هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   166   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

هواي تازه با «فن‌كويل»


گروه تاسيسات: مهم‌ترین و متعارف‌ترین سیستم تمام آبی تهويه مطبوع، فن‌کویل است، ترمینالی که از یک فیلتر با راندمان کم و چند فن سانتریفوژ همراه با کویل سرد و گرم تشکیل شده است. هوای ورودی به فن‌کویل، نخست از روی فیلتر می‌گذرد و سپس از قسمت فن و کویل عبور می‌کند و وارد اتاق می‌شود، در اين صورت اگر کویل‌ها سرد باشند، محیط خنک شده و اگر گرم باشند، محیط گرم می‌شود. فن‌کویل‌ها برای جلوگیری از نشت آب تقطیر شده در آنها، دارای تشتک و لوله تخلیه هستند. کویل گرمایش فن‌کویل می‌تواند به ‌وسیله آب گرم و یا بخار کار کند، ضمن اينكه به‌ جای کویل گرمایش می‌توان از انرژي الکتریکی نیز استفاده کرد.

کاربرد فن‌كويل

به منظور تهویه مطبوع ساختمان‌های اداری، مسکونی، هتل‌ها و مدارس از سیستم فن‌كويل استفاده می‌شود، به ویژه برای زون‌های پیرامونی و اتاق‌هایی که در تابستان نیاز به سرمایش و در زمستان‌ نیاز به گرمایش دارند. چنانچه برای فضاهای داخلی که همواره در طول سال نیاز به سرمایش دارند از ترمینال‌های تمام آبی استفاده شود، باید در طول سال دستگاه تبرید صرفه تمام مرکزی روشن باشد. در واقع هنگام استفاده از سیستم فن‌کویل، نمی‌توان از چرخه باصرفه تمام هوایی در زمستان استفاده کرد. لیکن این امکان وجود دارد که در طول ماه‌های سرد، به منظور سرمایش زون‌های داخلی، از چرخه با صرفه هیدرونیک استفاده کرد. همچنین در ساختمان‌هایی که نیاز به کنترل دقیق مقدار هوای تازه و نیز مقدار رطوبت است، این سیستم مزیت چندانی ندارد. از طرف دیگر سیستم تمام آبی فن‌کویل امکان کنترل دمای هر اتاق را به صورت مستقل در اختیار می‌گذارد.

انواع فن‌كويل‌

*فن‌کویل ایستاده: از فن‌کویل به صورت ایستاده زیاد استفاده می‌شود و می‌تواند زیر پنجره و یا هر جای مناسب دیگری در اتاق استقرار یابد. چنانچه فاصله کف اتاق تا زیر پنجره کم باشد می‌توان از نوع کوتاه آن استفاده کرد. ارتفاع این نوع کم است ولی پهنای آن زیادتر از فن‌کویل‌های ایستاده معمولی است. دریچه هوای خروجی از فن‌کویل‌های ایستاده می‌تواند در بالا و یا در قسمت جلوی فن‌کویل تعبیه شود، به این ترتیب هوادهی یا به طرف بالا و یا به طرف جلو خواهد بود. ظاهر فن‌کویل‌ها اغلب با طرح عمومی اتاق سازگار است. فن‌کویل‌های ایستاده به ویژه برای فضاهای اداری و یا آپارتمان‌ها مناسب هستند. صدای فن‌کویل‌های ایستاده به این سبب که در اتاق قرار دارند، می‌تواند برای فضاهایی که نیاز به سکوت و آرامش دارند(آپارتمان‌ها)بیش از میزان مورد نظر باشد ولی این امر برای ادارات و اماکنی که رفت و آمد در آنجا زیاد است مشکل تلقی نمی‌شود. البته فن‌کویل‌های ایستاده ستونی هم موجود هستند، این فن‌کویل‌ها به صورت ایستاده استقرار می‌یابند و غالباً فاصله بین کف تا سقف را می‌پوشانند. دارای دریچه برگشت و دریچه رفت، فن سانتریفیوژ، فیلتر هوا و کویل سرد و گرم بوده و غالباً رایزرهای آب سرد و یا گرم از داخل کابینت فن‌کویل عبور می‌کنند. کویل این دستگاه می‌تواند به صورت سری یا موازی به رایزر مزبور متصل شود.

*فن‌کویل‌های سقفی: این فن‌کویل‌ها بالای سقف کاذب نصب می‌شود و از دید پنهان هستند. صدای آنها اغلب، به اين دليل که درداخل پلنوم سقف کاذب قرار دارند از دو حالت بالا کمتر است. مشکل این نوع فن‌کویل‌ها، سختی دسترسی به آنها، تمیز کردن فیلتر آنها و یا تعمیرات احتمالی آنهاست. هوای برگشت اتاق به دو محل مناسب یکی از این روش‌هاست. در این حالت هوای برگشت نخست وارد فن‌کویل می‌تواند پوسته خارجی نداشته باشد. هوای برگشت همچنین می‌تواند از طریق کانال برگشت به پلنوم برگشت فن‌کویل راه یابد. صدا در این نوع فن‌کویل بیشتراز نوع بدون پوسته است. البته فن‌کویل‌های سقفی کابینتی هم موجود هستند. این فن‌کویل‌ها مانند فن‌کویل‌های ایستاده هستند با این تفاوت که در زیر سقف و به صورت افقی استقرار می‌یابند. هوادهی در این فن‌کویل‌ها از دریچه جلوی آنها و جهت آن افقی است. این نوع فن‌کویل به صورت روکار نصب می‌شود و برای فضاهایی که به دلایل مختلف نتوان در آنها از فن‌کویل ایستاده استفاده کرد، مناسب هستند.

*فن‌کویل افقی کانالی: این نوع فن‌کویل مانند حالت قبل است با این تفاوت که فن آن فشار استاتیک بیشتری دارد. از این رو می‌توان هوای خروجی از آن را از طریق کانال به چندین اتاق رساند. صدای این فن‌کویل، چنانچه ضوابط و اصول طراحی در نصب آن رعایت گردد، می‌تواند کمتر از حالت‌های قبل باشد، زیرا محل آن می‌تواند دورتر و در جایی در نظر گرفته شود که افزایش صدا در آنجا مهم تلقی نمی‌شود. دسترسی به این نوع فن‌کویل و تعمیر و نگهداری آن نیز با مشکلاتی رو به رو است و ضعف آن تلقی می‌شود. در مورد فن‌کویل‌های سقفی که در داخل پلنوم و بالای سقف کاذب نصب می‌شوند لازم است که جزئیات استقرار و چگونگی دسترسی به آنها و پایین آوردن تمامی دستگاه و نصب دوباره آن مورد توجه طراح قرار گیرد. در این نوع فن‌کویل هوای برگشت از اتاق‌ها با هم مخلوط می‌شوند، از این رو در جاهایی که لازم است هوادهی به اتاق‌ها و برگشت آن به صورت مستقل صورت گیرد، به کار نمی‌آید.

مراحل تهویه هوا

هوای تازه مورد نیاز تهویه اتاق می‌تواند به دو صورت تامین شود. در فن‌کویل‌های ایستاده متعارف این هوا می‌تواند از طریق دریچه کوچک پشت فن‌کویل که به هوای خارج راه دارد، وارد فن‌کویل شود. همچنین درمورد انواع مختلف فن‌کویل‌های سقفی و ایستاده لازم است هوای تازه نخست به وسیله دستگاه هواساز مستقل تا دمای هوای اتاق سرد یا گرم شود و سپس از طریق کانال‌هایی به اتاق و یا به پشت فن‌کویل‌ها راه یابد. در سیستم فن‌کویل هوای مورد نیاز تهویه را یا می‌توان از طریق دریچه‌های پشت فن‌کویل‌ها تامین کرد و یا از طریق سیستم مستقل هوای تهویه شده تازه. مشکلات نمای ساختمان و زشتی آن در نتیجه استفاده از دریچه‌های متعدد، همچنین برهم خوردن توازن هوا در اتاق‌ها به سبب افزایش فشار هوای بیرون، به ویژه در زمستان که سرعت باد زیاد می‌شود و برخی اوقات هوا توفانی است، از مشکلات دیگر این سیستم است. در ساختمان‌های بلند مرتبه نیز به سبب«اثر دودکش»فشار داخل ساختمان در قسمت پایین آن نسبت به فشار هوای بیرون منفی می‌شود، به گونه‌ای که هوای بیرون از طریق دریچه پشت فن‌کویل به راحتی و بدون کنترل وارد اتاق می‌شود. در قسمت بالای ساختمان این فشار مثبت می‌شود و هوای اتاق به میزانی زیاد از طریق دریچه پشت فن‌کویل و بدون کنترل، از اتاق خارج می‌شود. مشکلات بالا ایجاب می‌کند که برای ارتقای کیفیت هوای اتاق‌ها و به منظور توزیع هوای تهویه شده تازه به اتاق‌ها از شبکه کانال استفاده شود. در این سیستم به منظور تهویه هوای تازه از یک یا چند هواساز مرکزی استفاده می‌شود. البته این سیستم (فن‌کویل و سیستم مستقل هوای تازه تهویه شده) جزوسیستم‌های آبی ـ هوایی طبقه‌بندی می‌شود.

مزایاي فن‌کویل

استفاده از فن‌کویل از لحاظ مصرف انرژی مناسب و باصرفه است. در اینجا بازگرمایش و یا مخلوط کردن دو هوای سرد و گرم درکار نیست، از این رو اتلاف انرژی وجود ندارد. انرژی فن نیز به کمترین مقدار خود می‌رسد زیرا افت انرژی به سبب انتقال هوا در کانال‌ها وجود ندارد. مقدار انرژی مورد نیاز پمپ سیرکولاسیون آب سرد و گرم نیز در مقایسه با انرژی مصرفی فن اصلی در سیستم هواساز به مراتب کمتراست. برخي ديگر از مزاياي سیستم تمام آبی فن‌کویل از اين قرار است: * فضای کمتری را اشغال می‌کند. * به منظور تهویه مطبوع ساختمان‌های موجود به راحتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. *اتاق مرکزی برای هواساز، همچنین فضای زیاد به منظور کانال‌کشی حذف می‌شود. *دمای هر اتاق را می‌توان به طورمستقل کنترل کرد. *آلودگی هر یک از اتاق‌ها به سایر اتاق‌ها سرایت نمی‌کند. *چون سیستم دارای کانال‌کشی رفت و برگشت نیست به هنگام حریق، کنترل آتش و دودهای حاصل ازآن راحت‌تر از سیستم‌های تمام هوایی است. چون دراین سیستم به منظور گرمایش ازآب گرم با دمای پایین استفاده می‌شود، می‌توان همراه این سیستم از سیستم‌های بازیافت گرمایی و نیز گرمایش خورشیدی استفاده کرد.

معایب فن‌كويل

* تعمیر و نگهداری آن وقت‌گير بوده و لازم است بخشی از آن در اتاق انجام شود. *چنانچه رطوبت‌زدایی توسط دستگاه هواساز مرکزی انجام نشود، در مناطقی که رطوبت بالا دارند کنترل رطوبت در آن خوب نیست. *به تشتک و لوله‌هایی به منظور تخلیه آب تقطیر شده نیاز است. *فیلتراسیون هوا به سبب استفاده از فیلترهای کم‌بازده، خوب نیست. *چنانچه از دستگاه هواساز مرکزی به منظور تامین هوای تازه استفاده نشود، کنترل مقدار هوای تازه ورودی به اتاق‌ها برای حفظ کیفیت هوا مناسب نیست.