نشریه شماره   169   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بازگشت شبهه انگیز شیر دال

 

گروه معماری و دکوراسیون:«شیردال» موجودی با بدن شیر همراه با بال و غالباً صورت پرندگان شکاری مانند عقاب، شاهین، باز و قرقی است.هخامنشیان شیردال را "نگهبانی در برابر اهریمن، جادو و دروغ" می‌دانستند. سرستون‌های مشهور هخامنشی هم یکی از مشهورترین مصنوعات بشری هستند که شیردال‌ها را نمایش می‌دهند. نام این جانور در پارسی میانه «بشکوچ» است. خیلی‌ها اعتقاد دارند؛ سیمرغ در ادبیات کلاسیک پارسی نو، نمود نوینی از شیردال یا بشکوچ است، هرچند نام خود سیمرغ به پیش از اسلام بازمی‌گردد.

در سال 2003 گمرک نیویورک اقدام به ضبط یک اثر تاریخی، احتمالاً متعلق به دوره مادها کرد. اثری که گفته می‌شود از یک قاچاقچی آثار تاریخی گرفته‌شده و در تمام این مدت در خزانه وزارت امور خارجه آمریکا نگهداری می‌شده‌است. خبر کشف این شیء باعث شد تا دعوای تازه‌ای میان دوستداران میراث فرهنگی و فعالان این حوزه با دولت آمریکا شکل بگیرد .

اکنون پس از کشمکش‌های فراوان، نجفی رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، در نخستین سفر خود به نیویورک، با گرفتن این میراث از وزارت امور خارجه آمریکا، به ایران بازگشته است، اما ورود آن به خاک ایران بدون حواشی نبود. ادعای تقلبی یا اصل بودن اثر، مباحثی را در فضای رسانه‌های اجتماعی پدید آورده است. برخی پژوهشگران معتقدند شیء بازگردانده شده تقلبی است؛ اظهارنظری که بدون لمس و بررسی علمی صورت گرفته است. زاهدی، نماینده اداره کل امور موزه‌ها که این اثر تاریخی را تحویل گرفته در این مورد گفت: در حال حاضر امکان تأیید اصل بودن آن وجود ندارد و باید متخصصان آزمایش‌های متعددی روی آن انجام دهند که احتیاج به زمان بیشتری دارد. متن زیر نگاهی دارد به دستاورد بازگشت "دال" چه به عنوان تقلبی و چه به عنوان اصل :

مهم اصل یا تقلب نیست

مهناز گرجی ، رئیس موزه ملی ایران با بیان این مطلب که بازگشت این شی فتح بابی برای تعاملات فرهنگی با آمریکا و بازگرداندن دیگر اشیای تاریخی ایران است که به صورت غیرقانونی از کشور خارج شده ، به خبرنگار ما گفت: طبق معاهدات یونسکو، کشورهای عضو این مجمع جهانی، موظفند آن دسته از آثار تاریخی که به طور غیرقانونی از کشوری خارج شده‌اند را به کشور مبداء بازگردانند. شیردال نقره‌ای نیز طبق تعهدات کشور آمریکا به معاهدات یونسکو به هیئت ایرانی بازگردانده شد.وی در پاسخ به این سؤال که آیا اگر این شی تقلبی هم باشد ارزشمند است، گفت: شیردال فارغ از تقلبی یا اصل بودن، از ایران خارج شده‌ بود و باید به این کشور بازگردانده می‌شد. این اقدام آمریکایی‌ها هم در راستای احترام به حقوق مردم ایران و معاهدات بین‌المللی بوده است. بازگشت شیردال فتح بابی برای رفع موانع قانونی و بازگرداندن الواح گلی هخامنشی است که بیش از نیم‌قرن در شیکاگو نگهداری می‌شوند و به طور امانی از ایران خارج‌شده‌اند. وی همچنین تاکید می‌کند که بازگرداندن آثار تاریخی مسروقه ایران، تنها به کشور آمریکا ختم نمی‌شود.

شیردال تقلبی نیست

محمدعلی نجفی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با تاکید بر این موضوع که شیردال تقلبی نیست، گفت: این شی در سال 2003 در گمرک آمریکا از قاچاقچیان کشف و ضبط می‌شود و در این راستا کارشناسان آمریکایی با بررسی این شی، تاریخ و پیشینه آن را مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد عنوان کردند. وی افزود:با توجه به اینکه اصل بودن شیردال توسط کارشناسان آمریکایی تأییدشده و در حال حاضر نیز در موزه ملی ایران توسط کارشناسان ایرانی مورد آزمایش و بررسی قرارگرفته ،می‌توان گفت" این شی اصل است و خبرهایی که پیرامون تقلبی بودن آن منتشرشده را تکذیب می‌کنم.

جام شیردال ، احتمالاً تقلبی است

شهرام زارع، باستان‌شناس با بیان اینکه تکوک (ریتون) مذکور منسوب به غار «کلماکره» در شهرستان پلدختر استان لرستان است، افزود: در آخر دهه ۱۳۶۰، به صورت کاملاً اتفاقی، مجموعه‌ای توسط یکی از بومیان کشف شد که در اثر بی‌تدبیری‌ها عمدتاً به یغما رفت و شماری از آنها امروزه در موزه‌های جهان نظیر لوور، بریتانیا و متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود. گویا این اثر نیز مربوط به آن مجموعه است.این باستان‌شناس ادامه داد: نکته قابل تأمل آن است که در اصالت اغلب اشیای منسوب به مجموعه «کلماکره» شک و شبهه وجود دارد. چون شاید چند برابر آنچه از آثار این منطقه به یغما رفته، اشیای بدلی از روی این مجموعه ساخته شده و در بازار اشیای عتیقه خرید و فروش شده است.

وی خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد اثر تحویل داده شده نیز یکی از همین نمونه‌های تقلبی باشد. ویژگی‌های ساختاری اثر، ترکیب اجزای بدن این جانور، آرایه‌پردازی‌ها و شکل پرچ و لحیم کاری اجزا و اتصالات مختلف بدن در این تکوک حاکی از این امر است و به نظر می‌رسد یک اثر تلفیقی است که با چسباندن ترکیبی نامربوط از قطعات مختلف به این شکل پدید آمده است. البته برای قضاوت درست و دقیق می‌بایست از نزدیک توسط متخصصان بررسی شود.این باستان‌شناس درباره اهمیت بازگرداندن این اثر فرهنگی از سوی مسئولان سازمان میراث فرهنگی افزود: بی‌شک تحویل دادن اثر توسط امریکا از روی حسن نیت انجام گرفته است چون خود امریکایی‌ها در اصل این اثر را از یک مجموعه‌دار بین‌المللی ضبط کرده‌اند. زارع خاطرنشان کرد: تلاش رؤسای سازمان میراث فرهنگی کشور هم برای پیگیری و تحویل گرفتن این اثر ستودنی و قابل‌تقدیر است، اما در کنار این موضوع، مسائل تخصصی و علمی هم وجود دارد که می‌بایست توسط متخصصان در آینده مورد بحث قرار گیرد.

یک پیام مثبت در عرصه فرهنگی

احمدرضا دستغیب، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و از همراهان رئیس‌جمهور در سفر به آمریکا با بیان این مطلب که بازگرداندن شیر دال به ایران بیش از اینکه ارزش مادی داشته باشد، دارای پیام مثبت در عرصه فرهنگی است، گفت: "شیردال" بیش از اینکه ارزش مالی داشته باشد، نشانه‌ای از تأثیر میراث فرهنگی در حوزه دیپلماسی است. وی اظهار امیدواری کرد «شیردال» مقدمه‌ای باشد که سایر اشیای گران‌قیمتی که به روش‌های غیرقانونی از کشور خارج‌شده‌اند به ایران بازگردانده شوند. نماینده مردم شیراز با اشاره به مذاکرات و اقدامات صورت گرفته در سفر هیئت ایرانی به نیویورک، گفت «تلاش هایی برای بحث بهبود گردشگری بین دو کشور در حال انجام است و مقدمات این مهم در حال پیگیری است».