نشریه شماره   175   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مراقبت از موتورخانه

فرشاد سرایی*
گذشته از جنبه‌های محاسباتی و مبانی علمی طراحی تأسیسات مکانیکی یک ساختمان که مهندسین تأسیسات به آن می‌پردازند، همواره در زمان بهره‌برداری، سؤالات و ابهاماتی پيش روی مصرف‌کنندگان نهایی و اغلب افراد غیرمتخصص در زمینه مهندسی تأسیسات قرار می‌گیرد. هدف از تدوین این نوشتار، ارائه پاسخ به برخی از این سؤالات با زبان ساده و قابل‌درک و همچنین انتقال پاره‌ای از تجربیات عملی و توصیه‌های فنی نویسنده، براي استفاده عموم است. با عنايت به اينكه گرمايش بخش اعظمي از ساختمان‌هاي كشور با كمك سيستم موتورخانه انجام مي‌شود توصيه‌هاي كارشناسي اين شماره را به مراقبت از موتورخانه اختصاص داديم.
*اگر منبع انبساط باز نصب‌شده بر روی بام ساختمان شما سرریز کرد، احتمالاً شناور آن بر اثر رسوبات و جرم آب، گیر کرده است، می‌توانید با تکان دادن آن، گیر موجود را رفع کنید. اما اگر با تکان دادن مشکل حل نشد و شناور قادر به قطع جریان آب نبود،شناور منبع انبساط خراب است و بايد تعویض شود.
*اگر شناور کاملاً سالم بود و به‌درستی مسیر آب ورودی را قطع و وصل می‌کرد، اما کماکان منبع  انبساط شما سرریز داشت، به این معناست که منبع دوجداره تولید آب گرم مصرفی موجود در موتورخانه سوراخ شده و نیاز به تعویض یا ترمیم دارد.
*هرگز در مسیر رفت‌وبرگشت لوله‌های منبع انبساط و همچنین خروجی شیرهای اطمینان، شیر قطع و وصل قرار ندهید چون بسته شدن سهوی آن توسط افراد غیرمتخصص فاجعه‌بار خواهد بود.
*پمپ سیرکوله آب سیستم شوفاژ بايد همواره بر روی لوله رفت(خروجی)دیگ فولادی یا چدنی نصب گردد تا راندمان عملکرد آن افزایش یابد.
*علاوه بر پمپ سیرکوله اصلی آب شوفاژ که در زمستان مورد استفاده قرارگرفته و منبع تولید آب گرم مصرفی(DHWG)را نیز تغذیه می‌کند، لزوماً بايد یک پمپ سیرکوله خطی مجزا در مسیر آب رفت‌وبرگشت بین دیگ و منبع تولید آب گرم مصرفی پیش‌بینی و نصب گردد تا در فصول گرم سال که پمپ سیرکوله اصلی آب شوفاژ از مدار مصرف خارج است، مورد بهره‌برداری قرار گیرد. در غیر این‌صورت منبع تولید آب گرم مصرفی ساختمان شما در فصول گرم سال قادر به تأمین نیاز ساکنین نخواهد بود.
*پمپ‌های سیرکوله سیستم شوفاژ بايد هميشه فعال بوده و به طور مرتب روغن‌کاری شوند زیرا هرچقدر تعداد روشن و خاموش شدن موتور یک پمپ کاهش یابد عمر آن افزایش خواهد یافت. بنابراین نصب ترموستات برای پمپ سیرکوله شوفاژ توصیه نمی‌شود.
 *اگر برای پمپ سیرکوله شوفاژ ساختمان شما ترموستات پیش‌بینی و نصب‌شده است همواره دمای تنظیم ترموستات آن را مساوی یا بیشتر از دمای تنظیم ترموستات دیگ موتورخانه قرار دهید. به‌این‌ترتیب هم پمپ سیرکوله دائم به‌کار شده و عمر آن افزایش می‌یابد و هم‌زمان کارکرد مشعل دیگ و در نتیجه مقدار گاز مصرفی ساختمان شما به طور چشمگیری کاهش خواهد یافت که با توجه به حذف یارانه‌ها و افزایش بهای سوخت،در کاهش هزینه‌های جاری ساختمان نقش موثر ایفا خواهد كرد.
*دمای آب گرم مصرفی خروجی از شیرها نبايد به حدی بالا باشد که موجب سوختگی پوست بدن ساکنان شود(معمولاً دمای 40 تا 50 درجه سانتی‌گراد توصیه می‌گردد). در بسیاری از موتورخانه‌ها این کنترل دما توسط نصب ترموستات بر روی پمپ سیرکوله آب شوفاژ منبع تولید آب گرم مصرفی صورت می‌گیرد که غیراصولی است، زيرا اولاً موجب کاهش عمر پمپ و افزایش زمان کارکرد مشعل و  در نتیجه افزایش مصرف سوخت می‌گردد،ثانیاً در فصول سرد سال که پمپ سیرکوله اصلی شوفاژ در مدار قرار دارد قابل‌استفاده نیست و بالاخره اینکه سیستم مذکور کنترل دقیقی بر دمای آب گرم مصرفی ندارد.لذا توصیه می‌شود چنانچه از این سیستم کنترلی در موتورخانه ساختمان شما استفاده‌شده، در اولین فرصت نسبت به جایگزین نمودن آن با شیر سه‌راهه کنترلی که بر روی ورودی آب شوفاژ منبع تولید آب گرم مصرفی(DHWG)نصب می‌گردد،اقدام نمایید.
*همواره به‌جای یک دستگاه دیگ، چیلر، برج خنک‌کن، منبع تولید آب گرم مصرفی، سختی‌گیر و...(به‌جز پمپ)، دو دستگاه از هر یک از این تجهیزات هرکدام با ظرفیت 75 درصد کل ظرفیت محاسبه‌شده، انتخاب و در موتورخانه ساختمان خود نصب نمایید تا در صورت بروز مشکل و نیاز به تعمیرات یکی از آنها، دستگاه دیگر، قادر به پاسخگویی نیازهای ساکنین ساختمان در طول مدت‌زمان تعمیرات باشد.
*در خصوص انتخاب تعداد پمپ‌ها، بايد یک دستگاه رزرو با ظرفیت کامل(یعنی 100درصد)برای هر یک از مجموعه پمپ‌ها در نظر گرفته‌شده و نصب گردد.
*اگر برای موتورخانه ساختمان خود دیگ چدنی انتخاب می‌کنید‌، به‌خاطر داشته باشید که راندمان مطلوب این دیگ‌ها معمولاً تا مرز 8 پره می‌باشد زیرا با افزایش تعداد پره‌ها طول دیگ زیادتر شده و شعله مشعل توان گرم نمودن آب گردش‌کننده در پره‌های انتهایی دیگ را ندارد. لذا در صورت نیاز به حرارت بیشتر به‌جای افزایش تعداد پره‌ها،از دو یا چند دستگاه دیگ چدنی موازی یکدیگر استفاده نمایید.
*قابلیت تحمل فشار دیگ‌های چدنی معمولاً 30 الی 40متر ستون آب می‌باشد. لذا اگر ساختمان شما بیش از 10طبقه(از محل موتورخانه تا بام ساختمان)ارتفاع دارد، لزوماً بايد به‌جای دیگ چدنی از دیگ‌های فولادی استفاده کنید.
*مهندس پایه یک تأسیسات مکانیک