هفته نامه پیام ساختمان > ساختمان > فرهنگی و اجتماعی 1394/07/07

شهـر از روزنه اقتــصاد

بدون شک باید یکی از حوزه‌های مغفول در زمینه اقتصادی را بخش اقتصاد شهری عنوان کرد؛ مبحثی که این روزها نقش و جایگاه آن به سبب رشد سریع شهرنشینی، اهمیتی دوچندان یافته است. هم‌اکنون بیش از 70 درصد جمعیت ایران شهرنشین است و در سطح جهانی نیز پیش‌بینی می‌شود میزان شهرنشینی تا سال 2050 به 75 درصد برسد.


شهـر از روزنه اقتــصاد

بدون شک باید یکی از حوزه‌های مغفول در زمینه اقتصادی را بخش اقتصاد شهری عنوان کرد؛ مبحثی که این روزها نقش و جایگاه آن به سبب رشد سریع شهرنشینی، اهمیتی دوچندان یافته است. هم‌اکنون بیش از 70 درصد جمعیت ایران شهرنشین است و در سطح جهانی نیز پیش‌بینی می‌شود میزان شهرنشینی تا سال 2050 به 75 درصد برسد.صاحب‌نظران اقتصادی معتقدند: کار ویژه اصلی اقتصاد شهری پشتیبانی اقتصادی از زندگی شهری است و بر اساس این نوع نگاه اقتصاد شهری در اشتغال و مشاغل شهری، زیرساخت‌های شهری (حمل‌ونقل، مسکن)، انرژی، مدیریت شهری و... دارای نفوذ و اهمیت می‌گردد. به‌طورکلی مباحث مطرح در اقتصاد شهری، وسیع و گسترده است، اما موضوعات محوری در این حیطه را می‌توان در چندین عنوان خلاصه کرد.یکی از مباحث مهم در حوزه اقتصاد شهری، بحث بازارهای کار در محیط شهری است. گستره اشتغال در بستر شهر و مفاهیم بازار رسمی و غیررسمی کار (دلالی، واسطه‌گری، فروشندگی، دوره‌گردی و بسیاری از مشاغل نامشخص)و مدل‌های اشتغال شهری در قالب مدل‌های متمرکز و غیرمتمرکز ازجمله مفاهیم مرتبط با این موضوع است؛ برای مثال در شهرهای مدرن، اشتغال برخلاف مدل‌های اشتغال متمرکز که حدود صدسال پیش وجود داشتند و مبتنی بر تمرکز در بازار کار شهری بودند، در سراسر ناحیه شهری گسترده شده است.تأمین مالی شهری نیز از دیگر مؤلفه‌های مهم در اقتصاد شهری است. بسیار مهم است که درآمدهای پایدار شهری، در شهرها تأمین شوند و تمام هزینه‌های مدیریت شهری، با درآمدهای پایدار و باثبات پوشش داده شوند. اگر دولت‌های محلی برای تأمین هزینه‌های مدیریت شهری، به درآمدهایی به‌جز درآمدهای پایدار متکی باشند، ناپایداری به اقتصاد شهری نیز کشیده می‌شود و در مواقع بحران‌های اقتصادی، اقتصادهای شهری نیز دچار تلاطم می‌شود.به‌عنوان‌مثال وقتی 75 تا 80 درصد درآمدهای شهرداری‌ها از راه فروش تراکم، پروانه ساختمانی و تغییر کاربری باشد، بروز بحران‌های مسکن، زمین و ساختمان، باعث ناپایدار شدن درآمدهای شهری می‌شود و این در حالی است که در شهرهای توسعه‌یافته درصد درآمدهای پایدار، بسیار بالاست؛ برای مثال در توکیو 78 درصد، تایپه 73 درصد، سئول و استکهلم 65 درصد از درآمدهای شهرداری‌ها، تنها از محل یکی از منابع درآمدی پایدار یعنی مالیات‌های مستقیم شهرداری تأمین می‌شود و این درصدها در اقتصاد یک شهر، بسیار مطلوب ارزیابی می‌شوند.از دیگر مؤلفه‌های مهم در اقتصاد شهری، تأمین مالی پروژه‌های شهری است. مدیران شهری، این وظیفه مهم را بر عهده دارند که زمینه لازم و زیرساخت‌های کافی برای پویایی و توسعه اقتصاد شهری و همچنین مواردی چون بهسازی و اصلاح زیرساخت‌ها در زمینه‌هایی مانند انرژی، حمل‌ونقل، فاضلاب، بافت فیزیکی شهرها، فضای سبز، مشکلات ترافیکی، مقابله با آلودگی هوا، ایمن‌سازی شهرها در مقابل مخاطرات محیطی و ... را ایجاد کنند.پیش‌بینی‌شده که حل مشکل مسکن، زیرساخت‌ها و تأسیسات شهری، در مناطقی مانند آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و سایر مناطق کمتر توسعه‌یافته تا سال 2030 به بیش از 6.3 تریلیون دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد. ازاین‌رو در زمینه تأمین مالی پروژه‌های شهری، لازم است علاوه بر مجموعه‌های مدیریت شهری، بخش خصوصی و شهروندان نیز مشارکت جدی داشته باشند. برای مثال در دوره زمانی 1990 تا 2001 بخش خصوصی در کشورهای درحال‌توسعه، بیش از 755 میلیارد دلار در بیش از 2500 پروژه عمدتاً شهری سرمایه‌گذاری کرده است. البته برای تأمین مالی پروژه‌های شهری عمدتاً از دو روش استفاده می‌شود: روش‌های مبتنی بر بدهی و روش‌های مبتنی بر سرمایه. در روش‌های مبتنی بر سرمایه، روش سهام و در روش‌های مبتنی بر بدهی، استفاده از صکوک و اوراق مشارکت، بیشتر موردتوجه قرارگرفته است.علاوه بر موارد فوق، پویایی، یکی از مفاهیم مهم و پایه‌ای در موضوع اقتصادی شهری به شمار می‌رود. توزیع صحیح و مناسب درآمد و گردش روان و شفاف وجوه در شهر، از عوامل پویایی شهری است. اینکه جابه‌جایی عوامل تولید؛ مانند نیروی کار و سرمایه برای راه‌اندازی اشتغال شهری به‌راحتی صورت گیرد و اطلاعات اقتصادی در اختیار همگان باشد، از وجوه اقتصاد شهری موفق است. اینکه کم‌ترین میزان بیکاری رسمی در شهر وجود داشته باشد و از منابع مالی شهری، به بهترین نحو استفاده شود، از وجوه پویایی اقتصاد شهری است. اقتصاد شهری پویا، اقتصادی است که بازارهای فعال کالا، خدمات، کار، سرمایه و پول، در آن وجود دارد و نیروهای بازار با اطلاعات حداکثری و با بالاترین درجه شفافیت، در این بازارها مشغول فعالیت هستند.لذا درنهایت باید تأکید کنیم که بهبود زندگی بخش عمده‌ای از ساکنان جهان منوط به بهبود کیفت زندگی شهری است و این مؤلفه نیز جز از روزنه اقتصادی رخ نشان نمی‌دهد. امروزه در کشورهای توسعه‌یافته بسیاری از وظایف دولت‌های مرکزی در حال واگذاری به دولت‌های محلی است که نقش و مشارکت شهروندان در آن بیش از دیگر مدل‌هاست .بنابراین با توجه به توسعه کلانشهرها و رشد روزافزون شهرنشینی در کشور، می‌بایست نگاه اقتصادی به تمام حوزه‌های شهری قوت یابد تا از این منظر بتوان با روش‌های علمی بهترین زندگی را برای شهروندانی ایرانی رقم زد.سیدمحسن طباطبایی مزدآبادی**دبیر انجمن علمی اقتصاد شهری ایران

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار