نشریه شماره   171   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

الهام محمودی - مترجم


الهام محمودی - مترجم

زمین گرمایی منبع بيكران انرژي است که به طور مستقيم و غیرمستقیم در بخش‌هاي مختلف صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرد. منابع انرژي "زمین گرمایی" می‌تواند براي کشورهاي در حال توسعه‌ای که منابع سوخت‌های فسيلي همچون نفت، زغال‌سنگ يا گاز طبيعي در اختيار ندارند، نقش بسيار مهمي را بر عهده داشته باشد. امروزه در سراسر جهان به كمك انرژی زمین گرمایی حدود ۵۰۰ هزار مترمربع از مسیر پیاده‌روها و جاده‌ها گرم می‌شوند، كشورهای ايسلند، آرژانتین، آمریكا و ژاپن در اين خصوص پيشتاز هستند. به طور كلي مزایای کاربردی انرژی زمین گرمایی شامل صرفه‌جویی در مصرف سوخت‌های فسیلی، طولانی بودن زمان دسترسی، و مستقل بودن از شرایط جوی است.

منابع انرژي زمین گرمایی

در مناطقي از لایه‌های زيرين زمين که ميزان انرژيِ حرارتيِ ذخیره‌شده زياد است، اگر گسل‌ها يا شکستگی‌هایی در لايه سطحي وجود داشته باشد، انرژي حرارتي داخلي زمين می‌تواند راهي به سوي سطح زمين باز کند. در اين موارد جریان‌های همرفت نقش بسيار مهمي در انتقال دائم و هميشگي انرژي به سطح زمين ايفا می‌کند، چرا که جریان‌های همرفت عاملي است که باعث می‌شود انرژيِ سرشارِ منابع زيرزميني به سطح منتقل‌شده و به صورت رودهاي آب گرم از آنها جاري شود. اين منابع ممکن است حاوي آب گرم يا حتي بخار آب باشد. بنابراين با حفر چاه‌هایی می‌توان اين آب‌های گرم يا بخارها را توسط لوله‌هایی به سطح زمين منتقل کرد و مستقيماً از انرژي آنها استفاده نمود، يا آنکه بخارها را به نیروگاه‌های توليد برق انتقال داده و براي توليد الکتريسيته به کار گرفت. منابع با دماي بالا عمدتاً براي توليد انرژي الکتريکي به کار گرفته می‌شود، درحالی‌که از منابع دماي پايين براي گرمايش مستقيم يا کشاورزي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

مزایای انرژی زمین گرمایی

استفاده از انرژی زمین گرمایی برای تولید الکتریسیته مزاياي گسترده‌اي به شرح ذيل را به دنبال دارد:

*تمیز بودن: در این روش همانند نیروگاه بادی و خورشیدی، نیازی به سوخت نیست، بنابراین سوخت‌های فسیلی حفظ می‌شوند و هیچ‌گونه دودی وارد هوا نمی‌شود.

*كم حجم بودن: فضای کمتری برای احداث نیروگاه نیاز دارد و عوارضی چون ایجاد تونل، چاله‌های روباز، کپه‌های آشغال یا نشت نفت و روغن را به دنبال ندارد.

*دائمی و قابل‌اطمینان بودن: این نیروگاه می‌تواند در طول سال فعال باشد و به دلیل قرار گرفتن روی منبع سوخت، مشکلات مربوط به قطع نیروی محرکه در نتیجه بدی هوا، بلایای طبیعی و ... را ندارد.

*صرفه‌جویی ارزی: هزینه‌ای برای ورود سوخت از کشور خارج نمی‌شود و نگرانی‌های ناشی از افزایش هزینه سوخت وجود نخواهد داشت.

*کمک به رشد اقتصادي: استفاده از این نوع انرژی در مکان‌های دورافتاده می‌تواند، استاندارد و کیفیت زندگی را با آوردن نیروی برق بالا ببرد. از دید اقتصادی نیز استفاده از منابع زمین گرمایی میزان وابستگی قیمت برق تولیدی به قیمت سوخت‌های فسیلی را هم کاهش می‌دهد.

کاربرد انرژی زمین گرمایی

به منظور تولید برق از انرژی زمین گرمایی، سیال مخزن آب داغ یا بخار از طریق چاه‌های حفرشده به سطح زمین هدایت‌شده و پس از به چرخش در آوردن توربین در نیروگاه، برق تولید می‌کند. بدیهی است که از مخازن حرارت بالا بیشتر برای تولید برق استفاده می‌شود. در حال حاضر 22 کشور جهان به کمک منابع زمین گرمایی خود بیش از 8200 مگاوات برق تولید می‌کنند. البته انرژی زمین گرمایی در بخش‌هاي صنعتي نيز كاربرد دارد. اگرچه این دسته از کاربردهای انرژی زمین گرمایی در سطح جهان گستردگی چشمگیری ندارد. با این وجود در حال حاضر 19 کشور جهان از این انرژی در فرایندهای مختلف صنعتی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال می‌توان به این موارد اشاره کرد: تولید «برات» و «اسید بوریک» از سیال‌های زمین گرمایی در ایتالیا، استحصال نفت در روسیه، پاستوریزه کردن شیر در رومانی، تولید چرم در اسلوونی و صربستان، تولید گاز دی‌اکسید کربن در ایسلند و ترکیه، تولید کاغذ و قطعات خودرو در مقدونیه، و تولید خمیر کاغذ،کاغذ و چوب در نیوزیلند.