شهر تاریخی زیر درختان

شمار نشریه : 170


بخشی وسیعی از شهر تاریخی گسکر زیر پوشش انبوه درختان و لایه‌های ‌خاک ‌جنگل ‌هفت‌دغنان، در شمال غرب ‌صومعه‌سرا‌ گیلان‌ به‌ فراموشی‌ سپرده‌شده و باستان‌شناسان ایجاد پایگاه پژوهشی و پایگاه حفاظتی جهت نجات‌بخشی آثار تاریخی منطقه را ضروری می‌دانند.

باستان‌شناسان خطه شمال، گسکر را شهر مدفون‌شده‌ای در جنگل هفت‌دغنان صومعه‌سرا می‌دانند که مهم‌ترین آثار تاریخی دوره اسلام و پیش از آن را در برگرفته است. این باستان‌شناسان معتقدند لزوم ایجاد پایگاه پژوهشی و پایگاه حفاظتی جهت نجات‌بخشی آثار تاریخی منطقه ضروری است. چرا که این شهر تاریخی زیر چتر انبوهی از درختان محل مناسبی برای حفاری غیرمجاز شده است.

ولی جهانی، باستان‌شناس با اشاره به کاوش‌های گسکر و گمانه‌زنی در محدوده 120هکتاری این شهر تاریخی که سال‌ها پیش صورت گرفته می‌گوید: در بررسی اولیه از منطقه ، پستی و بلندی خاک و ناهمواری‌های غیرطبیعی دلیلی بر اثبات وجود آثار معماری و سازه‌های ویران‌شده‌ای دارد که مرور زمان با انباشت خاک و رویش گیاهان نقش اساسی در مدفون شدن آنها داشته است. چنانچه پراکنش سفال سطحی با تنوع فراوان،از رونق شهر یا سکونتگاهی خبر می‌دهد که چندین سده باشکوه در این منطقه برقرار بوده است.

جهانی معتقد است، با این وجود هنوز به درستی مشخص نشده که دوره اولیه سکونت و تداوم شهرنشینی در گسکر از چه زمانی آغاز و در چه دوره‌ای به پایان رسیده است. از دیگر پرسش‌هایی که هنوز پاسخ دقیقی به آن داده نشده راز متروک شدن این شهر در برهه‌ای از تاریخ است. سؤال دیگر این است که بروز بیماری همگانی نظیر وبا، حصبه و طاعون در گیلان که شیوع آن بارها مورد تأیید قرارگرفته، در متروک شدن شهر چقدر تأثیر داشته است.

در این میان سؤال‌هایی از سوی باستان‌شناسان مطرح می‌شود که آیا جنگ‌های فراوان میان امیران مختلف غرب گیلان در نابودی این شهر موثر بوده است؟ یا رونق اقتصادی شهرهای همجوار تا چه حد سبب رکود اقتصادی، مهاجرت و متروک شدن گسکر شده است و آیا سیطره حکومت صفوی و اشغال گیلان و از بین رفتن حکومت‌های ملوک‌الطوایفی در نابودی این شهر نقش‌آفرین بوده است؟