نشریه شماره   175   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سفر به زاهدان

زاهِدان یکی از کلان‌شهرهای ایران و مرکز استان سیستان و بلوچستان است. نام پیشین این شهر «دُزْدابْ» بوده که بعدها به «زاهدان» تغییر یافت.
زاهدان از سمت شمال به شهرستان زابل و از سمت جنوب به شهرستان خاش، از سمت شرق به کشورهای افغانستان و پاکستان و از سمت غرب به شهرستان فهرج و کویر لوت محدود شده است. عموم ساکنان این شهر، با زبان فارسی به گویش سیستانی و زبان بلوچی سخن می‌گویند و پیرو دین اسلام هستند.

وجه نام‌گذاری
واژه "زاهدان" که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی، به این شهر اتلاق شد، در لغت به معنی شهر  پرهیزگاران  است.
شهر زاهدان به خاطر حضور انگلیسی‌ها از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که در ایستگاه راه‌آهن شهر و برای خانه‌های کارکنان آن دارای آب لوله‌کشی شد. گسترش لوله‌کشی آب شهر توسط شهرداری در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت.

بنیان شهر
بنیان زاهدان توسط کارگران هندی که در راه‌آهن کار می‌کردند، گذاشته شد و یکی از مهندسان اهل کویته پاکستان نقشه اولیه آن را طراحی کرد. از همین روی معماری این شهر شدیداً تحت تأثیر معماری هندی قرار گرفت.

معماری ایرانی
مجلس شورای ملی در سال ۱۳۰۲ خورشیدی دستور تأسیس و آبادانی زاهدان را صادر کرد.
معماری زاهدان با توجه به آب و هوای گرمسیری آن و به پیروی از معماری شهرهای باستانی ایران توسط معماران ایرانی تهیه شده است. راه‌اندازی راه‌آهن کویتهپیام ساختمان زاهدان از نخستین نشانه‌های شهرنشینی در زاهدان به شمار می‌رود.

بازارچه‌سرپوشیده زاهدان
 اين بازار توسط يك معمار يزدي به نام استاد غلامعلي خلفي در حدود سال 1308 هجری شمسی تكميل گرديد . پلان بازارچه به صورت ال و مصالح به‌کاررفته در آن خشت و گل و ساروج است . بازارچه داراي سقف‌های گنبدي بوده و زير نظر ميراث فرهنگي استان مرمت و بازسازي شد. در حال حاضر اين بازارچه به فروشگاه لوازم خانگي،  خرازي، طلافروشي وكفش فروشي تبدیل‌شده و  به علت سابقه تاريخي .اجتماعي و سياسي حائز اهميت فراوان است . 
 
قلعه سام ‏
این قلعه در فاصله 28 کیلومتری جاده زاهدان به زابل واقع‌شده و به شکل ذوزنقه ای نامنظم بوده که طول قلعه از شرق به غرب ‏‏376 متر و از جنوب به شمال 296 متر است . قلعه سام دو دروازه شمالی و جنوبی دارد که هر کدام دارای برج نگهبانی ‏است . سابقه این قلعه به زمان پارت ها  می رسد و از خشت خام ساخته شده است. مجموعه برج‌های این قلعه بالغ بر 36 برج (‏‏9 برج بزرگ در گوشه‌های قلعه قرارگرفته و 28 برج کوچک در اطراف قلعه) ساخته شده اند . این قلعه ‏چینه ای دو لایه دارد ، به این ترتیب که یک دیوار در وسط  است و دو طرف آن را با قشری از گل پوشانده‌اند . این قلعه در 28 کیلومتری جاده زاهدان به زابل قرار گرفته است. 

چشمه آب معدنی اسکل آباد ‏
  این چشمه در مسیر جاده زاهدان به خاش در غرب کوه تفتان قرار دارد . فاصله مظهر چشمه از خاش تا دو راهی اسکل آباد 40 ‏کیلومتر و از دو راهی تا مظهر چشمه در حدود یک کیلومتر است .