نشریه شماره   165   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

حافظ معماری ایرانی باشیم


گروه معماری و دکوراسیون: معماری و شهرسازی از جمله مقولاتی هستند که با تغییر شرایط جامعه تغییر می‌کنند. این شرایط،‌ اعم از اقتصادی‌، اجتماعی و سیاسی باعث می‌شود معماری قدیمی و بافت سنتی شهرها‌، آرام‌آرام جای خود را به ساختمان‌ها و معماری مدرن بدهند. اگر این اتفاق بیفتد صفات هویتی فرهنگ رایج در جامعه رفته‌رفته تغییر می‌کند و الگوهای قدیمی برای معماری و شهرسازی را منسوخ می‌کند. به نظر بسیاری از کارشناسان و معماران حفظ معماری یک کشور نه تنها باعث حفظ هویت آن کشور می‌شود بلکه باعث افزایش حس وطن‌پرستی نیز می‌شود. کار معماران بعد از انقلاب اسلامی ایران، طیف وسیعی از گرایش‌ها و جنبش‌های هنری را شامل می‌شود و سعی در سوق دادن معماری ایران به سوی هویتی آزاد دارد. گرایش اصلی معماران ایرانی در دو دهه بعد از انقلاب، معماری در راستای میراث فرهنگی و معماری سنتی ایرانی بوده و حداقل در ساختمان‌هایی که زیر نظر دولت به اجرا می‌رسیدند، گرایش دیگری نمی‌توان یافت. این معماران تحت تأثیر جنبش پست مدرنیسم کلاسیسیم در صدد برآمدند که به معماری معاصر ایران، چهره‌ای ایرانی ببخشند. عمده دغدغه معماران پس از انقلاب، آشتی دادن سنت با مباحث و تحولات معماری مدرن بوده است اما به نظر کارشناسان این آشتی دادن نباید به معنی از بین بردن معماری اصیل ایرانی باشد. گزارش زیر نگاهی دارد به دلایل و لزوم حفظ معماری ایرانی.با ما همراه شوید:

معماری و کمترین اعتبار پژوهشی

دکتر مصطفی بهزاد فر،‌ استاد دانشگاه و کارشناس معماری در مورد اینکه بزرگ‌ترین مشکل بر سر راه حفظ معماری ایرانی در چند سال اخیر چه بوده است، گفت: متأسفانه در نیم‌قرن گذشته کمترین اعتبار پژوهشی برای حوزه معماری در نظر گرفته‌شده است، درحالی‌که حفظ معماری ایرانی – اسلامی نیازمند اختصاص اعتبار و هزینه‌ کافی است و پژوهش‌های گسترده در این زمینه می‌تواند به حفظ معماری بومی کمک کند. امروزه تقلید کورکورانه از معماری‌های غربی باعث بروز مشکلات زیادی در زندگی شهری شده است. تقلید از فرم‌های غیرعادی ساختمان‌های اروپایی و استفاده از مصالحی که با اقلیم و شرایط آب و هوایی کشور ما سازگار نیستند،‌ باعث شده بیشترین هدر رفت انرژی را در خانه‌ها شاهد باشیم و مردم از گرما و سرما در فصول مختلف سال رنج ببرند. معماری ما در طول سالیان دراز در چارچوب یک فرهنگ خاص شکل گرفته است. ورود تکنولوژی‌های روز به معماری ما می‌تواند بر اساس ضوابط خاصی که تدوین می‌شود،‌ مدیریت شده و منطبق بافرهنگ ما شکل بگیرد. ما نه می‌توانیم از ورود پیشرفت‌های معماری به کشور جلوگیری کنیم و نه اجازه بدهیم که معماری ایرانی – اسلامی جای خود را به معماری غربی بدهد.پس با تلفیق مؤلفه‌های معماری شرقی و تکنولوژی‌های جدید در این حوزه می‌توان ساختمان‌هایی ساخت که هم جوابگوی جمعیت حال حاضر کشور باشد و هم مشکلات ایجادشده، را کاهش دهد‌.

باید برای معماری ایرانی و اسلامی ارزش قائل شد

یوسف گرجی، کارشناس معماری و استاد دانشگاه در مورد اینکه چگونه می‌توان یک سازه قدیمی را برای جامعه امروز حفظ کرد تا به نوعی نشان دهیم حافظ معماری ایرانی هستیم، گفت: قانون‌هایی برای رسیدگی به بناهای ارزشمند و تاریخی وجود دارد، اما اجرای ضعیف این قوانین از سوی دستگاه‌ها و متولیان مربوطه مشکلات بزرگی را به وجود می‌آورد. وی افزود:دولت در چند سال گذشته وامی را به بافت‌های فرسوده اختصاص داده بود که متأسفانه با ضعف نظارت بر اجرای صحیح قوانین، این وام‌ها در اختیار کسانی قرار گرفت که با دیدگاه بساز بفروشی وارد کار شدند و به تخریب بافت‌های ارزشمند پرداختند در حالی که ما هم می‌توانیم مانند کشورهای اروپایی با استفاده از شیوه‌های ساخت و ترفندهای مختلف، ساختمان‌های قدیمی را با حفظ نمای آن بازسازی کنیم. متأسفانه آنچه که امروز در دانشکده‌های معماری به آن پرداخته می‌شود، معماری غربی و روز دنیاست و ارزشی که باید برای معماری ایرانی و اسلامی قائل باشند، وجود ندارد. اکثر دانشجویان در دوره‌ تحصیل خود به شدت به معماری روز وابسته می‌شوند و واحدهای معماری ایرانی را تنها به صورت تئوری می‌گذرانند و پایه‌های فرهنگی و کاربردی معماری ایرانی در دانشگاه‌ها بسیار ضعیف است چرا که واحدهای فشرده‌ درسی در زمان ناکافی به دانشجویان ارائه می‌شود و استادان این رشته هم مجبورند فقط به کلیات بپردازند و در این صورت دانشجویان مجبور می‌شوند بقیه‌ اطلاعات را از اینترنت دریافت کنند.

بناهای سنتی را تغيير كاربري دهید

احد رسولی، کارشناس بافت تاریخی و فرسوده در پاسخ به این پرسش که تبدیل شدن بنایی تاریخی به مجتمع تجاری چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد، گفت: مسئله مهم در خصوص آثار تاريخي حفظ آثار است لذا در جهت حفظ اثر تاريخي مي‌توان همان اثر را به كاربري‌هاي خدماتي، تجاري و ... با حفظ و احياء و نوسازي اثر و بسته به نظر كارشناسان تغيير كاربري داد که مزيت اين كار بهره‌برداري مادي از اثر و تغيير كاربري در جهت حفظ اثر است. وی بافت فرسوده را به سه دسته بافت فرسوده با پیشینه تاریخی (ارزشمند)، بافت فرسوده فاقد ارزش تاریخی و بافت فرسوده با پیشینه روستایی تقسیم می‌کند و مداخله در آن را مستقیم و غیرمستقیم می‌داند و در رابطه با دخالت مستقیم در این بافت می‌گوید:"احیا و مرمت ابنیه واجد ارزش تاریخی، ساماندهی محورهای تاریخی گردشگری و احداث واحدهای مسکونی به صورت الگوی نوسازی با تخریب املاک فاقد ارزش و تجمیع از موارد دخالت مستقیم در بافت تاریخی هستند و با توجه به اين موضوع مطالعات بافت‌هاي فرسوده صورت گرفته و تمهيدات لازم در جهت احياء و نوسازي بافت‌هاي فرسوده توسط مهندسين مشاور انجام مي‌شود. در زمينه ارزشمند بودن يا نبودن نيز مسائل زيادي مطرح است كه بايد از ديد متخصصين آثار و بناهاي تاريخي و نيز قرار گرفتن در زمره و فهرست آثار و بناهاي ارزشمند تاريخي بايد طرح و عنوان گردد.

معماری یک طرح هدفمند و یکپارچه می‌خواهد

علی بهنام والا در مورد راهکارهای حل این مشکلات ، گفت: امروز نه می‌توان گفت فرم سنتی معماری مطلوب است و نه معماری‌های جدید با تیم فرهنگی و هویتی ما در ارتباط هستند، بنابراین ضوابطی در این بحث قابل طرح است که جایگاه هویت معماری ایرانی و اسلامی را در معماری‌های جدید مشخص کند. وجود یک طرح هدفمند و یکپارچه و تدوین سیاست‌های معماری باعث می‌شود دست‌اندرکاران این بخش بر اساس همین معیارها و ضوابط حرکت کنند.بخشی از بحث هویت شناسی در معماری مربوط به دانشگاه‌هاست که شهرداری‌ها یا وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولیان این امر می‌توانند با دانشگاه‌ها و گروه‌های معماری تعامل برقرار کرده و در یک سلسله نشست‌ها به تعریف و شناخت درستی از هویت ایران اسلامی برسند و آن را در کارهای اجرایی عملیاتی کنند. درس‌هایی که در دانشگاه‌ها برای معماری اسلامی و ایرانی تدریس می‌شوند، خیلی کلی هستند. به اعتقاد من توجه به معماری ایرانی از لحاظ آکادمیک باید در چارچوب خاصی به گروه‌های معماری و دانشکده‌ها ابلاغ شود و دانشجویان در طرح‌های خود با دید هویت شناسی برخورد کنند تا در این بین نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در تدوین دروس ارائه‌شده در دانشگاه‌ها موثر باشد. کشور ما در حال عبور از یک دوره‌ گذار از زندگی سنتی به مدرن است و این مسئله در ساختمان‌ها و معماری‌ شهرها هم دیده می‌شود، حتی در بعضی نقاط تهران شاهد این هستیم که معماری‌ها به سمت پست‌مدرن هم می‌رود و این مسئله خواه ناخواه نه تنها روی منظره‌ شهرها بلکه بر روابط و ظاهر انسان‌ها هم تأثیرگذار است.