نشریه شماره   169   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

جداسازی آب بهداشتی و شرب


گروه تأسیسات: در ابتداي سال ۱۳۸۸ کارگروهي به رياست معاون اول رئیس‌جمهور و چند تن از وزرا تشکيل شد تا مسئوليت بررسي مسائل مربوط به اصلاح الگوي مصرف را بر عهده بگيرد. حدود ۱۰ ماه پس از تشکيل اين کارگروه، عطار زاده، معاون وقت وزير نيرو در امور آب و آبفا به خبرنگاران گفت: برنامه‌ريزي‌هايي صورت گرفته تا امکان بهره‌برداري از آب شرب و بهداشتي را به صورت تفکيکي براي مردم فراهم کنيم. وي اجراي اين طرح را با هدفمند کردن يارانه‌ها مرتبط دانسته و ابراز اميدواري كرده بود؛ با همکاري مردم شرايط بهره‌برداري از منابع آب کشور به شكل بهينه اصلاح شود.

نهايتاً اين طرح عليرغم سر و صداي زياد به جز در مناطق معدودی از كشور در عمل مسكوت ماند. تا اينكه در تابستان امسال و به دنبال افزايش دماي هوا و هشدار كارشناسان در خصوص كم آبي و ضرورت جيره‌بندي آب، دوباره بحث تفكيك آب شرب و غير شرب مطرح شد. اين بار نه از طريق دولت بلكه مركز پژوهش‌هاي مجلس شرايط و چگونگي اجراي آن را در دست بررسي دارد.

کمبود آب آشامیدنی، یک مسئله جهانی

کمبود آب مناسب آشامیدنی، یک مسئله جهانی است. افزایش سریع جمعیت شهرها و رشد فزاینده مصرف آب شهری، ضرورت اصلاح سیستم‌های توزیع آب شهری، به‌کارگیری شیوه‌های جدیدی را می‌طلبد. برنامه‌ریزان مسائل شهری معمولاً به تأمین آب از نقاط دوردست روی آورده‌اند که بی‌گمان هزینه‌های فزاینده‌ای را در بر خواهد داشت. در شهرهایی که محدودیت منابع آب محلی و فرا ملی با توجه به ملاحظات بهداشتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی امکان اجرای گزینه‌های دیگری را منتفی می‌کند، سیستم دو شبکه‌ای مجزا می‌تواند به عنوان راه حل مناسبی برای رفع مشکل آب شهری مورد استفاده قرار گیرد. در این سیستم آب شربِ مورد نیاز که معمولاً بین 10 تا 15 درصد کل مصارف شهری است، از یک شبکه با قطر کم توزیع‌شده و بقیه مصارف از طریق شبکه دیگر تأمین می‌شود.

اگر چه در تأمین آب آشامیدنی رعایت کلیه استانداردهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی ضروری است ولي تأمین آب باکیفیت مناسب از نظر شرب به میزان سرانه 20 لیتر در روز به مراتب عملی‌تر از تأمین سرانه کل آب به صورت تصفیه شده است و این هدف در بیشتر مناطق امکان تحقق دارد. ضمن اينكه رعایت استانداردهای شیمیایی برای سایر مصارف خانگی ضرورت چندانی نداشته و در صورتی که آب از نظر ویژگی‌های فیزیکی و بیولوژیکی مناسب باشد، استفاده از آن برای مصارف بهداشتی، بلامانع است.

تفکیک آب بر روي كاغذ بسيار خوب است

جداسازي (تفکيک) آب شرب و بهداشتي از چه جايگاه و اهميتي برخوردار است که توان مهندسي آب کشور را به خود معطوف کرده است؟ پيامدهاي اجراي اين طرح در اقتصاد ملي کشور چيست و تا چه حد در جهت اجرايي شدن اين وعده گام برداشته‌ شده و... مواردي از اين قبيل كه ذهن مخاطب را با خود درگير كرده است.

مهندس عليرضا نوذري‌پور، معاون نظارت بر بهره‌برداری آبفای استان تهران مي‌گويد: طرح تفکیک شبکه‌هاي آب شرب و غیرشرب بر روي كاغذ بسيار خوب است و اجراي آن تأثیر بزرگي در اصلاح الگوي مصرف جامعه و در نهايت توسعه اقتصادي كشور خواهد داشت ولي نكته مهم چگونگي اجراي آن در داخل كشور است. در حال حاضر وضعيت شهرها و ساختمان‌هاي كشور به گونه‌ای است كه اجراي طرح را با مشكل مواجه مي‌كند و بسياري از آنها زيرساخت‌هاي لازم را ندارند.

وي با اشاره به هزينه زيادِ اجرايِ طرح تاكيد مي‌كند: با توجه به شبكه‌هاي گسترده لوله‌كشي تهران، تعويض و اصلاح آنها كار بسيار مشكلي است ضمن اينكه اجراي اين طرح سازمان‌هاي مختلفي را درگير مي‌كند. شايد بتوان در شهرك‌هاي جديد اين كار را اجرايي كرد البته به شرطی كه منابع تأمین آب غير شرب مشخص و به اندازه كافي موجود باشد.

نوذری پور در عین ‌حال مي‌گويد: اگر خانواده‌اي بخواهند تفكيك آب شرب و غیربهداشتی را شخصاً انجام دهند به خودشان مربوط است و آبفا هيچ‌گونه مسئوليتي در اين خصوص ندارد زيرا مسئوليت انتقال و استفاده از آب بعد از كنتورِ آب ، بر عهده مشتركان است.

معاون نظارت بر بهره‌برداری آبفای استان تهران تصريح مي‌كند: ما مهم تر از اين طرح را در دست اجرا داريم، طرح ملي فاضلاب تهران در حال حاضر در انتظار بودجه است. اگر منابع مالي تأمین شود تا پنج سال آينده اين پروژه تکمیل‌شده و كمك بزرگي به بهداشت مردم تهران خواهد شد و ديگر شاهد آلودگي منابع آب زيرزميني نخواهيم بود.

به اعتقاد نوذري‌پور، آموزش و اصلاح فرهنگ مصرف شهروندان از اولويت بيشتري برخوردار است و در كنار اين مسئله تعويض شيرهاي آب و اصلاح سيستم‌هاي تأسیساتی كمك بزرگي در بخش صرفه‌جويي آب خواهد بود.

مجریان لوله کشی آموزش ندیده‌اند

البته نمي‌توان مشكلات اجراي طرح را تنها به مشكلات ساختاري شهرها و ساختمان‌هاي كشور محدود كرد، مسئله بسيار مهم تر، مقاومت مردم در مقابل تغيير الگوي مصرف و همچنين فراموش‌کاری آنهاست. دكتر غلام‌رضا هوایی، مدير كل مقررات ملي ساختمان مي‌گويد: در حال حاضر مردم عادت كرده‌اند شستشو و استحمام را با آب شرب انجام دهند و گاهي اوقات هنگام استحمام آب دوش را هم مي‌خورند. بنابراين ممكن است به علت سهل‌انگاري، بيماري‌هاي عفوني و مشكلات بهداشتي زيادي ايجاد شود. شما ايران را با كشورهاي اروپايي مقايسه نكنيد شرايط در آنجا بسيار متفاوت است زیرا اولاً منابع آبي به ميزان زياد قابل‌دسترسی بوده و با بررسي كيفيت آن براي مصارف مختلف تصميم‌گيري مي‌كنند. ثانياً ساختمان‌ها به گونه‌اي ساخته‌شده‌اند كه از قبل امكانات لازم براي تفكيك آب شرب و غیربهداشتی فراهم‌شده و به اندازه كافي فرهنگ‌سازي شده و مردم آن را پذيرفته‌اند.

حتي اگر بپذيريم طرح تفكيك آب شرب و غير شرب در ساختمان قابل‌اجراست، مسئولیت آن در وهله اول بر عهده مجريان لوله‌كشي ساختمان است. بسياري از آنها آموزش‌هاي لازم را فرا نگرفته‌اند، بنابراين در هنگام اجراي طرح با مشكل مواجه شده و مشاوران خوبي نیز نيستند.

به اعتقاد هوايي، در حال حاضر اصلاح سيستم‌هاي تأسیساتی و لوله‌كشي ساختمان، در كنار آموزشِ مجريانِ تجربي لوله‌كشي ساختمان موضوع مهم تري است زيرا از اين طريق علاوه بر افزايش بهره‌وري سيستم‌هاي آبرساني، امنيت سازه و عمر ساختمان‌ها افزايش خواهد يافت.

اجرای این کار به سهولت امکانپذیر است

احداث دو شبکه مجزا از نظر فنی و اقتصادی خالی از اشکال نیست و اتصال سیستم مخصوص آب آشامیدنی به واحدهای مسکونی شاید عملی نباشد. در اين صورت ایجاد شیرهای برداشت عمومی ویژه آب آشامیدنی در نقاط مختلف شهر، هزینه‌های اجرای شبکه مجزا را به میزان قابل‌توجهی کاهش داده و اجرای طرح را تا حدودی توجیه می‌کند. با اين حال مجريان تجربي هميشه براي انجام لوله‌كشي آمادگي دارند.

بيژن عطارد، رئيس اتحاديه تأسیسات مكانيكي ساختمان استان تهران مي‌گويد: اجراي اين كار در تمام ساختمان‌هاي نوساز و قديمي به شرط تأمین منابع آب به سهولت امكان‌پذير است. براي اين كار نيازي به تعويض لوله‌هاي قديمي آب شرب نيست بلكه از طريق نصب لوله جداگانه و به صورت روكار مي‌توان تفكيك انشعاب را انجام داد و لوله‌هاي آب را به ارجح‌ترين محل استفاده يعني سرويس‌هاي بهداشتي، هدايت نمود. براي اين منظور حتي مي‌توان از نورگير ساختمان‌ها هم استفاده كرد.

به گفته عطارد براي تسريع در اجراي طرح مي‌توان تانكرهايي در پشت‌بام ساختمان‌ها تعبيه كرد و پس از تصفيه فاضلاب آشپزخانه و استحمام، آب موجود را از طريق پمپاژ به پشت‌بام هدايت و ذخيره‌ نمود. اين كار از طريق تفكيك انشعابِ فاضلابِ خانگي به سهولت امكان‌پذير است. ضمن اينكه در ساختمان‌هاي نوساز، مهندس تأسیساتِ مكانيكي مي‌تواند نقشه اين كار را از قبل طراحي كرده و در هنگام ساختمان‌سازي آن را اجرايي كند.