هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   174   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

صرفه جویی با طعم جیوه

گروه تأسیسات: بیش از 20 سالی است که استفاده از لامپ‌های کم مصرف در دنیا متداول شده و در جاهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. مزایای این لامپ‌ها باعث شده بسیاری از کشورها از جمله کشور ما برنامه‌های مدونی برای جایگزینی آنها با نوع قدیمی‌تر رشته‌ای یا تنگستنی داشته باشند. مصرف انرژی کمتر، طول عمر بیشتر، گرمای کمتر و هزینه کمتر ساخت از جمله مزیت‌هایی است که باعث شده حتی در برخی از کشورها فروش لامپ‌های تنگستنی ممنوع باشد. خشکسالی‌های پیاپی کشور باعث شد با تبلیغات بسیار این لامپ‌ها در سبد خانوار برای خود سهمی باز کنند. وزارت نیرو تمام توان خود را به‌کار بست تا به‌منظور کاهش انرژی، فرهنگ استفاده از این لامپ‌ها را رواج دهد تا جایی که شرکت توزیع نیروی برق اهواز بیش از یک میلیون و 300 لامپ کم مصرف 23 ولت را به‌صورت یارانه‌ای در بین مردم توزیع کرد. اما جیوه به‌کاررفته در لامپ از همان ابتدا باعث شد نگرانی‌هایی در مورد اثرات سوء آن بر سلامتی ایجاد شود.

دفتر «مطالعات انرژی، صنعت و معدن» و «زیربنایی» مرکز پژوهش‌های مجلس اعلام کرده‌اند، با وجود مزایای بسیار این لامپ‌ها در بین متخصصین در مورد سمی بودن جیوه استفاده‌شده در آنها اشتراک نظر وجود دارد. اما سؤال‌هایی درباره میزان جیوه و اشعه فرابنفش این لامپ‌ها و دست یافتن به اینکه چه میزان و چه حجمی از آنها در بروز سرطان تأثیر دارند، مطرح شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس اعلام کرد که متأسفانه آگاهی مردم نسبت به این خطرات کم است اما در حال حاضر جمع‌آوری این لامپ‌ها را در دستور کار نداریم. این مرکز همچنین استفاده از لامپ‌های رشته‌ای قدیمی را عاقلانه ندانست چرا که گرما و مصرف بالای آنها از نظر محیط‌زیستی و اقتصادی توجیهی ندارد.

تنها در کشور ما نیست که نسبت به مضرات استفاده از این لامپ‌ها نگرانی وجود دارد. در کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا و کانادا که پیشتاز استفاده از این فناوری ‌بوده‌اند عمر مفید لامپ‌های کم مصرف 5 تا 10 هزار ساعت عنوان‌شده و مصرف‌کننده پس از پایان عمر مفید لامپ آن را به مراکز بازیافت تحویل می‌دهد و آنها با استفاده از روش‌های خاصی عملیات معدوم کردن لامپ را انجام می‌دهند. پیشنهاد مرکز پژوهش‌های مجلس تدوین پروتکلی در زمینه استفاده صحیح و معدوم کردن لامپ‌های کم مصرف درکشور است که ضامن سلامت محیط‌زیست باشد. این پروتکل باید از سوی وزارت نیرو و با همکاری وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تدوین و در سطح ملی اجرایی شود.

مضرات لامپ‌های کم مصرف

مضرات لامپ‌های کم مصرف در بلندمدت عوارض خود را نشان می‌دهند. متخصصان پوست به این نتیجه رسیده‌اند که بهتر است این لامپ‌ها داخل حفاظ قرار بگیرند تا هم در مصرف انرژی صرفه‌جویی شده باشد و هم اینکه به‌سلامت مردم آسیبی وارد کنند. یکی از خصوصیات این لامپ‌ها تغییر پیوسته فرکانس است و اگر چشم به‌صورت طولانی‌مدت در معرض نور آنها قرار گیرد، آسیب می‌بیند و در طولانی‌مدت بیماری‌‌هایی مثل آب مروارید به وجود می‌آورد. حداقل فاصله برای استفاده از این لامپ‌ها 50 تا 60 سانتی‌متر است و به عبارتی برای چراغ‌های مطالعه توصیه نمی‌شوند.

خصوصیت دیگر لامپ‌های کم مصرف تشعشع اشعه ماورای بنفش (UV) است. اثرات اين اشعه بر روي سلامتي و پوست افراد ثابت‌شده كه در طولانی‌مدت سبب سوختگي‌هاي خفيف و با شدت بالا سبب افزايش سرطان‌ مي‌شود، به همين دليل بايد در فاصله استفاده و مدت‌زمان استفاده بسيار دقت شود.

عنصر جیوه مورد استفاده در این لامپ‌ها در نوع استاندارد آن 5/2 میلی‌گرم و در بعضی انواع غیراستاندارد به 8 میلی‌گرم هم می‌رسد. جيوه فلز سنگين خطرناكي است كه وقتي وارد محیط‌زیست مي‌شود پايداري زيادي دارد و در بدن موجودات زنده ذخيره مي‌شود و اصطلاحاً تجمع زيستي پيدا مي‌كند. به دلیل اینکه هیچ برنامه‌ای برای دفع زباله‌های خاص توسط شهرداری‌ها ارائه نشده این زباله‌ها وارد سیستم معمولی زباله‌های شهری می‌شوند، درصورتی‌که جیوه لامپ‌های کم مصرف مانند بقیه زباله‌ها دفع شود ابتدا خاک را آلوده می‌کند و سپس از طریق شیرابه به آب‌های زیرزمینی منتقل و وارد چرخه حیات می‌شود و با مصرف آب یا گیاه به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم وارد بدن انسان می‌شود. البته جیوه استفاده‌شده تا هنگامی که لامپ نشکسته آزاد نمی‌شود و هیچ خطری را متوجه مصرف‌کننده نخواهد کرد.

LED جای لامپ فلورسنتی

پیشنهاد برخی از کارشناسان این است که به سمت مصرف لامپ‌های LED برویم که کم مصرف هستند ولی عنصر جیوه ندارند. البته این لامپ‌ها هم تا زمانی برای سلامت ما مضر نیستند که سالم باشند چون شکسته شدن آنها می‌تواند سرب، آرسنیک و فلزات دیگر که باعث انواع سرطان، آسیب‌های عصبی، بیماری کلیه، فشارخون و التهابات پوستی می‌شوند را وارد زندگی ما کند.