نشریه شماره   170   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

عوامل موثر برعمر ساخت و سازها


گروه گزارش: همان‌گونه که خوانندگان محترم پیام ساختمان در جریان هستند، در شماره‌های قبل طی چند مصاحبه و گزارش به موضوع طول عمر ساختمان‌ها در ایران و جهان پرداختیم و البته همچنان این سؤال برایمان باقی مانده است که بالأخره متوسط عمر ساختمان‌ها در کشور ما چه قدر است. در ادامه همین مبحث به نظرمان رسید مسئولان سازمان استاندارد ملی از جمله کسانی هستند که بیشترین صلاحیت برای اظهارنظر کارشناسانه در خصوص عمر ساختمان‌ها را دارند. زیرا هم فرایند تولید مصالح استاندارد زیر نظر آنهاست و هم بر کالاها و مصالح ساختمانی موجود در بازار هم نظارت دارند ، از این رو در حاشیه مراسمی که مديركل دفتر نظارت بر اجراي استاندارد هم جزو مدعوین آن بود، از وی در این خصوص سؤال کردیم. البته فرصتی دست داد تا در آن مراسم به نوعی همین سؤال را از نایب‌رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران هم بپرسیم. در ادامه ، گفتگوی ما با فریدون بلغاری و پدرام سلطانی را می خوانید.

مديركل دفتر نظارت بر اجراي استاندارد:

با کمک متخصصان استانداردها را بازنگری کنیم

پیام ساختمان: در جاهای مختلف عددهایی به عنوان عمر ساختمان‌های ما ذکر می‌شود که عموماً هم متفاوت هستند. در کجا روی این موضوع کار علمی شده که بدانیم عمر ساختمان‌ها چه قدر است؟

من گزارشی از مرکز تحقیقات ساختمان خواندم که روی پروانه‌های ساختمانی صادرشده از طریق شهرداری تحقیق کرده بودند و نتیجه آن این بود که ساختمان‌ها را به خاطر ارزش افزوده‌ای که در تبدیل آنها به واحدهای نوساز وجود دارد، یعنی نه بر اساس کیفیت که به علت اتمام عمر اقتصادی تخریب می‌کنند. به نظر من این حرفی منطقی است و فکر می‌کنم همه ساکنان تهران هم در محله‌های خودشان شاهد این قضیه بوده‌اند که ساختمان‌هایی با عمر بین 20 تا 30 سال را تخریب می‌کنند و دو طبقه اضافه بنا می‌گیرند یا ابعاد واحدها را کوچک‌تر می‌کنند تا بتوانند در هر طبقه یک یا چند واحد بیشتر بسازند.

پیام ساختمان: بالأخره چه طور می‌توان عمر یک ساختمان را فهمید؟

تعیین عمر یک ساختمان کار بسیار سختی است. قاعدتاً باید بعد از ساخته‌شدن ببینیم چه قدر طول می‌کشد تا تخریب شود که ممکن است زمان زیادی باشد. البته کیفیت مصالح می‌تواند در آنالیزهای شیمیایی میزان استحکام مواد را نشان بدهد. از طرف دیگر ساختمان‌های خشتی در کشور ما زیاد است که در برابر حوادث طبیعی سالم مانده‌اند، مثلاً ارگ بم بعد از قرن‌ها مقاومت، زلزله هم آن را به طور کامل تخریب نکرد و فقط بخشی از آن فروریخت. قطعاً در زمان ساخت این بناها دانش مهندسی به اندازه الآن پیشرفت نکرده بود و تجهیزات مهندسی به دقت الآن نبوده است. ما امروزه می‌توانیم با تجهیزاتی که داریم مواد و مصالحی را که تولید می‌کنیم آنالیز کرده و ببینیم چه قدر مقاوم هستند! البته گاهی خبرگان می‌گویند استاندارد فلان مصالح ساختمانی بیش از این جواب نمی‌دهد. ما هم اذعان می‌کنیم که استانداردهای ما انتها نیست.

در این خصوص خبرگان و متخصصان به کمک ما بیایند و اگر لازم باشد ما کیفیت سیمان و آهن و را دوباره بازنگری می‌کنیم

ولی برای تعیین عمر ساختمان‌ها اینکه دستگاهی داشته باشیم که نشان بدهد مثلاً این ساختمان می‌تواند قطعاً چند سال عمر کند، نداریم. فقط مهندسان می‌توانند تخمین بزنند که اگر فنداسیون با شرایط خاص ریخته شود و میلگرد و سیمان و ... وضعیت و شرایط مناسبی داشته باشند و بر تمام اجرای مراحل درست‌کار هم مهندس ناظر نظارت کند از این ساختمان می‌توان فلان سال بهره‌برداری کرد.

پیام ساختمان: با توجه به اینکه مجوزهای شما به کارگاه‌ها و کارخانه‌های تولیدی یک ساله ارائه می شود، چه قدر از کیفیت استاندارد مصالح مطمئن هستید؟

پروانه و مجوز "کاربرد علامت استاندارد" یک ساله است ولی در طول سال، غیر از اینکه خود ما نمونه‌برداری و آزمایش می‌کنیم، با اعتباری که از دولت می‌گیریم ،کالاهای ساختمانی مثل کاشی، سیمان، بتن، و ... را از بازار می‌خریم و در آزمایشگاه آنها را آزمایش می‌کنیم. یعنی نمی‌رویم از خود واحد تولیدی بگیریم تا شائبه صحت آزمایش‌ها پیش آید. در حقیقت ما در واحدهای تولیدی که نشانی و هویت دارند خیلی مشکل نداریم، بلکه واحدهای تولیدی بدون هویتی که وجود دارند بیشتر مشکل‌زا هستند. مثلاً الآن بیش از 800 کارگاه تیرچه سازی داریم که بسیاری از آنها یا پروانه ندارند یا اینکه از مراجعی که صلاحیت صدور این پروانه را ندارند، پروانه گرفته‌اند. این مسائل بی‌نظمی‌هایی در کنترل کیفیت ایجاد می‌کنند.

پیام ساختمان: در حال حاضر کتابی وجود دارد که طی چند سال گذشته واحدهایی را تبلیغ می‌کند که مجوزهای استانداردشان متعلق به گذشته است و صرفاً تجدید چاپ می‌شود!

ما به این دوستان که کتاب استاندارد را چاپ می‌کنند یادآوری کرده‌ایم که حتماً درج کنند ؛ مجوز آنها و اطلاعات مربوط به چه سالی است و سایتشان را هم به‌روز کنند. مثلاً ما خودمان در تمام بروشورهای استانداردمان در صفحه اول به خواننده توصیه می‌کنیم که حتماً از آخرین ورژن این استاندارد استفاده کنند. روی جلد هم تاکید می‌کنیم که این چاپ چندم است، چند بار و در چه سالی تجدیدنظر شده و چه کسی انجام داده است. همچنین توصیه می‌کنیم به سایت سازمان استاندارد مراجعه و از ورژن های آخر استفاده کنند، چون ممکن است در یک استاندارد ملی بعد از شش ماه تجدیدنظر شده و تغییر کند. به دوستان در کتاب استاندارد هم گفته‌ایم حتماً سایتشان را به‌روز و تاریخ‌ها را درج نموده و حتماً قید کنند که این اطلاعات تا چه تاریخی معتبر یا متعلق به چه تاریخی است. البته ارتباطشان با ما خوب است و اطلاعات جدید را از ما می‌گیرند ولی اگر در انتقال اطلاعات به سایتشان سهل‌انگاری می‌کنند حتماً باید بررسی کنیم.

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران:

نگوییم استانداردسازی
هزینه زاست

پیام ساختمان: با توجه به کوتاهی عمر ساختمان‌های ما، به نظر شما آیا ساخت و سازهای ما غیراستاندارد است یا مصالح ؟

به نظر می‌رسد ما در هر دو بخش مشکل‌داریم، اما شاید در بخش مصالح مشکل مان از ساخت و سازها کمتر باشد چون شیوه و روش نظارت بر تولید مصالح مشابه سایر تولیدات است و توسط سازمان استاندارد بر اساس فرایندهای خودش انجام و بازرسی می‌شود. به نظر می‌رسد نقصان در این بخش کمتر است کما اینکه گزارش‌ها هم حاکی است روند مطلوبی در استانداردسازی مصالح ساختمان تولیدی کشور داشته‌ایم. اما در حوزه نظارت بر ساخت، به نظر می‌رسد به دلیل نبود انسجام لازم در سیاست‌ها و تعدد متولیان این امر هنوز نتوانسته‌ایم آن انتظاری که از نظارت بر ساخت‌وساز می رود را در کشورمان برآورده کنیم.

پیام ساختمان: پس دلیل کاهش عمر ساختمان‌های ما همین است؟

یکی از دلایل این امر قطعاً همین است اما دلایلی دیگری هم وجود دارد. مثلاً ما متأسفانه هنوز به این باور نرسیده‌ایم و توجه نمی‌کنیم که ساخت‌وساز هم بخشی از فرهنگ و میراث ماست. طبیعت ظاهر شهرهای ما باید متناسب بافرهنگ ما باشد. بنابراین ساخت و سازهایی که در گذشته انجام داده‌ایم، نه به عنوان ساختمانی که عمرش به پایان رسیده و بخواهیم با سرعت و با نیت اقتصادی جایگزین کنیم، بلکه باید با توجه به ارزش معنوی و فرهنگی آن( همانند کشورهای پیشرفته و توسعه‌یافته که شاکله ساختمان‌ها عموماً حفظ شده و نوسازی و مقاوم‌سازی داخل ساختمان صورت می گیرد)، اقدام کنیم. متأسفانه در کشور ما به این موضوع توجه نمی‌شود. عامل دیگر هم این است که ما در یک بازه زمانی، نرخ رشد جمعیت بالایی داشتیم و به جهت اینکه برنامه‌ریزی برای ساخت شهرهای جدید به عمل نیامده بود هجوم به سمت شهرهای موجود انجام شد. در شهرها هم سیاست این است که ساختمان‌هایی با تعداد طبقات پایین را به ساختمان‌های بلندمرتبه تبدیل کنند که این امر به طور کلی بافت شهرهای موجود و شهرهای قدیم ما را هم تغییر داد.

پیام ساختمان: به نظر شماحفظ فرهنگ و مواریث در قالب حفظ ساختمان‌ها و چیزهایی مثل اجرای معماری ایرانی – اسلامی هزینه‌های ساخت را افزایش نمی‌دهد؟

البته شاید صاحبان فن بهتر بتوانند راجع به هزینه ساخت اظهارنظر کنند اما بحث این است که ما در تولید مصالح و نظارت بر ساخت‌وساز هم استانداردهایی تعریف می‌کنیم که آنها هم می‌توانند هزینه‌ساز باشند. پس اگر صرفاً نگاه ما نگاهی در جهت کاهش هزینه باشد خیلی راحت می‌توانیم صورت مسئله را پاک‌کنیم و بگوییم هیچ استانداردی را رعایت نکنیم که هزینه زا ست! طبیعی است که هر استانداردسازی و هر نظام و ساختار و سامانه‌ای طبیعت هزینه‌های خاص خودش را به همراه دارد و اگر صرفاً نگاه ما بر مبنای هزینه – فایده از حیث ریالی باشد، طبیعتاً کار به آن سمت سوق پیدا می‌کند که همه چیزها را حذف کنیم، اما منافع حفظ فرهنگ ملی ما در ساخت و سازها، طبیعتاً منافعی غیرقابل تبدیل و معامله با ریال است که در کفه فایده، حتماً باید مورد توجه قرار گیرند. با این نگاه این مسائل را نمی‌توانیم هزینه قلمداد کنیم.