‌ها
دكتر قیطانچی با بیان اینکه در صورت وقوع این نوع بلایا در سطح وسیع، هرچقدر هم سریع عمل کنند معجزه اتفاق نمی‌افتد، ادامه داد: چون ساخت‌وساز زمان‌بر و هزینه بر است ، طبیعی است که مدیریت آن هم در حد ایده آل نخواهد بود ، اگرچه به‌هرحال باید تذکرات لازم از سوی نماینده‌های مجلس و سران قوا جدی گرفته شود. وی با اشاره به مدیریت سخت زلزله‌هایی که اخیراً پی در پی رخ داده است، افزود: اگر این نحوه مدیریت بحران مناسب بود طی این سال‌ها جواب می‌داد، بنابراین بهتر است، شهروندان با لحاظ کردن فاکتور «ساختمان های مقاوم» چه در ساخت و چه خرید خانه بخشی از مسئولیت را خود به عهده بگیرند.
رئیس بخش زلزله‌شناسی و عضو هیئت‌علمی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، تصریح می‌کند: هنوز داشتن خانه مقاوم و داشتن ایمنی برای شهروندانی که در یک کشور زلزله‌خیز زندگی می‌کنند تبدیل به دغدغه نشده است. حتی لازم است در خرید و فروش‌ها یکی از معیارهای اصلی، مقاوم بودن ساختمان‌ها باشد.
در نهایت به نظر می‌رسد، با توجه به خطرپذیری بالای کشور در وقوع حوادث لرزه‌ای،  سیاست‌ها و قوانین دولت در کاهش ریسک زلزله به‌ویژه در مقوله پیشگیری و کاهش ریسک بسیار کمرنگ بوده است. همان‌گونه که برای ترویج فرهنگ مشارکت ساکنان زلزله‌زده و تدوین برنامه‌های پیشگیری و مدیریت بحران برای شهروندان آنچنان که باید خوب عمل نشده است.