هفته نامه پیام ساختمان > ساختمان > تاسیسات 1394/08/10

هزینه‌ها با واگذاری نیروگاه‌ها پایین نمی‌آید

موضوع این است که منابع زیادی در دست مدیران کشور وجود دارد اما آنها نمی‌توانند این منابع را به پول تبدیل کنند. اینکه بسیاری از کارخانه‌های کشور که زمانی پربازده و سودده بود اکنون در حال تعطیل شدن هستند، به موضوع بودجه بازنمی‌گردد این در نتیجه مدیریت است


هزینه‌ها با واگذاری نیروگاه‌ها پایین نمی‌آید

گروه تأسیسات: گفته می‌شود از جمله مهم‌ترین چالش‌های صنعت برق هزینه‌های بالای تولید، توزیع و انتقال، بودجه کم و مسائلی است که در این سال‌ها بر این صنعت تحمیل شده است؛ همچنین است مشکلاتی مانند هدفمندی یارانه‌ها، افزایش یک‌باره قیمت ارز، فرسودگی تأسیسات انتقال، بهره‌وری پایین نیروگاه‌ها، و قیمت پایین پرداختی قبوض برق. گروهی دیگر به مدیریت صنعت برق کشور و ناتوانی آن در کاهش تلفات و نحوه خصوصی‌سازی انتقاداتی را وارد می‌کنند و مشکلات این صنعت را نه در کمبود بودجه که در مدیریت این بخش می‌دانند. به این مناسبت با ناصر سریر، اقتصاددانی که کار خود را با برنامه‌ریزی انرژی در وزارت نیرو آغاز کرد و در مدت بلند فعالیت خود را در آمار، اطلاعات و برنامه‌ریزی این صنعت در بخش‌های مختلف سپری کرده است، به گفتگو نشستیم.پیام ساختمان: وزارت نیرو یکی از بدهکارترین وزارتخانه‌ها به پیمانکاران است. برخی از کارشناسان کمبود بودجه را دلیل مشکلات صنعت برق می‌دانند و برخی نیز به مشکلات مدیریتی می‌نگرند. ارزیابی شما از جایگاه صنعت برق چیست؟باید بپذیریم که وقتی در کشور این میزان تلفات برق وجود دارد؛ بنابراین مشکلات بیشتر مدیریتی است. تنها یک خاطره‌ بگویم؛ در سال‌های 62 و 63 بنده مشغول تدوین تعرفه‌های قبوض برق بودم، در آن سال‌ها از ما خواسته شد که تدوین قبوض آب را انجام دهیم. ارزیابی‌ کردیم در آن زمان حدود 20 درصد آب تلف می‌شد، به این صورت که خروجی و ورودی آب را مقایسه کردیم و متوجه شدیم که 20 درصد این آب کم شده است. بر سر این موضوع دیگر حاضر نشدیم کار را ادامه بدهیم، البته آنها تدوین قبوض را ادامه دادند و اعدادی را محاسبه کردند درصورتی‌که تدوین قبوض کاری فنی است که ریزه‌کاری‌های زیادی دارد؛ بنابراین مهم‌ترین نکته این است که هم در صنعت برق و هم در صنعت آب جلوی ضایعات گرفته شود و این کار مدیریتی است، بعد از آن می‌توانیم به‌درستی تعرفه‌های برق را محاسبه کنیم. در این مورد هیچ مدیری در کشور پاسخگو نیست. مضاف بر این، فضایی به وجود آمده و گروه‌هایی در اقتصاد کشور پیدا شده‌اند که گاه زور مدیران نیز به آنها نمی‌رسد. کسانی که قدرت سیاسی دارند و به حیطه‌های اقتصادی ورود پیدا کرده‌اند.پیام ساختمان: بر اساس آمار، شدت انرژی کشور و مصرف مردم در مقایسه با دیگر کشورها بسیار بالاست. به نظر شما راهکارهای کاهش این مصرف چیست؟در محاسبه و مقایسه انرژی نکاتی وجود دارد که باید به آنها توجه شود. یکی از مباحث غلط که در کشور جا افتاده همین شدت انرژی است چرا که واحدها یکسان نیستند. در مقایسه دو کارخانه سیمان را در یک نقطه منطقی وجود دارد اما دو کشور را با نیازها و ثروت متفاوت نمی‌توان از نظر شدت انرژی با هم مقایسه کرد. اگر GDP کشور افزایش پیدا کرد شدت انرژی پایین می‌آید؛ آیا این به این معنی است که مصرف ما کاهش یافته است؟ مصرف انرژی را بر درآمد ناخالص کشور تقسیم می‌کنند شدت انرژی به دست می‌آید و شدت انرژی آمریکا 1است و ما چون درآمد کمتری داریم 4است. در حالی که ایالات‌متحده با جمعیتی حدود 5 تا 6 درصد حدود 22 درصد کل انرژی دنیا را مصرف می‌کند. ایران 1 درصد از جمعیت دنیا را دارد و حدود 1.2 درصد از انرژی جهان را نیز مصرف می‌کند؛ بنابراین زیاد مصرف نمی‌کنیم. موضوع این است که منابع زیادی در دست مدیران کشور وجود دارد اما آنها نمی‌توانند این منابع را به پول تبدیل کنند. اینکه بسیاری از کارخانه‌های کشور که زمانی پربازده و سودده بود اکنون در حال تعطیل شدن هستند، به موضوع بودجه بازنمی‌گردد این در نتیجه مدیریت است.پیام ساختمان: البته موضوع شدت انرژی با توجه به حساسیت‌ در مورد بازدهی و بهره‌وری کشور ایجاد شده است. در کشورهای توسعه‌یافته اکثریت این انرژی صرف تولید می‌شود و شدت انرژی آنها پایین می‌آید، درحالی‌که در کشور ما این انرژی صرف مصارف شخصی می‌شود. فعالیت‌هایی نیز برای کاهش مصرف و بهینه‌سازی صورت گرفته است و ستادی نیز در این زمینه تشکیل شده‌ است. کارنامه وزارت نیرو را در زمینه کاهش تلفات چگونه می‌بینید؟ طبق آخرین مطالعه‌‌ام که گزارش آن را به توانیر ارائه داده‌ام؛ در کل کشور حدود 20 درصد تلفات برق داشته‌ایم. صنعت برق همیشه این هدف را داشته است که میزان تلفات را کم کند. یکی از دلایل اصلی افزایش تلفاتمصارف غیرمجاز است. توانیرالبته برای ممانعت از آن تلاش‌های خود را کرده‌ و تا حدودی نیز موفق بوده‌است، در گذشته با انداختن دو فاز نول می‌توانستند از برق استفاده‌ کنند اما الان کابل‌ها را پیچیده‌اند و استفاده غیرمجاز سخت شده است. البته کنتورها نیز مشکلات خود را دارد. به بعد فرهنگی این موضوع نیز باید توجه کرد، به نظر من به دلایل اقتصادی وضع بخش فرهنگی خراب‌تر شده است و حتی در مناطقی از کشور مقامات بالای برق بایدبر کار کنتورخوان‌های نظارت کنند؛ چراکه وقتی فساد شکل می‌گیرد به کنتورنویس هم سرایت می‌کند. کار مشکلی است اما احساس می‌شود، مسئولان در این زمینه موفق عمل کرده‌اند.پیام ساختمان: در جایی اشاره کرده‌اید که ما در ارائه آمار و اطلاعات ضعف داریم که این موضوع مدیریت مصرف را هم تحت شعاع قرار می‌دهد. دلیل این اهمال‌کاری در ارائه آمار مناسب چیست؟صنعت برق دارای مشخصاتی است که بخش‌های دیگر نیز در ارائه اطلاعات متولی می‌شوند. اما متولی اصلی ارائه آمار و اطلاعات در کشور سازمان آمار کشور است. مشکل این است که بنیان‌های کاری مرکز آمار مهیا نیست. مثلاً وزارت نیرو آمار می‌دهد که این مقدار مصرف صنعتی داریم، وزارت صنعت آمار متفاوتی از واحدهای صنعتی می‌دهد. تفاوت در این است این دو وزارتخانه پایه تعریفی یکسانی ندارند و درحالی‌که وزارت صنایع جایی را صنعت می‌شناسد که بالای 40 نفر کارگر در آن کار کنند، وزارت نیرو هر واحدی را که کاری صنعتی در آن انجام گیرد ولو با یک نفر، واحد صنعتی می‌داند. یک نماینده آمار باید بیاید و این تعاریف را مقایسه کند و اگر نیاز باشد تعاریف جدیدی را طرح کند. مثال دیگر کنتورهای برق مشترک است، وزارت نیرو هر کنتور مشترک را که آسانسور، روشنایی راهروها و موتورخانه با آن راه می‌افتد یک کنتور خانگی می‌داند. اساس آمارها از بنیاد غلط است و تعاریف به شکل درستی صورت نگرفته است و کسانی که مسئول هستند وارد نشده‌اند تا کار به‌درستی انجام گیرد.پیام ساختمان: در خلأ آمار پیداست که خصوصی‌ها نیز رغبتی برای حضور پیدا نمی‌کنند.چند سال پیش مقاله‌ای نوشتم تحت عنوان «عوامل مؤثر بر هزینه‌های تولید برق» بر اساس آن مقاله تحلیل کردم اگر نیروگاه‌ها به بخش خصوصی واگذار شود نه‌تنها هزینه‌ها پایین نمی‌آید بلکه هزینه سود انتظاری سرمایه‌گذار نیز به هزینه‌ها افزوده می‌شود. نگارش مقاله در اوج زمانی بود که تبلیغات زیادی برای خصوصی‌سازی صورت می‌گرفت و خصوصی‌سازی را حلال همه مشکلات می‌دانستند، واکنش‌هایی را نیز در بین مسئولان برانگیخت. یک ماه بعد نامه‌ای از سوی آقای نوبخت دریافت کردم که مقاله را جالب دیده و خواستار همکاری‌های بعدی با بنده شده بودند. مسئله این است که اگر بخش خصوصی نیروگاه‌ها را در دست بگیرد و به همان صورتی عمل کنند که اکنون بخش دولتی عمل می‌کند، برق اتفاقاً گران‌تر خواهد شد. البته تولید برق بخش خصوصی می‌تواند ارزان‌تر تمام شود اما شرط دارد. مثلاً راندمان نیروگاه‌های ما 40 درصد است و 60 درصد را ما دود می‌کنیم و به هوا می‌فرستیم اما این لوله‌ها و این 60 درصد انرژی در شهری مانند نیویورک می‌تواند صرف گرمایش ساختمان‌های مسکونی شود یا در کارخانه‌هایی که به بخارآب یا آب گرم احتیاج دارند استفاده شوند. بخش خصوصی می‌تواند این کارها را انجام دهد. دولت باید آنها را مجبور به انجام چنین کارهایی کند نه اینکه نیروگاهی که مربوط به صنعت برق بوده به آنها واگذار کند. اکنون نزدیک به تمام سود فروش را به‌عنوان بدهی به پیمانکاران و به نیروگاه‌های خصوصی واگذار می‌کند. اگر واگذار کنیم شرکت خصوصی و سوخت آن را بدهیم، سرمایه‌گذار خصوصی اصلاً به فکر نمی‌افتد که از بقیه انرژی استفاده کند بلکه در بخش‌های تکمیلی باید سرمایه‌گذاری صورت بگیرد تا انرژی در بخش‌های مسکونی، صنعتی و عمومی استفاده شود.پیام ساختمان: به‌این‌ترتیب می‌توان در دقت قبوض و آمارهای مربوط به کاهش تلفات نیز تشکیک کرد. به اعتقاد من، ما خیلی از مفاهیم و تعاریف را عوض کرده‌ایم. قیمت تمام‌شده برق تنها از طریق اطلاعات ثبت‌شده در دفاتر مالی شرکت‌ها قابل‌استخراج است و لاغیر. حتی برخی از اساتید دانشگاه‌ها نرخ بهره را با سود بانکی به‌علاوه تورم محاسبه می‌کنند که این کار اصلاً درست نیست و مفهوم آن این است که پولدارها، پولدارتر شوند و همه بار تورم را بر دوش قشر حقوق‌بگیر بیندازیم. این مطلب را جا انداخته‌اند و وزارت نیرو نیز وقتی می‌بیند به‌صورت اصولی و دفتری قبوض محاسبه می‌شود با این تعریف موافقت می‌کند.در اینجا باید به موضوعی اشاره کنم و آن تفاوت برق با دیگر کالاهاست. وزارت نیرو موظف است به هر مشترک برق هر میزان که می‌خواهد از امروز تا 100 سال دیگر برق بدهد؛ بنابراین هر ساله باید ظرفیتی به تولید برق کشور اضافه کند که این کار با افتتاح نیروگاه‌های جدید و بالا بردن راندمان صورت می‌گیرد. برای تولید این پول در قیمت نیروگاه‌هایی که به بخش خصوصی واگذار می‌کنند و قبوض نیاز به تعاریف جدید پیدا می‌کنند. تاکنون دو یا سه مرتبه روی دارایی‌های وزارت نیرو تجدید ارزیابی صورت گرفته و جالب اینکه حسابرسان خبره کشور نیز این ارزیابی‌های را قبول کرده‌اند، درحالی‌که همان‌گونه‌ که می‌دانید اصلی در حسابرسی وجود دارد و آن اینکه برای هر واقعه تنها باید یک سند ارائه بدهید. تا آخر هم همان سند باقی می‌ماند. تجدید ارزیابی به معنای آن است که ما سندهای قبلی را باطل کرده‌ایم مثلاً سندهایی که زمانی با دلار 7 تومانی بود باطل کردیم و بر اساس دلار جدیدی که 2 هزار یا 3 هزار تومان است سند تازه‌ای زدیم. این موضوع بنیان همه چیز را به هم زده است. اگر ارزیابی‌های قدیم بود قیمت برق ارزان‌تر می‌شد، درحالی‌که الان بر اساس آخرین اطلاعاتی که دارم 104 تومان و حتی 160 تومان به ازای هر کیلووات محاسبه شده است، بنا بر هر بهره‌ای که می‌خواهند از سرمایه بگیرند عددی به دست می‌آورند اما آن عددی نیست که پشتوانه‌ای داشته باشد.پیام ساختمان: شما در بخش تدوین قبوض هم بوده‌اید. این قبوض چگونه تدوین می‌شوند؟تدوین یک تعرفه درست و دقیق کمک زیادی به وزارت نیرو می‌کند اما تدوین آن در کشور ما با مشکلاتی همراه است. اول از همه می‌گویند نباید انرژی را هدر بدهیم و باید آن را برای آیندگان به میراث بگذاریم. این حرف بی‌پایه است چون بالاخره این مردم باید به‌گونه‌ای زندگی کنند البته آینده هم باید داشته باشند و نباید آن را اتلاف کرد. بر همین اساس تعرفه‌هایی وضع شده که پلکانی است، من از ابتدا مخالف تعرفه پلکانی بودم چون غلط است و صنعتی نیست چون در تولید انبوه (Mass Production) تعرفه به‌صورت تشویقی است و نه تنبیهی. در همه دنیا کسی که کمترین مصرف را دارد تعرفه بیشتری می‌پردازد و کسی که بیشتر مصرف می‌کند به ازای هر کیلووات ساعت مصرف سهم هزینه ثابت کاهش پیدا می‌کند. این کار توجیه صنعتی هم دارد چون هزینه‌های سرمایه‌گذاری شده پایه‌ای می‌آید و هم به نفع مصرف‌کننده خواهد بود و هم به سود تولیدکننده.پیام ساختمان: آقای محمد هاشمی، مدیرعامل شرکت توزیع برق تهران در گفتگو با پیام ساختمان تلفات برق سازمان متبوع خود را در سال گذشته 8.3 درصد اعلام کردند.البته ایشان در حوزه زیرنظر خود این عدد را اعلام کرده‌اند که اگر درست باشد بسیار خوب است. برق کالای پیچیده‌ای است که در جای جای کشور متفاوت است و به فاکتورهای متعددی ربط دارد. اما به‌هرحال برای تولید آن روزی برابر یک میلیون بشکه انرژی مصرف می‌کنیم.پیام ساختمان: این برابر تمام صادرات نفت کشور است. چگونه به این عدد رسیدید؟در سال 92 برابر 260 میلیارد کیلووات ساعت برق تولید کردیم ارزش حرارتی آن برابر 860 است که با ضرب در تولید می‌شود تولید برق بر اساس کیلوکالری که رقمی معادل 223 هزار میلیارد است. گفته می‌شود راندمان نیروگاه‌ها برابر 40 درصد است؛ به‌این‌ترتیب عدد حاصل را تقسیم بر 0.4 می‌کنیم که به عدد 559 هزار میلیارد می‌رسیم. سوخت نیروگاه‌ها گاز طبیعی است که 8600 کیلوکالری تولید می‌کند.پیام ساختمان: البته الان بر اساس مناقشاتی میان وزارت نیرو و نفت به مازوت تبدیل شده است؟به‌هرحال گاز طبیعی 8600 و مازوت 9700 کیلوکالری تولید می‌کند. حال تقسیم بر 8600 می‌کنیم که لیتر به دست بیاید (البته گاز مترمکعب است اما آن را به لیتر تبدیل می‌کنیم) که می‌شود 65 میلیارد لیتر، در هر بشکه 159 لیتر داریم؛ بنابراین با تقسیم این عدد به 159 تعداد بشکه به دست می‌آید که برابر است با 804 میلیون بشکه در سال تقسیم بر 365 روز سال عددی برابر 1 میلیون و 120 هزار به دست می‌آید که مصرف روزانه نیروگاه‌های ماست. اگر این راندمان 40 درصد درست باشد که رقم بسیار بزرگی است و اگر خیر، آنقدر مصرف انرژی نداریم پس این محاسبات چیست.عواملی در اقتصاد کلان خود را به وزارت نیرو تحمیل کرده است. اولین آنها خریداری انرژی است که با قیمت بالایی صورت می‌گیرد. دوم نرخ ارز است که در سال‌های اخیر به 3 برابر رسیده است، به هر حال برای اینکه مصرف کشور پوشش داده شود باید سالی 7 درصد به ظرفیت کشور افزوده شود که رقمی برابر 4 تا 5 هزار مگاوات می‌شود و این کار دلار می‌خواهد. یارانه‌ها نیز الان به مجموعه برق تحمیل شده و در این میان خصوصی‌سازی نیز گفتمان روز است. یعنی نیروگاه‌هایی که زمانی مال خود وزارت نیرو بود و بهره آن نیز دست خودش بود الان به بخش خصوصی داده شده و بهره آن را نیز می‌پردازد.

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار