هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   166   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

شهردار آینده و مشکلات تهران

گروه گزارش: با تغییراتی که در پس از انتخابات شورای شهر صورت گرفت اظهاراتی مبنی بر لزوم تغییر شهردار تهران به گوش می‌رسد. گرچه این منسب مسئولیتی خدماتی- اجتماعی به شمار می‌‌آید اما لزوم هماهنگی و تعامل بین دستگاهی برای این منسب آن را از سیاست‌ورزی و همراهی با سیاسیون دولت تازه بی‌نیاز نمی‌کند. شهر تهران شهرداران بسیاری به خود دیده است؛ آنچه در بین تمامی آنان مشترک است، اهمیت سیاسی است که خود آنان نیز برای منسب خود قائل بودند. دلیل این برهان موضع‌گیری‌هایی است که هرکدام از آنان در حوادث سیاسی از جمله انتخابات ریاست جمهوری از سوی خود بیان می‌کردند. چنانچه تعدادی از آنان تا سطح کاندیدای ریاست‌جمهوری نیز مطرح شدند و یکی از آنان برندۀ این مبارزه شد. آنچه نمی‌توان در آن شبهه‌ای وارد کرد جایگاهی است که سازمان شهرداری به واسطۀ برخورد رودررو با مردم از آن برخوردار است. آن هم در کلانشهر بزرگی چون تهران که 30 درصد جمعیت ایران را در خود جای داده است و الگوهای شهری و عملکرد در این کلانشهر مستقیم و غیرمستقیم، شهرهای دیگر نقاط کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل بسیاری این منسب را تریبونی برای تبلیغات سیاسی می‌دانند؛ پس دور نیست که شاهد تغییرات دیگری در شهرداری تهران باشیم.

شهرداری و وظایفش

در نبود نهادهای داوطلبانه که قسمتی از وظایف شهرداری را انجام دهند، بسیاری از وظایف شهری خواسته و ناخواسته به عهدۀ شهرداری قرار گرفته است. هرچند سیاستی چون «خانۀ محله» می‌توانست در پی رفع این نقیصه برآید تا شاهد شهری باشیم که در آن سازمان شهرداری در تعامل با مردم به رفع معضلات شهری بپردازد، اما این سیاست آنگونه که مورد نظر طراحان آن بود مورد توجه مردم قرار نگرفت.

اگر بخواهیم به وظایف شهرداری بپردازیم باید به سیاهۀ بلندی اشاره کنیم که از حوصلۀ این مقاله بیرون است و از توان یک نفر خارج است. اما بی‌شک جلوه‌گرترین وظیفۀ شهرداری، ساخت‌وسازهایی است که در سطح شهر صورت می‌گیرد. اتوبان‌های متعدد، پل‌ها و تقاطع‌ها، تونل‌ها، مترو و انبوه‌سازی در نقاط مختلف شهر و بیرون از آن. شهرداری تهران در این مدت هشت ساله تمام همت خود را صرف ساخت‌وسازهای شهری کرد- سه تونل، بزرگراه‌ها و تقاطع‌های متعدد –که در تبلیغات روزنامۀ همشهری (ارگان مطبوعاتی شهرداری تهران) این نکته نمود بسیاری دارد. بی‌شک شهروندان تهرانی شکرگزار زحمات مجموعۀ شهرداری برای این خدمات خواهند بود اما باید متذکر شد کار شهرداری نه تنها ساخت بزرگراه –وظیفه‌ای که دیگر شهرداران هم می‌توانند ادامه دهند ضمن اینکه انتقادهایی هم به ساخت بزرگراه در مرکز شهر تهران وارد است- بلکه تعامل با مردم و تبدیل شهر به جایی برای زندگی انسان‌ها است. این در حالی است که مناطق مرکزی و جنوبی شهر با مشکلاتی چون فرسودگی بناهای ساختمانی و تراکم بالای جمعیت دست درگریبان‌اند که مجال زندگی را برای قشر متوسط و پایین جامعه تنگ کرده است.

همان گونه که پیشتر اشاره شد وظیفۀ شهرداری خدماتی و اجتماعی است، ارتباط با شرکت‌های خصوصی طراحی شهری و مطالعات اجتماعی اولیه از وظایفی است که پیش از هر چیز باید مورد توجه قرار گیرد. شهر، محل تجمع، تقابل و تلاقی انسان، فضا و زمان است، شهرداری می‌بایست در ساخت و سازهایی که در تدارک دارد و بسیار مفید نیز است، به این مهم توجه داشته باشد و از نگاه مدیریتی یا مهندسی محض به شهر بپرهیزد.

فردی که به عنوان شهردار آینده تهران انتخاب می‌شود باید منشاء تحول و حرکت‌های بنیادین باشد و بتواند با واقع‌بینی و تفکر، برنامه‌های خود را اجرایی کند. کسی که بتواند با تأکید بر نقش هویت‌ساز و تاریخی تهران فضایی مدرن، امن، ایمن و سلامت برای شهروندان ایجاد کند.

شهر تهران و مشکلاتش!

با تمام زحمات و قدم‌های مثبتی که شهرداران پیشین برداشته‌اند، شهر تهران همچنان گرفتار معضلات و بغرنج‌هایی است و چون هیولایی معضلات و مشکلات خود را بر دوش شهرهای کوچک اطراف و حتی کشور می اندازد. نکته‌ای که از اهمیت بسیاری برخوردار است معماری ساخت و سازها و فضای شهری است که به هیچ وجه وضعیت مطلوبی ندارد. فضای شهری تهران در حال حاضر خالی از هویت است و می‌توان گفت نه تنها هویتی نمی‌دهد، بلکه هویت تاریخی و گذشتۀ آن را هم می‌گیرد. معماری شهری همۀ شهرها بخشی از هویت بومی و فرهنگی آنجا را نشان می‌دهد. گرچه با استفاده از ابزارهای قانونی و تصویب آیین‌نامه‌های شورای معماران و شهرسازان راهکارهایی برای این معضل اندیشیده شده اما طرح قانون قسمتی از کار است، آنچه اهمیت دارد پیروی و نظارت بر اجرا است.

کابوس زلزله در کمین شهر تهران است، و هر از چندی با وقوع زلزله‌های کوچک و بزرگ در این کشور زلزله خیر، دگرباره این ترس کهنه سر باز می‌کند و مردم، رسانه‌ها و مسئولان را به واکنش وا‌می‌دارد. هرچند در دهه‌های گذشته استانداردهای ساختمان‌سازی کشور توسعه یافته اما تهران همچنان در برابر زمین‌لرزه بی‌دفاع است. این مسأله مقاوم‌سازی سازه‌های زیربنایی شهر و مناطق مسکونی را ضروری می‌کند. موضوعی که باید در اولویت مجموعۀ شهرداری و هر کسی باشد که شهردار آیندۀ تهران خواهد شد.

تراکم بیش‌از اندازه، معضل دیگری است که گریبانگیر شهر تهران و به تبع بسیاری از شهرهای ایران شده است. مناطقی که زمانی تنها جوابگوی خانه‌های ویلایی بود، امروز به مجموعه‌ای از آپارتمان‌های قوطی‌کبریتی تبدیل شده و میزبان جمعیت کثیری است که تازه به پایتخت نقل مکان کرده‌اند. به جز مشکلات ناشی از پدیدۀ برخورد فرهنگی و خشونت، باری از مسائل شهری را بر روی دوش شهرداری‌ها گذاشته و خود به معضل شهر تبدیل شده. امروزه از فقیر و غنی، پایتخت‌نشینان هر گوشه‌ای از این شهر را در طول و عرض زمین و سودی که می‌توانند از آن ببرند می‌بینند. موارد سه‌گانۀ ذکر شده امراض عاجلی هستند که نیاز به طبیب حاذقی دارند که نه تنها با نسخه‌ پیچیدن‌ها و شربت و قرص تجویز کردن، بلکه شاید با عمل جراحی بتوان بر آنان فائق آید. این است که نیاز به فردی جسور و توانا در برخورد با مشکلات و معضلات شهری تهران، بیش از پیش احساس می‌شود. چرا که مشکلات در ابتدا شکل‌گیری به تصاعد عددی بالا می‌روند اما هنگامی که ویروس در بدن قوام گرفت و نشانه‌های آن پدیدار شد هر تعللی باعث می‌شود این تصاعد عددی به تصاعد هندسی تبدیل شود.

ناگریز از سیاست!

گرچه از سیاست گریزی نیست و دست آخر هر که باشی و هر کجا باشی اگر تو به سراغ سیاست نروی سیاست به سراغ تو می‌آید. آن هم در حال و روز کشور ما که پیروزی‌های تیم‌های ‌ملی را هم به سیاست ربط می‌دهند. در بسیاری از نقاط جهان شهرداران با انتخاب مستقیم مردم شهر انتخاب می‌شوند. در بسیاری دیگر از جمله در کشور ما این روند به صورت غیرمستقیم صورت می‌گیرد. آنچه در اینجا غایب است نبود احزاب و گروه‌های و سیاست‌های شفاف است که همیار مردم باشد. از آن روی که این منسب بیشترین قرابت را با مردم دارد و شهروندان به صورت روزمره با سازمان شهرداری در ارتباط هستند. این شفافیت رکن رکین سیاست‌ورزانی است که سودای شهردار شدن دارند. این روزها سخن از اعتدال است و امید و تدبیر؛ شاید انتخاب شهردار آیندۀ پایتخت نخستین محک جدی برای سنجیدن این شعار باشد. در این میان تعدادی کاندیدا حضور دارند که بیش و کم نزد افکار عمومی شناخته شده‌ هستند. با روی‌کار آمدن شورای جدید شهر تهران و مسئولیتی که در انتخاب شهردار بر عهدۀ آنان است به احتمال بسیار بالا در روزهای آینده شاهد تغییر شهردار تهران خواهیم بود. در این بین نام سه چهرۀ سیاسی بیش از همه به گوش می‌رسد: علی نیکزاد، محمدباقر قالیباف و محسن هاشمی. هر کدام از کاندیداها گروهی را در حلقۀ خود دارد و بی‌شک افق دید مشترکی با جمع همراه خود دارد. انتقاد اساسی که می‌توان بدان داشت، فقدان برنامه و نبود شفافیت کافی در ارایۀ برنامه‌ها در برابر افکار عمومی است. چنانکه مردم شهر تهران که مخاطبان اصلی برنامه‌های شهردار جدید خواهند بود از برنامه‌های کاندیداهای شهردار آینده برای فائق آمدن بر معضلات سه‌گانۀ که ذکرش پیشتر رفت بی‌خبراند و انتخابات شهردار آینده چنان که باید در عرصۀ عمومی مطرح نشد.

شهردار آیندۀ تهران به جز دست و پنجه نرم کردن با مشکلاتی چون ساخت و سازهای نااندیشیده، سازه‌های سست، تراکم بالای جمعیتی که در بالا ذکر آن آمد، با مشکلاتی دیگر زورآزمایی کند مشکلاتی چون خشونت، آلودگی و بهداشت شهری و حاشیه‌نشینان شهری سیستم حمل و نقل ناکارآمد که نیاز به تعامل با دیگر نهادهای شهری دارد. در این میان برای شهروندان تهرانی اینکه شهردار محترم آیندۀ از کدام گروه سیاسی از محلی از اعراب ندارد. آنچه اهمیت دارد برآمدن از مشکلاتی است که همه روزه شهروندان تهرانی تجربه می‌کنند. به هر روی برای شهردار آیندۀ تهران هرکه باشد پیشاپیش آرزوی موفقیت داریم.