نشریه شماره   175   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

احیای سازمان مدیریت و برنامه ریزی

گروه گزارش: طی یک ماه گذشته، ‌نمایندگان مجلس شورای اسلامی دولت را مکلف کردند تا سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور را با ادغام دو معاونت «برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی» و معاونت «مدیریت و سرمایه انسانی رئیس‌جمهور» تحت مسئولیت مستقیم رئیس‌جمهور تشکیل دهد. بهارستان نشینان همچنین تصویب کردند تا:

• آئین‌نامه اجرایی قانون تشکیل سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و بهره وری، ظرف مدت 6 ماه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن آن توسط سازمان مذکور تهیه‌شده و به تصویب هیئت‌وزیران برسد.

• شرح وظایف، ساختار سازمانی و مقررات اداری و استخدامی سازمان در مرکز و استان‌ها، متناسب با احکام و مأموریت‌های پیش‌بینی‌شده در این قانون و در چارچوب قانون مدیریت خدمات کشوری توسط سازمان تهیه و به تصویب رئیس‌جمهور برسد.

• رئیس سازمان مدیریت استان‌ها با هماهنگی استانداران انتخاب ‌شوند.

به‌این‌ترتیب سازمانی که شش سال پیش با توجیه ناکارآمدی در انجام وظایف و ایجاد عدم تعادل توسعه‌ای در کشور ادغام شده بود، به‌زودی با ساختاری جدید و تحت عنوان جدید «سازمان مدیریت، برنامه‌ریزی و بهره‌وری» دوباره متولد خواهد شد.

چه به ما؟

برای درک عینی ارتباط بین سازمان مدیریت، برنامه‌ریزی و بهره‌وری با امور عمرانی و پروژه‌های زیربنایی کشور، کافی است به سایت معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور که در شرایط فعلی بخشی از وظایف سازمان مذکور را انجام می‌دهد مراجعه شود. در سایت مذکور سامانه‌های متعددی در خصوص بودجه سالیانه کل کشور و هزینه‌کرد آن، به‌ویژه در پروژه‌های عمرانی قابل مشاهده است.

یک پیشینه

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی از ادغام دو سازمان "امور اداری و استخدامی کشور" و "سازمان برنامه‌وبودجه" مطابق مصوبه ۱۶ اسفند ۱۳۷۸ شورای عالی اداری تأسیس و در ۱۷ تیر ۱۳۷۹ نمودار تشکیلاتی آن تصویب شد و به اجرا در آمد. اما درست شش سال بعد، یعنی در 18 تیرماه سال 1386 شورای عالی اداری در صدوسی‌وسومین نشست خود به ریاست محمود احمدی‌نژاد، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را در نهاد ریاست جمهوری ادغام کرد. بر اساس این مصوبه امور بودجه‌ریزی، امور استخدامی و برخی از دیگر مسئولیت‌های هفت‌گانه این سازمان در قالب دو معاونت جدید زیر نظر رئیس‌جمهور اداره می‌شد.

کلی اعتراض بی‌فایده

انحلال سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، واکنش های بسیاری را موجب شد و اقتصاددانان زیادی به این تصمیم دولت اعتراض کردند. معترضان که معتقد بودند واحدی که باید کار ارزیابی مصوبات و کنترل اعتبارات و تطبیق آنها با اهداف عدالت را انجام می‌داد منحل شده است و این کار دولت را تیر خلاص به تدوین بودجه عملیاتی توصیف می‌کردند.

تلاش برای احیا، بعد از مرگ سهراب

در ابتدای تشکیل مجلس نهم بار دیگر زمزمه‌هایی درباره احیای این سازمان شنیده شد. پیشگام این حرکت معاون سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در دولت هشتم بود. غلامرضا تاجگردون چندی بعد در نامه‌ای خطاب به رئیس دولت دهم خواست که رئیس‌جمهور گروهی متخصص را تعیین کرده تا تصمیم چندساله وی یعنی انحلال سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را مورد بازنگری قرار دهند. پس از آن، در پایان دولت دهم 214 نماینده، طی نامه‏ای به رئیس دولت، خواستار احیای سازمان برنامه‌وبودجه شدند. در این نامه قید شده بود با توجه به نیاز ایجاد وحدت در برنامه‌وبودجه، و برای جلوگیری از شکاف این دو حوزه نیازمند سازمان برنامه‌وبودجه هستیم.

احیای مضاعف

با انتخاب دکتر حسن روحانی به‌عنوان رئیس‌جمهور، وی در نخستین نشست خبری خود اعلام کرد: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را احیا می‌کند و در روز ۲۸ خرداد (سه روز پس از انتخاب روحانی به‌عنوان ریاست جمهوری)، مجلس شورای اسلامی ایران یک فوریت برای تشکیل سازمان مدیریت را تصویب نمود. معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی حسن روحانی نیز در همان مهلت 100 روزه معروف، در مورد احیای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گفت: تشکیل این سازمان از اولویت‌های در نظر گرفته شده است و در ۱۰۰ روز پس از تشکیل دولت تدبیر و امید اجرایی می‌شود. محمدباقر نوبخت افزود: با احیای مجدد سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ازاین‌پس برنامه‌ها و طرح‌های عمرانی و اقتصادی کشور بر اساس اراده شخصی رئیس‌جمهور تهیه و تنظیم نخواهد شد، بلکه کابینه دولت یازدهم بر اساس نظرات و دیدگاه‌های کارشناسان اقتصادی و صنعتی اهتمام خود را برای اجرای برنامه‌های اقتصادی و توسعه صنعتی کشور به‌کار می‌بندد که به ایجاد انضباط اقتصادی خواهد انجامید.

در همین حال که دولت یازدهم خودش، خودش را مکلف کرده تا سازمان برنامه‌وبودجه را مجدداً احیا کند، بهارستان‌نشینان نیز در جلسه روز 20 آذرماه مجدداً دولت را مکلف کردند تا سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور را با ادغام دو معاونت ریاست‌جمهوری تشکیل دهد.

سبک مدیریتی

در سال‌های اخیر درباره سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بحث‌های مختلفی مطرح و درستی یا نادرستی اقدامات صورت گرفته از نظر کارشناسی همواره مورد مناقشه و بحث بوده است؛ از ادغام دو سازمان مختلف و تشکیل سازمان جدید تا تحولاتی که در نهایت هویت سازمان را تغییر و در حد یکی از معاونت های رئیس‌جمهور قرار داد. ولی آن چه محرز است این است که اگر سبک مدیریتی رئیس دولت، سبک مدیریتی اتکا به توان کارشناسی نباشد، سازمان برنامه‌وبودجه دستگاهی مزاحم و اگر باشد دستگاهی ضروری است تا برای هر موضوع تحلیل و اظهارنظر کند و بعد بر اساس آن تصمیم‌گیری شود. به اعتقاد کارشناسان باید سازمان برنامه‌وبودجه از نو احداث شود و این کار نباید با کپی‌برداری از سازمان برنامه‌ای قبلی، سرهم‌بندی شود، بلکه سازمان برنامه نوسازی شده باید با توجه به مشکلات موجود، از نو ایجاد گردد.

مشکلات و مسائل پیش رو

یکی از مهم‌ترین موضوعات در حوزه سازمان مدیریت، برنامه‌ریزی و بهره‌وری، بحث استفاده از درآمدهای نفتی به‌ویژه در کارهای عمرانی و توسعه‌ای است. این موضوعی است که در نوسازی سازمان مذکور باید لحاظ شود چون از سویی در شرایط فعلی نمی‌توان بدون اتکا به درآمد نفت اقتصاد کشور را اداره کرد و از سوی دیگر همواره داشتن اقتصادی مستقل از نفت دغدغه همه مسئولان و دولتمردان بوده است. این مهم را مباحثی چون تحریم های اقتصادی، عدم امکان فروش نفت و جا به‌جایی بانکی وجوهات مربوط به آن در سیستم اقتصاد بین‌المللی، قیمت جهانی نفت و تعیین نرخ آن در بودجه سنواتی و نیز نرخ رسمی دلار و ... تشدید می‌کند.

موضوع دیگر و شاید بزرگ‌ترین مشکل، اداره خود دولت است، زیرا علیرغم بحث‌ها و طرح های چندین دهه اخیر مبنی بر کوچک‌سازی دولت، هنوز بخش عمده‌ای از بودجه سنواتی توسط دولت بلعیده می‌شود که در بسیاری از موارد، بودجه‌های عمرانی و امور زیربنایی است. از طرف دیگر امکان تأمین هزینه دولت در شرایط فعلی از محل مالیات و صادرات غیرنفتی نیست.

همین موضوع می‌طلبد تا از سویی سازمان برنامه‌ریزی نوسازی شده، با سازمان امور اداری و استخدامی به نحوی ارتباط داشته باشد تا بین پیش‌بینی‌های تشکیلات اداری و نیروی انسانی دولت و اعتبارات جاری که دولت باید برایشان اختصاص دهد، هماهنگی برقرار کند و از سوی دیگر برای رشد و ارتقای سازمان امور اداری و استخدامی که وظایف خطیری دارد برنامه‌های جداگانه‌ای اجرا گردد، چرا که این سازمان ذیل سازمان برنامه‌ریزی که کار بودجه و برنامه را انجام می‌دهد، احتمالاً خیلی توانمند نخواهد بود و خیلی نخواهد توانست کارش را انجام بدهد.

در این شرایط، نوسازی سازمان مدیریت، برنامه‌ریزی و بهره‌وری باید منوط به این باشد که معایب آن کاملاً برطرف شده و از نظرات همه دستگاه‌های اجرایی و افراد ذی‌صلاح استفاده شود تا بتوان نهادی سیاست‌گذار، برنامه‌ریز و هدایت‌کننده در سطح عالی که از اقتدار لازم برخوردار باشد و دستگاه‌های اجرایی از او تبعیت کنند، پدید آورد.