راه برون رفت از بحران

شمار نشریه : 169


آرزوافشارزاده: فرآیند آموزش معماری در ایران به گونه‌ای است که بیش از هر چیز بر اطلاعات دادن به دانشجویان متمرکزشده و به جای پرداختن به دروس عملی و کارگاهی، بر دروس نظری تاکید می‌شود که در جهت توانمندسازی حرفه‌ای دانشجویان نیست. به همین منظور در نظر داریم در هر شماره به بیان نظرات کارشناسان و اساتید معماری و دانشجویان و نحوه رفع این چالش‌ها در آموزش معماری بپردازیم.

در اين شماره پاي صحبت‌های پروفسور محمود گلابچی، چهره ماندگار مهندسی راه و ساختمان کشور و رئیس کرسی یونسکو در معماری اسلامی، نشسته‌ایم تا راهكار چالش‌های عمده در برنامه‌های آموزش معماری کشور را جويا شويم.

پیام ساختمان: برنامه های آموزش معماري در دانشگاه‌ها را چگونه ارزیابی می فرمایید ؟

برنامه‌های آموزشی در دانشگاه‌های کشور با سه چالش عمده روبه رو هستند؛اولین چالش عدم هماهنگی بین دروس نظری و عملی و حتی بین دروس عملی است. به این ترتیب که دانشجویان معماری باید کاربرد مستقیم نتایج دروس نظری را در بخش عملی معماری حس کنند و ببینند اما در عمل اینگونه است که دروس طرح معماری که دروس کارگاهی و عملی رشته معماری هستند ، مستقل از دروس نظری راه خود را طی نموده و اساتید کارگاه‌ها بدون احساس ضرورت هماهنگی بین دروس عملی و نظری برنامه کارگاه‌ها را ارائه می‌کنند.

پیام ساختمان: به لحاظ كاربردي اين روش چه تأثیری در آموزش دارد؟

این مسئله باعث می‌شود دانشجو وقتی دروسی را در رشته خود به صورت نظری می‌خواند عملاً کاربردش را در کارگاه‌های معماری حس نکند.

پیام ساختمان: چه راه‌حلی پيشنهاد می‌کنید؟

راه حل این است که کارگاه‌های معماری دانشجویان، فقط توسط اساتید طرح معماری ارائه نشود بلکه اساتیدِ دروس نظری هم متناسب با موضوع در این کارگاه‌ها حضور پیدا کنند. به طور مثال استاد درس ایستایی، عناصر جزییات، ساختمان و طراحی فنی باید در کارگاه معماری و زمانی که دانشجو مبادرت به تهیه طرح معماری می‌کند حضور پیدا کند تا نتایج درس‌های نظری به صورت عملی در کار دانشجو خواسته و ارائه شود و هم راهنمایی لازم به عمل بیاید تا هنگامی که دانشجو طرح معماری ارائه می‌کند با ابعاد نظری و عملی رشته معماری و کاربردها همراه باشد و فقط به عنوان دانش در ذهن او ذخیره نشود بلکه تبدیل به طراحی و منجر به نتایج عملی شود.

پیام ساختمان: لطفاچالش دوم را ذكر كنيد.

چالش دوم در آموزش معماری، نگاهی است که امروز در جهان به فرایندِ آموزش همراه با ساخت وجود دارد. امروزه ثابت‌شده اگر دانشجویان بخواهند در فرآیند یادگیری و تعلیم و تربیت به خوبی بر آنچه در رشته آنها مد نظر است، تسلط پیدا کنند، باید فرایند آموزش در معماری را با ساخت همراه کنند تا دانشجو امکان ساختِ چیزی را که طراحی می‌کند به دست بیاورد. امروزه دستگاه‌های پیشرفته مانند CNC برش لیزری و دستگاه‌های دو بعدی و سه بعدی می‌توانند از فوم و یا قطعاتی مانند چوب و فلز مدل طراحی شده توسط دانشجو را عیناً به وجود بیاورند . ضروری است در کنارِ آموزش تئوری در رشته‌های معماری، زمینه‌های ساخت و تجربیات ساخت را فراهم کنیم. تجربیات ما در سال‌های اخیر در دانشگاه تهران نشان می‌دهد که چقدر اشتیاق و
علاقه مندی به این موضوع وجود دارد و دانشجویان در این فرایند نه تنها با اشتیاق بیشتر شرکت می‌کنند بلکه میزان تأثیر آموزش‌های ما بر ذهن و فکر و طراحی آنها به مراتب کامل تر و دقیق تر است.

پیام ساختمان: به نظرتان چالش های دیگری هم در این زمینه‌وجود دارد؟

چالش دیگری که در برنامه‌های آموزشی معماری ما وجود دارد، تاکید جدی و اساسی بر معماری ایرانی- اسلامی است. یکی از آرزوهای ما تحقق این امر بوده است. این مسئله باید در فرایند آموزش دانشجویان به طور دقیق وارد شود. در هر درس استاد باید زمینه‌ای را فراهم کند که دانشجو ناگزیر به سمت ارزش‌های معماری ایرانی- اسلامی و هویت آن ، برود و در طراحی از آن تبعیت کند.

اینکه شعار معماری اسلامی-ایرانی بدهیم اما دانشجو در طراحی خودش معماری گوتیک ، کلاسیک و رومانسک و انواع معماری که از غرب و جوامع دیگر وارد ایران شده‌ را ارائه کند و ما هم به عنوان یک پروژه آن را بپذیریم قطعاً ما را به هدف معماری با هویت نزدیک نمی‌کند. در واقع یکی از راه‌حل‌های برون رفت از بحران هویت در معماری و شهرسازی کشور تغییر اساسی در برنامه‌های درسی رشته معماری در دانشگاه‌هاست.