نشریه شماره   173   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

دلالان اقتصادی، مخالف سرمایه‌گذاری خارجی

باگذشت يك دهه از قرن 21 هنوز 80 درصد از ساخت و سازهاي ما سنتي هستند. حتي در پايتخت كشور روي گسل زلزله، سنتي مي‌سازيم. اين يعني استقبال از خطر و تلفاتي كه قابل توصيف نيست، زيرا كنترل دقيق و رعايت مسائل فني و استانداردها بسيار سخت است. برعكس، در صنعتی‌سازی سريع‌تر و باکیفیتی به‌مراتب بهتر و كم‌هزينه‌تر و ايمن‌تر به هدف مي‌رسيم. متأسفانه تاكنون در صنعتی سازی كار خاصي انجام‌نشده كه بتوان سر را بالا گرفت. براي كشوري كه ادعا دارد به لحاظ علمي در بين 10 كشور اول دنيا قرار دارد خيلي بد است كه دانش و تكنولوژي ساختمان‌سازي مربوط به 50 سال پيش باشد، از اين طريق لطمات جبران‌ناپذيري به كشور وارد مي‌شود. اين مقدمه پیش‌زمینه گفتگوي ما با مهندس احمد خرم، تئوریسین اقتصادي و وزير خبرساز دولت اصلاحات بود. رياست وي بر انجمن‌ صنفي توليدكنندگان و فناوران صنعتي ساختمان غنيمت بزرگي است كه بايد از آن در راستاي تقويت زيرساخت‌هاي اقتصادي كشور استفاده كرد. وزیر راه دولت خاتمی از منتقدان مسکن مهر است. به گفته وي سیاست درستی که نادرست اجرا شد، معضلی به نام مسکن مهر را رقم زده است. خرم می‌گوید مشکل از آنجا شروع شد که دولت رأساً وارد ساخت مسکن شد و این یک فاجعه تمام‌عیار است. وي در گفتگو با پيام ساختمان، ضمن تشريح طرح صنعتی‌سازی، آن را به تجربه مسکن مهر پيوند زد و راهکارهایی برای حل این مشکل ارائه داد اما در مسیر این گفتگو باز هم به سیاست‌گذاری‌های غلط دولت‌ها در ایران برگشت و درد مزمن تورم. وی معتقد است مسکن باید کالایی مصرفی باشد نه سرمایه‌ای. اين در حالی است كه در كشور ما قوانين به گونه‌اي تنظیم‌شده كه مسكن به كالاي سرمايه‌اي و ماشين چاپ اسكناس تبديل شده است.

پیام ساختمان: بر اساس قانون برنامه پنجم قرار بود سهم صنعتی سازی در عرصه مسكن به 20 درصد برسد، آيا اين موضوع تاكنون محقق شده است؟

در برنامه پنج ساله و البته قبل از آن در برنامه چهارم توسعه تكليف شده بود كه به دنبال صنعتی سازی برويم. بر اين اساس بايد 30 درصد ساخت‌وساز كشور به طريق صنعتي انجام مي‌گرفت. ولي دولت نهم به‌جای اينكه بر اساس مشورت و نظرات بخش خصوصي حركت كند، مصوب كرد حدود 300 كارخانه قطعات پيش‌ساخته ساختمان احداث شود. مأموریت اجراي اين كار به سازمان دولتي«گسترش و نوسازي صنايع» محول شد كه بعد از سه سال كار كردن در اين خصوص تشكيلات جديدي به نام«مپسا»راه‌اندازي شد كه حجيم‌تر شدن دولت را به دنبال داشت. مپسا هم پس از ورود به پروژه، شکست‌خورده خارج شد.

پیام ساختمان: انجمن توليدكنندگان و فناوران صنعتي ساختمان چه اقداماتي انجام داده است، مي‌توانيد به موضوع انتقال دانش و تكنولوژي و استفاده از تجهيزات صنعتي در ساختمان‌هاي كشور بپردازيد.

ما شرح خدمات را براي طرح جامع صنعتی سازی ساختمان آماده کرده‌ایم. در اين طرح دانش، تكنولوژي‌ها و محصولاتي كه مملكت در افق 20 ساله لازم دارد، مشخص شده است. فرقي هم نمي‌كند در داخل، خارج و يا در قالب مشاركت خارجي‌ها (صاحبان دانش و تكنولوژي) با انبوه‌سازان داخلي توليد شود. در حال حاضر بهترين راه انتقال دانش و تكنولوژي، مشاركت كردن با صاحبان دانش و تكنولوژي است. اينكه دانش و تكنولوژي را از خارج وارد كرده و در ايران بومي كنيم، خواب و خيالي بيش نيست.

پیام ساختمان: متولي اين كار چه سازماني است آيا مركز تحقيقات مسكن و ساختمان همكاري لازم را مبذول مي‌كند؟

پيگير موضوع، معاونت مسكن وزارت مسكن است. در زیرمجموعه معاونت مسكن، اداره كل فناوري‌هاي نوين قرار دارد كه نظارت بر چگونگي اجراي طرح را بر عهده دارد. انجمن جلسات متعددي با اين اداره داشته و آنها پذيرفته‌اند كه اين كار بايد انجام شود. تنها مشكلي كه در حال حاضر وجود دارد تأمین 5 ميليون دلار نقدينگي است تا با يك مشاور خارجي متخصص قرارداد امضا شود. زيرا ما در كشور مشاور تهيه طرح جامع صنعتی سازی نداريم. در كنار او مشاوران ايراني قرار خواهد گرفت تا در هنگام مطالعه و اجراي طرح جامع به چگونگي اجراي كار اشراف پيدا كنند. ضمناً بازنگري سالانه طرح را خودمان مي‌توانيم انجام دهيم.

پیام ساختمان: با طرح راه‌اندازي«سازمان نظارت بر چرخه صنعتي‌سازي ساختمان» مواجه شدم، اكنون در چه مرحله‌اي قرار دارد و تا كجا پیش‌رفته‌اید؟

اين طرح در انجمن مطرح‌شده تا عوامل پا نگرفتن طرح صنعتی سازی در كشور بررسي شود. ما اطلاعات لازم را استخراج کرده‌ایم و در جمع‌بندي به اين نتيجه رسیده‌ایم كه خيلي عقب هستيم. با احتساب برنامه چهارم اكنون حدود 7 سال از اجراي طرح مي‌گذرد ولي بنا به دلايل مختلف هنوز عملي نشد، كاري كه در برنامه چهارم پيشنهاد شد بايد در دهه اول انقلاب انجام مي‌شد.

ما يك دهه قبل از انقلاب پيشتاز صنعتي سازي در منطقه بوديم نمونه بارز آن ساخت شهرك اكباتان و آپادانا است كه نشانگر دانش و تكنولوژي مدرن صنعتی سازی ايران در قبل از انقلاب است. ما با مشاركت متخصصان اروپايي كاملاً بر اين دانش سوار بوديم ولي با وقوع انقلاب اين صنعت به حال خود رها شد. من شهرك اكباتان را نماد صنعتی سازی ايران مي‌دانم. ساختمان‌هاي آنجا با استفاده از سيستم قالب تونلي طراحي و ساخته‌شده‌اند و در آن زمان جزو روش‌هاي پيشرفته بود.

پیام ساختمان: همان‌گونه كه مستحضر هستيد صنعتی‌سازی شامل دو بخش فونداسيون و اسكلت ساختمان و ديگري استفاده از تجهيزات و تأسیسات مدرن است، به نظر مي‌رسد تناسب و توازني در اين بخش‌ها وجود ندارد، عليرغم اينكه توانمندي لازم در اين بخش در داخل كشور وجود دارد.

متأسفانه در كشور صنعتی سازی در سفت‌كاري خلاصه شده است. تأسیسات برقي، مكانيكي، نماكاري و حتي تنظيمات نازک‌کاری در داخل ساختمان بدون فكر و به شيوه سنتي انجام مي‌شود درحالی‌که مكمل هم هستند و صنعتی سازی صفر تا 100 ساختمان را در بر مي‌گيرد. براي مثال؛ ما در نماكاري هنوز از تخته ماله استفاده كرده و داربست لوله‌اي نصب مي‌كنيم درحالی‌که اين روش‌ها در دنيا منسوخ‌شده و به‌جای آن از بالابرهاي برقي استفاده مي‌شود. باكس‌هاي استقرار نيروي اجرايي وجود دارد و در هر ارتفاع ريل‌گذاري مي‌شود و با كمك بالابرها كار نماكاري طبقه به طبقه انجام مي‌شود. از طرف ديگر، مديريت زمان در بخش ساخت‌وساز بسيار مهم است زيرا در هر پروژه ساختماني ده‌ها نيروي فني و اجرايي حضور دارند كه بايد هزينه‌هاي آنها پرداخت شود و هر يك ماه تا خیر در اتمام ساخت در قيمت تمام‌شده ساختمان موثر است. با توجه به شرايط موجود اقتصادي، در صورت تأخیر ماهيانه 5 تا 6 درصد افزايش قيمت بر مسكن تحميل مي‌شود در حال حاضر پروژه‌هايي كه بايد حداكثر 12 ماهه تمام شوند در خوش‌بینانه‌ترین حالت در طول سه سال به بهره‌برداري مي‌رسد.

پیام ساختمان: به نظر مي‌رسد ارزان‌سازي تا حد زيادي صنعتی سازی را تحت تأثیر قرار داده و باعث رواج استفاده از تجهيزات بي‌كيفيت و غیراستاندارد شده است، موضوعي كه كارشناسان تأسیسات بر آن تاكيد دارند.

اينكه فكر كنيم صنعتی‌سازی با استفاده از تجهيزات ارزان عملي مي‌شود اشتباه است. براي اجراي صنعتی‌سازی نيازمند اعمال استانداردهايي هستيم كه با رعايت آنها هزينه‌ها افزايش خواهند يافت اگرچه در سنتی سازی هزينه كمتري داريم ولي اگر در صنعتی سازی به چند موضوع توجه شود با كاهش هزينه‌ها مواجه خواهيم بود. براي رهايي از اين وضعيت نيازمند حمايت واقعي و اصولي دولت از امر صنعتی سازی هستيم. صنعتی سازی در حقيقت ظرفيت‌سازي است. ظرفيت‌سازي، پشتيباني، حمايت مالي و تسهيلات مي‌خواهد اگر اينها نباشند صنعتی سازی نهادينه نخواهد شد.

پیام ساختمان: به نظر مي‌رسد پيمانكاران تسهيلات واقعي و به‌موقع دريافت نمي‌كنند، اين حمايت‌ها بايد چگونه و به چه ميزان باشد؟

وقتي پيمانكار 50 درصد از كاري را كه كرده طلبكار است فكر صنعتی سازی به ذهنش خطور نمي‌كند. دولت بايد در گام اول طلب پيمانكارها را بدهد تا آنها روي پاي خود بايستند. ذهن پيمانكار گرفتار مصالح‌فروش و كارگري است كه براي طلب خود مراجعه مي‌كنند. حدود 50 درصد از زنداني‌هاي مالي ايران مهندس و توليدكننده هستند، طلب پيمانكارها از دولت، بيش از بدهي آنهاست، يعني حيات آنها به پرداخت بدهي‌ها وابسته است.

گام بعدي اين است‌ كه دولت هنگام ظرفيت‌سازي حمايت لازم را ارائه كند. در شهر جديد پرديس بيش از 80 هزار واحد مسكوني در حال ساخت است 1800 ميليارد تومان آورده متقاضي در حساب دولت است، يك سال است كه پيمانكاران به دليل عدم تغذيه مالي به طور ميانگين دو ماه بيشتر کارنکرده‌اند. درحالی‌که حمايت دولت بايد بازتاب عملي داشته باشد.

پیام ساختمان: آيا مسكن مهر توانسته به‌عنوان پايلوت صنعتی سازی در كشور مطرح باشد؟ آمارهاي كارشناسان چيز ديگري را نشان مي‌دهد.

اساساً انبوه‌سازي و صنعتی سازی دو يار جدایی‌ناپذیر هستند. بنابراين نمي‌شود به تنهايي يك ساختمان را صنعتی سازی كرد. بايد طرح‌هاي صنعتی سازی در كشور وجود داشته باشد. به نظر من صنعتی سازی در مسكن مهر تا 20 درصد عملي شده كه آن هم در بخش اسكلت بوده است. درحالی‌که بستري فراهم بود كه تا 70 درصد ساختمان‌سازی را مي‌توانستيم به‌صورت صنعتي انجام دهيم و اين صنعت را در كشور نهادينه كنيم. معتقدم در مسكن مهر تنها از دو شيوه صنعتی سازی استفاده شد .

پیام ساختمان: در شرايط فعلي، سرمايه‌گذاري خارجي تا چه اندازه مي‌تواند در رونق اقتصادي و توسعه صنعتي سازي موثر باشد و چه موانعي در اين زمينه وجود دارد؟

ما علاوه بر منابع موجود جامعه، از منابع خارجي هم مي‌توانيم در اجراي پروژه‌ها و همچنين توسعه اقتصادي كشور استفاده كنيم. سرمايه‌گذاري خارجي مي‌تواند صنعتی سازی را رونق داده و اقتصاد ما را نجات دهد، همچنين زیرساخت‌های كشور را در يك بازده زماني كوتاه (حداكثر 10 سال) تقويت كند. بااین‌حال، كساني كه از اقتصاد دلالي سود مي‌برند با سرمايه‌گذاري خارجي مخالفت مي‌كنند. آنها به دنبال سازندگي نيستند اگرچه در ظاهر شعار سازندگي سر مي‌دهند. ما مي‌توانيم دانش و تكنولوژي را با ايجاد يك محيط مناسب به كشور وارد كنيم و همزمان در كشورهاي ديگر نيز سرمايه‌گذاري كنيم.