هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   169   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

توسعه دستوری نیست


گروه گزارش: به عنوان یک خبرنگار حوزه ساختمان و مسکن، بسیار شاهد بوده‌ام که افراد در مناسب مختلف و مجالس متفاوت، به بیان آمار و ارقامی از متوسط عمر ساختمان در ایران و جهان پرداخته‌اند که بسته به حال و هوای مجلس و محفل، این اعداد و ارقام ده‌ها و صدها سال متفاوت‌اند.

اما به راستی متوسط عمر ساختمان در ایران چه قدر است و یک ساختمان بعد از تکمیل، تا چند سال سرپا می‌ماند و بدون نیاز به تخریب، با تعمیرات جزئی قابل‌استفاده و سکونت است؟ تأثیر استفاده از مصالح استاندارد بر عمر ساختمان‌ها چه قدر است؟ نامرغوب بودن و غیراستاندارد بودن کدام مصالح تأثیر منفی بیشتری بر عمر مفید ساخته‌ها می‌گذارد؟ چگونه می‌توان فهمید که در این فرایند، سهم کارگران فاقد مهارت و استادکاران سنتی به چه میزان است؟ آیا عمر مفید ساختمان‌ها در کشور ما 20 تا 30 سال است که با صنعتی سازی، می‌توان آن را به بیش از 50 سال ‌رساند یا به طور کلی در مقایسه با کشورهای پیشرفته کمتر است؟!

در موقع خروج از نشست‌ها، که سخنران آمارهای غلط و مشکوک خود را ارائه کرده بود، مهندس حجت الله عامری را دیدم و خواستم نظر او را در خصوص این آمارها بدانم. وی عضو هیئت‌مدیره سازمان نظام مهندسی استان گلستان و عضو شورای مرکزی سازمان دوره پنجم است.

پیام ساختمان: در مورد متوسط عمر ساختمان‌ها در ایران چیزهای متفاوتی می‌گویند.نظر شما در این مورد چیست؟

گفته می‌شود چند برابر اروپاست! ولی معلوم نیست این حرف‌ها به استناد چه آماری گفته می‌شود. کدام کار آماری انجام شده است؟ به نظرم پروژه آماری و پژوهشی درست و حسابی برای این موضوعات باید تعریف و اجرا کرد. اگر ما می‌خواهیم در صنعت ساخت و سازمان اصلاح ساختاری انجام دهیم از اولین فوریت‌ها، انجام کارهای آماری است تا ببینیم پیش‌فرض‌های فعلی ما چه قدر درست و منطبق با واقعیت‌هاست. با این کار برایمان مشخص می‌شود که باید از کجا، به کجا برویم. در این زمینه متأسفانه نه تشکیلات غیردولتی مثل سازمان نظام مهندسی و نه بخش دولتی مثل وزارت راه و شهرسازی و مرکز تحقیقات تا آنجا که من سراغ دارم هیچ کار علمی انجام نداده‌اند تا بتوان آن را به عنوان یک مدل به همه کشور تعمیم داد.

پیام ساختمان: پس تکلیف این حرف‌هایی که در مورد متوسط عمر ساختمان در ایران گفته می‌شود چیست؟

حرف‌هایی که گفته می‌شود مربوط به یک دهه قبل است و الان هم همان حرف‌ها گفته می‌شود! چون کاری پژوهشی و آماری در این خصوص انجام‌نشده حتی از ظاهر صحبت‌ها هم معلوم است که این گفته‌ها غیرقابل استناد و غیرعلمی است. سؤال من این است که چه طور طی 10 سال گذشته متوسط عمر ساختمان‌ها در ایران ثابت مانده است؟ این عددها غیرمستند هستند که روی آنها کار علمی انجام نشده است.

پیام ساختمان: چه کسی یا نهادی باید کار علمی کند؟

به نظر من سازمان نظام مهندسی و مراجع دولتی که در تصمیم‌گیری‌های کلان نقش دارند باید برای آن برنامه‌ریزی کنند. وقتی در قالب برنامه‌های توسعه‌ای، برای مسکن مردم و نسل‌های آینده برنامه‌ریزی می‌کنیم، حتماً باید کارهای ما مستند و زیرساخت‌های کارهایمان آماری باشد. چون بر اساس این آمارهاست که قرار است نیازهای دهه‌های آینده را تشخیص بدهیم و تصمیم بگیریم که چه زیرساخت‌هایی را باید ایجاد کنیم یا برای ساخت و تولید مصالح ساختمانی، تربیت نیروی انسانی و ... بر اساس نیازهای آینده بتوانیم به ارقام در دست تکیه کنیم. متأسفانه اصلاً این کارها انجام نمی‌شود.

پیام ساختمان: آیا نباید سازمان نظام مهندسی در این مورد جدیت بیشتری از خود نشان دهد؟

سازمان نظام مهندسی چون هزینه‌های خودش را از محل درآمدهای خودش تأمین می‌کند در بحث مسائل پژوهشی خیلی وارد نشده و در آن تعریف پروژه‌های پژوهشی در سطح کلان نداریم. به نظرم شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی کشور به نمایندگی از نظام مهندسی‌های کشور باید دست به کار آماری در کل کشور بزند. باید برنامه‌ای تدوین کنیم که ظرف دو سه سال آینده حتماً به عددهای قابل استنادی برسیم تا مبنای برنامه‌ریزی برای دهه‌های آینده باشند.

کار آماری نیاز به مطالعات میدانی دارد. مثلاً بخش زیادی از ساختمان‌های ما در دهه‌های گذشته ساخته‌شده‌اند و اگر بخواهیم بفهمیم که چند درصد از این ساختمان‌ها مقاوم هستند نیاز به تست های مخرب و بررسی‌های آزمایشگاهی و مطالعات میدانی داریم که هیچ‌کدام از اینها در حد کلان انجام نشده است. البته در پنج شش سال گذشته سازمان نوسازی مدارس کشور موضوع مقاوم سازی را در پروژه‌های خودش تعریف و اجرا کرد یا دستگاه‌های دولتی، موضوع مقاوم‌سازی پروژه‌های خودشان را تعریف و اجرایی کردند و دست به کار مقاوم‌سازی ساختمان‌های مهم و حیاتی خودشان زدند، مثل بیمارستان‌ها و مراکز حساس کشور ولی در ساختمان‌های مسکونی عادی و مراکز عمومی مثل مراکز تجاری و اداری بخش خصوصی این اتفاق نیفتاده است.

پیام ساختمان: ظاهراً این موضوع خیلی برای شما اهمیت دارد؟

دقیقاً، چون رسیدن به "توسعه" به صورت دستوری امکان‌پذیر نیست و نمی‌توان با یک فرمان از بالا؛ به توسعه‌یافتگی دست پیدا کرد. این امر نیاز به برنامه‌ریزی دارد و اصلاً توسعه امری بر مبنای برنامه‌ریزی است. توسعه‌یافتگی به شدت به مطالعات آماری دقیق، برنامه‌ریزی صحیح و اجرای درست وابسته است. خواسته‌ها، هدف‌ها و نیازهای ما باید با مطالعات آماری سنجیده و مطابقت داده شود و بر اساس آن برنامه‌های توسعه‌ای تدوین شود. در غیر این صورت اتفاق خاصی نمی‌افتد و وضع در بهترین حالت همین خواهد بود که هست. توسعه "دستوری" نیست بلکه "برنامه‌ای" است. اینکه بنشینیم و تصمیم بگیرم توسعه‌یافته بشویم که نمی‌شود. این امر نیاز به کار علمی شبانه‌روزی، منظم و مرتب دارد.