نشریه شماره   174   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ضرر پنهان صنعـت فـولاد

گروه بازار ساختمان: جدیدترین خبر درباره سنگ‌آهن نه توسط تشکل‌ها بلکه در سخنرانی نعمت زاده وزیر صنعت و معدن و تجارت است که در خصوص قیمت و عوارض صادرات آن سخن گفته بود. اما چندان روشن نبود که وضعیت تولید و صادرات سنگ‌آهن چرا تا این میزان خبرساز شده است. هر چند زمان زیادی نیست که بخش خصوصی حقیقی به این فعالیت اقتصادی وارد شده است. با این‌حال فعالیت صادرات سنگ‌آهن توانست تا حد بسیاری تراز تجاری با چین را به نفع ایران تغییر دهد.

مهرداد اکبریان، رئیس انجمن صنفی تولیدکنندگان و صادرکنندگان سنگ‌آهن ایران در گفتگو با پیام ساختمان از فعالیت های معدنی به‌ویژه سنگ‌آهن برای ما مطالبی بیان کرد که در نوع خود جالب توجه است:

پیام ساختمان: در حال حاضر چه تعداد پروانه بهره‌برداری در کشور وجود دارد و خصوصی‌ها چه سهمی از آن دارند؟

حدود 140 پروانه بهره‌برداری از معادن سنگ‌آهن در کشور صادرشده که از این تعداد 8 شرکت دولتی مانند شرکت های (چادرملو ، چغارت ، گل گهر، سنگان، بافق مرکزی، جلال‌آباد) 86 درصد و 132 شرکت دیگر تنها 14 درصد از میزان ذخایرسنگ‌آهن را در اختیار دارند. بخشی از مالکیت معادن بزرگ سنگ‌آهن در اختیار ایمیدرو است که علاوه بر معادن سنگ‌آهن دارای واحد های تولید فولاد نیز هست. به بیان دیگر بخشی از ایمیدرو(سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران) تولیدکننده مواد اولیه تولید فولاد و بخش دیگر مصرف‌کننده سنگ‌آهن است. بنابراین بخش زیادی از تولید، عرضه و قیمت سنگ‌آهن در اختیار دولت بوده و حتی بهره مالکانه نیز دریافت می‌کند. از طرف دیگر تولید سنگ‌آهن از سال‌ها قبل در ایران انجام می‌شد اما بخش خصوصی تنها یک دهه است که به این بخش وارد شده است.

پیام ساختمان: تولید و صادرات سنگ‌آهن از چه زمانی جذاب شد؟

سنگ‌آهن یا در چرخه داخلی یا بازار‌های جهانی باید جذب شود اما ازآنجاکه فولادسازان داخلی نیاز خود را از همان 8 معدن بزرگ کشور تأمین می‌کنند نیاز چندانی به سنگ‌آهن بخش خصوصی ندارند و بخش خصوصی که در این زمینه فعالیت و سرمایه‌گذاری کرده راهی جز صادرات سنگ‌آهن خود ندارد.

دولت نیز از این فعالیت تولیدی و صادراتی حمایت می‌کرد و حتی خاطرم هست که صندوقی (صندوق حمایت از اکتشافات معدنی) در بانک صنعت و معدن برای تأمین مالی و پوشش ریسک فعالیت های معدنی وجود داشت که اگر فعالان اکتشافات معدنی به نتیجه اقتصادی می‌رسیدند وام را با سود معقولی بازپرداخت می‌کردند اما در صورت شکست در کار صندوق وام را پس نمی‌گرفت. هر چند در حال حاضر این صندوق فعال نیست. در گذشته دولت به صادرکنندگان سنگ‌آهن حتی جایزه صادراتی نیز اعطا می‌کرد. همه این موارد موجب شد تا فعالیت های مولد اقتصادی و صادراتی در بخش معدن رونق گیرد. در کنار آن خریدهای کلان کشور چین که فاقد سنگ‌آهن مرغوب است فعالیت های معدنی سنگ‌آهن را رونق بخشید؛ امری که می‌تواند هم به کارآفرینی و اشتغال و هم با صادرات به ارزآوری منجر شود.

پیام ساختمان: خیلی‌ها معتقدند که می‌توان با استفاده از سنگ‌آهن در کارخانه‌های گندله‌سازی ارزش افزوده بیشتری برای کشور ایجاد کرد، شما چه نظری دارید؟

من هم موافق این نظر هستم که فرآوری بهتر از خام فروشی است و البته کشور هم به گندله‌سازی نیاز دارد اما این دلسوزان کشور به‌صورت کلی سخن می‌گویند یا اطلاعی از معادن سنگ‌آهن و نیاز ایران به این محصول ندارند. اشخاصی که به‌صورت کلی از بد بودن خام فروشی صحبت می‌کنند در سخن خود تفکیکی میان معادن بسیار بزرگ و معادن کوچک قائل نمی‌شوند و این تنها به معادن کوچک که نقشی در تولید فولاد کشور ندارند آسیب می زند. اما در بررسی این موضوع چند نکته حائز اهمیت است؛ اول اینکه چه تعداد واحد تولیدکننده گندله و کنسانتره در کشور وجود دارد که نیاز به سنگ‌آهن داشته باشد و دوم اینکه شاید یک معدن سنگ‌آهن علاقه‌مند باشد که سنگ‌آهن خود را به کارخانه گندله‌سازی بفروشد اما این گندله ساز به دلیل کیفیت پایین محصولات ، آن را نخرد. سوم اینکه 140 پروانه بهره‌برداری سنگ‌آهن در کشور وجود دارد اما تعداد واحدهای گندله‌سازی و تولید در کشور کمتر از آن است. ضمن اینکه معادن کوچک در مسیر های صعب‌العبور بوده و موقعیت جغرافیایی پراکنده دارند و محصولات آنها از نظر کیفیت و کمیت بسیار متغیر هستند و به‌احتمال بسیار زیاد سنگ‌آهن آنها مورد توجه گندله‌سازی نیز نمی‌باشد ازاین‌رو برای تأمین مواد اولیه گندله‌سازی می‌توان روی چند معدن بزرگ مرغوب متمرکز شد اما بهتر است دولت 132 معدن کوچک باقی‌مانده که معمولاً از کمک دولت استفاده هم نکرده‌اند را آزاد بگذارد تا آنها بتوانند در شرایطی رقابتی و بر اساس قانون بهبود فضای کسب‌وکار محصولات خود را صادرکنند. این نگاه دوگانه می تواند به سود صنعت فولاد از یک طرف و بخش معدن از طرف دیگر باشد.

پیام ساختمان: آیا ارزانی سنگ‌آهن برای این نیست که تولیدکنندگان فولاد بتوانند مقاطع فولادی را به نرخ ارزان تری در اختیار سازندگان مسکن و خودرو و ... قرار دهند؟

فولادسازان بدون هیچ محدودیتی کالاهای خود را به قیمت آزاد می‌فروشند و حتی در بورس کالا به بالاترین قیمت عرضه می‌کنند. این در حالی است که در کشور واحدهای تولیدکننده فولاد سنگ‌آهن را بسیار ارزان تحویل می‌گیرند. شاید در گذشته قیمت فولاد تعزیراتی بوده اما اکنون تعزیراتی نیست. به بیان دیگر عده‌ای تلاش می‌کنند ضعف های صنعت فولاد را با سنگ‌آهن ارزان بپوشانند چرا که در ایران صنعت فولادی وجود دارد که سنگ‌آهن ارزان تحویل می‌گیرد و فولاد را گران عرضه می‌کند. اگر دولت مسئله واردات فولاد را تسهیل کند حتی می‌توان فولاد را با قیمت کمتر از تولید داخل ، عرضه کرد. بنابراین این مسائل به معنای ارزان کردن قیمت فولاد و کاهش هزینه تولید صنایع پایین‌دستی مانند ساختمان و خودرو نیست.

به بیان دیگر برخی تلاش دارند تا سنگ‌آهن را با قیمت ارزان به تولیدکنندگان بدهند تا ضررهای پنهانی که سربار صنعت فولاد است، را کاهش دهد. بنابراین زمانی که شفاف‌سازی و آزادسازی قیمت سنگ‌آهن مطرح شود اولین اعتراضی که مطرح می‌شود از طرف تولیدکنندگان فولاد است که مدعی می‌شوند اگر قیمت سنگ‌آهن به نرخ جهانی شود ما حتی حقوق کارگران خود را نیز نمی‌توانیم بپردازیم. البته تعدد پرسنل بیش‌ازحد نیاز ، بهره وری پایین ، هزینه تولید بالا و ماشین‌آلاتی که (اورهال) نشده و مدیریت آنها به خوبی عمل نمی‌کند، روش های گران‌قیمتی که کار می‌کنند ، مشکلاتی است که ضرر پنهان در صنعت فولاد ایجاد می‌شود.

به‌هرحال مناسبات داخلی ایمیدرو بر اساس توافقات داخلی آن سازمان دولتی است اما آنچه ما را به فعالیت‌های آنها علاقه‌مند می‌کند این است که مثلاً تولیدکنندگان بزرگی مانند ذوب‌آهن فولاد مرغوبی تولید کنند اما اینکه ایمیدرو سنگ‌آهن را با چه قیمتی از واحد تولیدکننده این محصول معدنی به واحد مصرف‌کننده سنگ‌آهن که فولادساز است می‌دهد به مناسبات داخلی آنها مربوط است و چندان در مسائل صادراتی و جهانی تأثیر ندارد. این موضوع برای کسانی که سهام‌دار این شرکت‌ها هستند دارای اهمیت است که بررسی کنند ارزش سهام شان چه تغییری می‌کند.

پیام ساختمان: خوب است به کیفیت سنگ‌آهن معادن ایران در جهان اشاره کنید؟

کیفیت سنگ‌آهن ایران دارای تنوع بالایی است ؛ معادنی وجود دارد که سالانه تنها 6 هزار تن سنگ‌آهن می‌توان از آن استخراج کرد و معادنی نیز وجود دارد که اگر دولت اجازه بدهد سالانه قابلیت برداشت 500 هزار تن سنگ‌آهن را نیز دارد. اما بهترین سنگ‌آهن ایرانی مگنتیت متعلق به معدن سنگان خواف است که بهترین محصولات آن عیار 61 درصد دارد. در مقایسه با سنگ‌آهن های مرغوب استرالیا با عیار 63.5 درصد سنگ‌آهن ایران در رتبه‌های متوسط جهان قرار دارد اما از سنگ‌آهن چین و اندونزی که پایین‌ترین کیفیت را دارند بالاتر است.