هفته نامه پیام ساختمان > ساختمان > تاسیسات 1394/05/12

خــطر بیابانزایی جـــدی است

چندی پیش بود که عیسی کلانتری وزیر سابق جهاد کشاورزی و مشاور رئیس‌جمهور در امور آب، کشاورزی و محیط‌زیست در سخنانی تکان‌دهنده از بحرانی بودن وضعیت آب کشور خبر داد. وجود بحران برای همه مشخص بود ولی اینکه بحرانی‌ترین وضع خشکسالی جهان را ایران دارد و یا اینکه 97 درصد آب‌های سطحی را در این سال‌ها به دلیل مدیریت غلط خشک کرده‌ایم، خبری است که لرزه بر اندام هر ایرانی می‌اندازد.


 خــطر بیابانزایی جـــدی است

گروه تأسیسات: چندی پیش بود که عیسی کلانتری وزیر سابق جهاد کشاورزی و مشاور رئیس‌جمهور در امور آب، کشاورزی و محیط‌زیست در سخنانی تکان‌دهنده از بحرانی بودن وضعیت آب کشور خبر داد. وجود بحران برای همه مشخص بود ولی اینکه بحرانی‌ترین وضع خشکسالی جهان را ایران دارد و یا اینکه 97 درصد آب‌های سطحی را در این سال‌ها به دلیل مدیریت غلط خشک کرده‌ایم، خبری است که لرزه بر اندام هر ایرانی می‌اندازد. کلانتری حتی از احتمال مهاجرت اقلیمی 50 میلیون ایرانی در آینده خبر داد و گفت که وضعیت آب حیات و تمدن را نشانه گرفته است: « مطابق برآوردهای علمی، منابع کشش تأمین نیازهای جمعیت فعلی ایران را ندارد و در آینده نه‌چندان دور حدود ٧٠‌درصد جمعیت ایران باید از کشور مهاجرت کنند اما با کدام کشورها حاضرند ٤٠ تا ٥٠‌میلیون ایرانی را اسکان دهند؟.تهران بیابانی می‌شودوزیر اسبق جهاد کشاورزی در هشدارهای خود تنها نیست و این مرتبه مدیرکل سازمان حفاظت از محیط‌زیست تهران نیز خبر از تغییر اقلیم منطقه نیمه بیابانی تهران به بیابانی را داد. محمدهادی حیدر زاده با اشاره به کاهش شدید حجم آب‌های زیرزمینی در تهران گفت: به دلیل برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، مدیریت نادرست آب و عدم نظارت شهرداری و آب منطقه‌ای بر چاه‌های غیرقانونی ، اقلیم تهران از حالت نیمه بیابانی به حالت بیابانی در حال تغییر است چراکه نشست زمین آخرین مرحله قبل از ایجاد بیابان است و دشت تهران در بین ۳۰۰ دشت کشور با ۳۶ سانتی‌متر فرونشست زمین بیشترین میزان را تجربه کرده است.حیدرزاده با تأکید بر اینکه آمار درستی از تعداد چاه‌های غیرمجاز در سطح استان وجود ندارد، افزود: ما بیش از ۴هزار حلقه چاه مجاز در استان تهران داریم و از حفر چاه‌های غیرقانونی جلوگیری می‌شود ، اما نظارت بر این امر کار دشواری است و باید تمهیداتی اندیشیده شود. بیابان‌زایی پدیده‌ای جهانی البته تمامی قاره‌ها تغییرات ناشی از تغییر اقلیم را تجربه می‌کنند به‌گونه‌ای که از استرالیا تا شیلی و خاورمیانه بیابان‌های جهان در حال پیشروی هستند. بیابان‌زایی تحت تأثير عوامل پيچيده فيزيکي، شيميايي يا محلي، اجتماعي و اقتصادي قرار دارد و در اصل می‌توان گفت بیابان‌زایی، تخريب زمين در اثر عوامل طبيعي و انساني است و اين پديده یک‌ششم مردم جهان را تهديد مي‌کند که نتيجه آن فقر، گرسنگي و کمبود آب است و درواقع 25 درصد خشکی‌ها هم در معرض بیابان‌زایی قرار دارند.بیابان‌زایی ازجمله چالش هاي زیست‌محیطی است که در حال حاضر مناطق بسياري از ايران درگير آن هستند. در گسترش پديده بیابان‌زایی دو عامل «محيطي و انساني» نقش بسزايي ايفا می‌کند که کاهش نزولات آسماني، تبخير بالاي آب، پديده گرمايش زمين و تغيير اقليم که منجر به افزايش فرسايش بادي و گسترش بیابان‌زایی می‌شود، از عوامل محيطي است؛ همچنين از فعالیت‌های انساني می‌توان به برداشت بیش‌ازحد سفره‌های آب زيرزميني، فشار بیش‌ازحد بر خاک، افزايش وسعت زمين‌هاي کشاورزي، چراي بی‌رویه، ورود دام به جنگل‌ها و تغيير غيرقانوني و نادرست کاربري اراضي مانند تبديل جنگل يا مراتع به کشتزار و زمین‌های کشاورزي همه سبب تشديد پديده بیابان‌زایی در کشور می‌شود.بیابان‌زایی در ایرانوضع ايران ازلحاظ پديده بیابان‌زایی نامطلوب است و يکي از علل عمده شاخص‌های ارزيابي جريان بیابان‌زایی کاهش سطح آبخوان‌هاست. با توجه به شاخص‌های ذکرشده و با در نظر گرفتن اينکه بسياري از تالاب‌های کشور نظير بختگان، هامون، اروميه، ارژند، پريشان و گاوخوني در حال خشک شدن هستند،می‌توان نتيجه گرفت بیابان‌زایی رو به گسترش است.خشک شدن تالاب‌ها و درياچه‌ها در کشور ما سبب ايجاد کانون‌های بحران در اين مناطق می‌شود که خود موجب افزايش فرسايش بادي و توليد گردوخاک خواهد شد و می‌تواند حيات انسان و موجودات زنده ديگر را تهديد کند. مهم‌ترین علت گسترش بيابان‌زايي بارگذاري بیش‌ازحد بر منابع طبيعي است. به‌طوری‌که فشار بیش‌ازحد بر زمين، رعايت نکردن حقابه در ساخت سدها و وارد شدن دام در دامنه جنگل‌ها در کنار کاهش بارندگي و گرمايش زمين موجب گسترش پديده بیابان‌زایی شده است.آمارها نشان می‌دهد؛ ايران با 2.1 درصد خشکي‌هاي جهان، 3.08 درصد مناطق بياباني جهان را به خود اختصاص داده است. درواقع 61 درصد از مساحت کشور در اقليم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد که 3.1 برابر جهان است.20 ميليون هکتار از اکوسيستم بيابان تحت تأثیر فرسايش باد است که از اين مقدار 6.4 ميليون هکتار در محدوده کانون‌های بحراني است که در 182 منطقه، 97 شهرستان و 18 استان پراکنده است، اين شرايط باعث شده که بيش از 20 درصد مساحت کشور را مناطق بياباني تشکيل دهد.ايران با داشتن 11 اقليم از 13 اقليم در جهان و با 8 هزار گونه گياهي و هزاران گونه جانوري جزو 5 کشور اول جهان ازلحاظ تنوع زيستي است و مسئله بیابان‌زایی بیشترین صدمه را به این تنوع زیستی خواهد زد. آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از ریز گردها درنتیجه روند بیابان‌زایی است و این ریز گردها در حال حاضر حدود 20 استان کشور را تهدید می‌کند و عرصه را بر مردم تنگ کرده است. این در حالی است که 90 درصد منشأ ریز گردها سابق بر این از خارج از کشور و در کشورهای عراق، عربستان و عمان قرار داشتند اما هم‌اکنون حوضه‌های آبي کشور به‌ویژه تالاب‌ها به وضعي رسيده که اين معادله در حال معکوس شدن است. زيرا چندي پيش که تهران درگير ریز گردها شده بود و مسئولان اعلام کرده بودند 90 درصد منشأ اين ریز گردها داخلي بوده است.فرسايش خاک در ايران 5 برابر متوسط جهاني است و با کاهش ميزان رطوبت، فرسایش‌پذیری خاک هم بيشتر می‌شود که در شرايط خشکسالي، بیابان‌زایی تشديد می‌شود؛ ازاین‌رو بخش اعظم مراتع درجه 3 که سطح زيادي از عرصه را در کشور تشکيل می‌دهد، در معرض بيابان شدن قرار می‌گیرد.برآوردها نشان می‌دهد تحت تأثير فرسايش خاک و نابودي پوشش گياهي سالانه يک درصد به مساحت بیابان‌ها افزوده می‌شود. بر اساس اطلاعات مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي کشور در 30 سال گذشته حدود 30 درصد به مساحت بيابان‌هاي ايران افزوده‌شده که نشانگر سالانه یک درصد افزايش مساحت بیابان‌های کشور است.بر اساس مطالعه سال گذشته آژانس ملي هوانوردي و فضايي آمريکا (ناسا) درباره شرايط جوي زمين، در 30 سال آينده 45 کشور جهان دچار خشکسالي شديد می‌شوند و در صورت ذخيره نشدن منابع آبي دچار بحران در توليد کشاورزي و همچنين دامداري خود خواهند شد که در ميان اين کشورها ايران در رتبه چهارم قرارگرفته است.براي مقابله با چنين پدیده‌ای بايد به راهکارهايي توجه شود که جلوگيري از بحران کم‌آبی را در کشور به دنبال داشته باشد، بازنگري جدي در سياست‌هاي رشد و توزيع جغرافيايي جمعيت، تأمين معيشت کشاورزان و جوامع روستايي با اعطاي امتيازات بيشتر و سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزي، بازبيني الگوي کشت در سراسر کشور با در نظر گرفتن امنيت غذايي ملي و بر اساس ميزان دسترسي به منابع منطقه‌اي و بهره‌وری اقتصادي، افزايش قيمت حامل‌های انرژي و آب، ايجاد سازمان‌هاي تعاوني مديريت کشاورزي، ايجاد بازار آب و کنترل حقابه ها، اصلاح ساختار حکمراني آب و تقويت سازمان محیط‌زیست و آموزش و تقويت فرهنگ زیست‌محیطی جامعه ازجمله اين راه‌حل‌هاست.

انتهای خبر/پ

آخرین اخبار
گزیده اخبار