هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   169   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

کـارگران ساختـمانی و گـره نظـارت

گروه ساخت‌وساز: دیدن افرادی با لباس‌های ژنده که در میادین اصلی شهر منتظر هستند تا کارفرمایی از راه برسد و آنها را به کارگاه ساختمانی یا عملیات بنایی در گوشه و کنار شهر ببرد، صحنه‌ای‌ آشنا برای همه است. کسانی که پس از یک روز کار طاقت‌فرسا، شامگاه با این امید به خانه برمی‌گردند که فردا باز هم جایی دیگر و ساختمانی دیگر نیاز به کارگر داشته باشد.

اخیراً مرادعلی واهبی، رئیس هیئت‌مدیره سازمان نظام مهندسی خوزستان، از نبود نظارت بر مهارت کارگران ساختمانی گله کرده و آن را تهدیدی برای کیفیت ساختمان‌ها می‌داند، آن هم خانه‌ای که باارزش‌ترین مایملک خانواده‌ها است و هراس لرزش آن هر روز دل‌ها را می‌لرزاند. به گفته واهبی کارگران ساختمانی ازجمله شاغلان کشور هستند و در ساخت‌وساز ساختمان‌ها و بناهای کشور نقش دارند. از همین رو باید بر کار آنها نظارت وجود داشته باشد. به نظر وی نخستین چالش پیش روی در این زمینه شناسایی کارگران غیرماهر است.

بیمه کارگران در مجلس

مجلس شورای اسلامی از تیرماه سال 1392 طرح بیمه اجتماعی کارگران ساختمانی را لغو کرد. توجیه این اقدام مشکلاتی بود که در شناسایی کارگران ساختمانی وجود داشت ، بدین صورت که هر کس با در دست داشتن کارت مهارت می‌توانست از این بیمه استفاده کند. این در حالی بود که نزدیک به دو میلیون کارگر ساختمانی از حق بیمه بی‌بهره بودند. طبق گزارش‌های نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی، آمار بیمه‌شدگان سازمان تامین اجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری و سایر صندوق‌های بیمه‌ای نشان می‌دهد که حداقل یک سوم نیروی کار شهری در ایران، علیرغم کار و فعالیت، تحت پوشش نظام تامین اجتماعی و حداقل مزایای تضمین شده آن نیستند. اما سوال اینجا‌ست:در ساختاری که امکان تشخیص کارگران ماهر از غیرماهر امکان‌پذیر نیست، صنف و سندیکایی هم وجود ندارد که بتواند به صورت جامع کارگران ساختمانی را پوشش دهد، این خواسته تا چه میزان می‌تواند به اجرا درآید.

کارگران فصلی و روزمرد

اکثریت کارگران فصلی و روزمرد را کارگران غیررسمی و غیرماهر تشکیل می‌دهند که بیشتر به مشاغل ساختمانی کشانده می‌شوند. این ویژگی کشورهای در حال توسعه، یعنی نیروی کار غیررسمی گسترده، در ایران هم دیده می‌شود. از نظر تاریخی بیشینه نیروی کار غیرماهر و غیررسمی را روستاییان تشکیل می‌دهند که به دلیل از رونق افتادن کشاورزی به شهرها مهاجرت می‌کردند یا به صورت فصلی اسکان می‌یافتند. آسان‌ترین و در دسترس‌ترین حوزه‌ای که این نیروها را می‌توانست و می‌تواند به خود جذب کند، بخش ساخت و ساز و مسکن است. به دلیل شکل توسعه و ساختار اقتصادی کشور، این بخش در سیطره بساز و بفروش‌ها قرار دارد. از این رو کارگران غیرماهر به راحتی جذب بخش ساختمان می‌شوند.

غیراز پروژه‌های بزرگ ساختمانی، اکثریت کارگران روزمرد و غیرماهر بیمه نمی‌شوند و مجبورند برای امنیت شغلی خود با وجود خطراتی که آنها را تهدید می‌کند، سکوت اختیار کنند. درحالی که حوادث ساختمانی نسبت به دیگر مشاغل بالاترین نسبت را داراست و کارگران با خطر مرگ و قطع نخاع روبه رو هستند. هم اکنون 46 درصد حوادث حین کار در پروژه‌های ساختمانی روی می‌دهد که متاسفانه 70 درصد آنها به مرگ منتهی می‌شوند. کارگران هم به دلیل ترس از دست دادن کار و یا بی‌اطلاعی، پیگیر حقوق خود نمی‌شوند و به دلیل حقوق پایین و بیمه نشدن، کار و فعالیت ارزش‌اش را از دست می‌دهد و کارگران نیز به بهبود کیفی فعالیت خود توجهی نمی کنند.

نبود نهاد نظارتی

شاید بزرگ‌ترین مشکل عدم نظارت بر کارگران ساختمانی در ساختار ساخت‌وساز شهری ایران نهفته باشد. زیرا بیشتر ساخت و سازهای شهری تحت سیطره اشخاص حقیقی و بساز و بفروش‌ها قرار دارد که از مقدمات دانش ساخت‌وساز بی‌بهره‌اند. بی‌شک اشخاص حقیقی که مانند کارگرانشان شغل آنها هم فصلی است و چنانچه شرایط حکم کند، به تجارت‌های سودآور دیگری می‌پردازند، نمی‌توانند در بلندمدت و میان‌مدت جوابگوی مشکلات و خرابی‌ها و مسئول ساخته‌های خود باشند. این افراد بی‌شک نمی‌توانند ناظران خوبی نیز بر عملکرد زیردستانشان باشند، حال اگر کارگران ماهر و غیر ماهر باشند یا تکنسین‌ها و مهندسان ناظر این پروژه‌ها.

در خبرها آمده است که گاه مهندسان ناظر چنین پروژه‌هایی ، با تفویض اختیارات خود از نظارت بر پروژه‌ها سرباز می‌زنند. در نبود تعاونی‌ها و شرکت‌های معتبر که بتوانند مسئولیت ساخت و مدیریت کارگران را برعهده داشته باشد عدم نظارت بر کارگران کوچک‌ترین اشکالی است که می‌توان بر پروسه ساخت و ساز گرفت.

تشکل‌های کارگران به مثابه راه حل پیش رو

به گفته اعظم خاتم ،جامعه‌شناس حوزه شهری، تنها راه شناسایی کارگران واقعی استفاده از تشکل‌هاست. این نظر مورد تایید فتح‌الله بیات، رئیس اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانی کشور نیز هست. به گفته وی اگر تشکل‌های کارگری و انجمن‌های صنفی وظایف خود را به درستی انجام دهند و از طرف کارفرماها و نهادهای دولتی هم به رسمیت شناخته شوند، می‌توانند جلوی بسیاری از سوءاستفاده‌ها از بیمه کارگران را بگیرند. مضاف بر اینکه با همکاری بین این اصناف و سازمان فنی و حرفه‌ای کشور بر آزمون‌های مهارت که منتهی به اخذ گواهی‌نامه فنی و حرفه‌ای می‌شود هم نظارت خواهند کرد. همچنین نظام مهارت آموزی و تنظیم بازار و استیفای حقوق از دوش دولت برداشته خواهد شد و به موضوعی داخلی در بین کسانی که در صنعت ساختمان حضور دارند محول خواهد شد.